Bệnh uốn ván: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Ngày: 12/03/2021

Bệnh uốn ván là một dạng nhiễm khuẩn vô vùng nguy hiểm, gây ra bởi độc tố tetanospasmin do Clostridium tetani tiết ra. Biểu hiện đặc trưng của bệnh này là sự tăng trương lực cơ và các cơn co cứng.

Bệnh uốn ván là gì? Có nguy hiểm không?

Uốn ván là một loại bệnh lý cấp tính rất nguy hiểm và nguy cơ tử vong rất cao. Nó xuất hiện do ngoại độc tố mang tên Tetanus exotoxin của vi khuẩn uốn ván Clostridium tetani xâm nhập và phát triển tại vết thương trong điều kiện yếm khí.

Các bào tử của vi khuẩn uốn ván sinh sống chủ yếu trong đất, phân hữu cơ, nhất là phân ngựa. Tình trạng nhiễm khuẩn sẽ xảy ra khi các bào tử này có cơ hội xâm nhập cơ thể thông qua những thương tổn trên bề mặt da hoặc vết thương hở. Bệnh có thể gặp bất kỳ thời gian nào trong năm, không mang tính chất mùa rõ rệt.

Bệnh uốn ván
Bệnh uốn ván do vi khuẩn Clostridium tetani gây ra

Bệnh uốn ván xuất hiện nhiều tại các nước đang phát triển thuộc châu Á, châu Phi, Nam Mỹ và đặc biệt nhất là ở những vùng nông thôn và vùng có khí hậu nhiệt đới. Theo ước tính của WHO, trong những năm cuối thế kỷ trước, mỗi năm có tới khoảng 500.000 trẻ tử vong do bệnh này ở các nước đang phát triển. Trong đó, tỷ lệ trẻ sơ sinh mắc uốn ván bị chết rất cao, có thể chiếm tới 80% tổng số trường hợp mắc.

Nguyên nhân gây bệnh uốn ván

Thông thường bảo từ của uốn ván ở bùn đất, phân động vật sẽ xâm nhập vào cơ thể thông qua các vết thương hở hoặc do tiêm chích bị nhiễm bẩn… Có một số trường hợp khác mắc bệnh này có liên quan đến một số bệnh lý nội khoa như:

  • Vết thương viêm tai giữa.
  • Vết mủ chảy ở tai.
  • Chàm da mạn tính.
  • Sâu răng.
  • Vết thương hoặc vết loét lâu lành: Loét bàn chân do tiểu đường, vết loét do ung thư vú…

Trẻ sơ sinh bị bệnh uốn ván là do bào tử của uốn ván xâm nhập qua dây rốn trong quá trình sinh đẻ. Nguyên nhân là do dụng cụ cắt rốn không đảm bảo vệ sinh, băng đầu rốn bị cắt không vô khuẩn, hoặc sau khi sinh bé không được chăm sóc rốn sạch sẽ và nên đã bị nhiễm trùng uốn ván.

Triệu chứng bệnh uốn ván

Các độc tố do loại vi khuẩn Clostridium tetani gây bệnh uốn ván tiết ra sẽ tác động đến hệ thần kinh trung ương, qua đó gây ra các triệu chứng điển hình là co thắt và đau các cơ nhai, cơ mặt, cơ thân và sau đó là các vấn đề về thở. Cụ thể:

  • Co cứng cơ nhai và cả các cơ ở mặt khiến người bệnh có nét mặt giống như đang cười nhăn.
  • Co cứng cơ gáy, cơ lưng và cơ bụng, đôi khi còn bị co cứng ở vùng bị thương.
  • Người bệnh có hiện tượng cong ưỡn người ra sau hoặc thẳng cứng cả người như tấm ván hay cong người sang một bên và gập người ra trước.
  • Các cơn co giật toàn thân sẽ xảy ra khi bệnh nhân bị kích thích bởi va chạm, ánh sáng quá chói hay tiếng ồn…
    Trường hợp trẻ sơ sinh bị uốn ván thì bé vẫn bú và khóc bình thường trong 2 ngày đầu khi mắc bệnh. Biểu hiện bệnh sẽ xuất hiện vào ngày thứ 3 đến ngày 28 sau sinh. Lúc này bé đã không bú được, co giật, sốt, đổ mồ hôi, tim đập nhanh, huyết áp cao,.... Hầu hết trẻ đã nhiễm bệnh uốn ván đều tử vong.

Cách điều trị bệnh uốn ván

Nguyên tắc điều trị bệnh uốn ván là diệt trừ vi khuẩn, trung hòa độc tố và cả ngăn ngừa các cơn co cứng cơ đồng thời theo dõi, xử trí hỗ trợ hô hấp. Người bệnh bắt buộc phải được chăm sóc trong một căn phòng yên tĩnh, có ánh sáng nhẹ để giám sát và theo dõi tim, phổi, hạn chế tối đa mọi sự kích thích.

Cách điều trị bệnh uốn ván
Bệnh uốn ván có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm nên cần được điều trị kịp thời

Một số phương pháp điều trị bệnh uốn ván thường được sử dụng gồm:

  • Dùng thuốc kháng sinh: Mục đích là tiêu diệt tận gốc các tế bào thực vật là nguồn sản sinh ra độc tố. Người bệnh có thể được dùng thuốc penicillin 10 – 12 triệu đơn vị tiêm/ngày trong vòng 10 ngày; metronidazol 500mg tiêm mỗi 6 giờ hoặc 1g tiêm mỗi 12 giờ;...
  • Sử dụng thuốc kháng độc tố uốn ván: Bác sĩ sẽ tiêm thuốc khác độc tố trước khi điều trị vết thương. Mục đích là để vô hiệu hóa các độc tố lưu hành trong máu và ở vết thương của người bệnh qua đó giảm tỷ lệ tử vong.
  • Kiểm soát các cơn co cứng: Bác sĩ sẽ dùng một hoặc phối hợp các loại thuốc sau đây: thuốc diazepam (phổ biến nhất là lorazepam, barbiturat, chlorpromazin); thuốc phong bế thần kinh cơ. Ngoài ra, người bệnh cần thở máy để điều trị các cơn co cứng không đáp ứng được với thuốc hoặc là các cơn co cứng có nguy cơ đe dọa ngừng thở.
  • Điều trị hỗ trợ: Bảo gồm mở khí quản; bù nước và điện giải; tăng cường dưỡng chất bằng đường truyền tĩnh mạch hoặc sử dụng ống thông vào dạ dày; vật lý trị liệu đề phòng tình trạng cứng cơ; dùng heparin và các chất kháng đông máu khác để đề phòng hiện tượng mạch phổi; kiểm tra và theo dõi chức năng của thận, bàng quang, ruột; phòng chống xuất huyết và loét đường tiêu hóa.
  • Sử dụng vắc xin gây miễn dịch chủ động: Tất cả bệnh nhân uốn ván đều phải được tiêm vắc xin sau khi đã khỏi bệnh.

Tiêm vắc xin là cách phòng ngừa bệnh uốn ván nhanh nhất và hiệu quả nhất. Với phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ thì việc làm này luôn quan trọng hơn bao giờ hết để bảo vệ sức khỏe của em bé sau sinh.