Các triệu chứng sốc phản vệ cần lưu ý 

Ngày: 15/03/2021

Sốc phản vệ là một phản ứng dị ứng nghiêm trọng có thể gây tử vong. Hãy lưu ý những dấu hiệu, triệu chứng sốc phản vệ dưới đây để phát hiện sớm và đưa người bệnh đi cấp cứu kịp thời.

Sốc phản vệ là gì?

Phản vệ là tai biến dị ứng vô cùng nghiêm trọng, có thể dẫn đến sốc phản vệ khiến người bệnh tử vong nếu không được phát hiện sớm và xử lý kịp thời. Phản ứng này thường xảy ra ngay lập tức trong vòng vài giây, vài phút (đa phần là 30 phút) hoặc vài giờ sau khi cơ thể tiếp xúc với các dị nguyên như thuốc, nọc côn trùng, thực phẩm và các yếu tố khác. 

Triệu chứng sốc phản vệ có thể gồm: tụt huyết áp đột ngột, hạ thân nhiệt, trụy tim mạch, tắc nghẽn đường thở. Một số triệu chứng khác gồm: mạch nhanh và yếu, buồn nôn, nôn mửa, phát ban. Sốc phản vệ cần được xử lý nhanh, kịp thời, đúng cách, nếu không sẽ dẫn tới tử vong.

Sốc phản vệ có thể dẫn đến tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời

Sốc phản vệ có thể dẫn đến tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời

Nguyên nhân gây sốc phản vệ

Các triệu chứng sốc phản vệ không chỉ xảy ra sau khi tiêm vắc xin mà còn có thể do rất nhiều tác nhân khác như:

Thuốc

Thuốc là một trong những nguyên nhân hàng đầu nhất gây ra sốc phản vệ. Hầu hết các loại thuốc đều có thể gây sốc phản vệ, đặc biệt là các loại thuốc kháng sinh họ β lactam, thuốc giãn cơ, thuốc giảm đau chống viêm, thuốc cản quang, thuốc gây mê, gây tê. 

Ngoài ra, các đường thuốc đưa vào cơ thể như tiêm bắp, tiêm tĩnh mạch, tiêm trong da, dưới da, nhỏ mắt, uống hoặc xông, đặt âm đạo hay thuốc bôi ngoài da cũng đều có thể dẫn tới sốc phản vệ. 

Danh mục các thuốc gây sốc phản vệ

- Các loại kháng sinh như: ampicillin, penicillin, streptomycin, amoxycillin, vancomycin, chloramphenicol, cephalosporin, tetracycline, cefotaxime, sulfamethoxazol + Trimethoprim, neomycin, kanamycin, erythromycin, lincomycin, polymycin B, gentamycin.

- Các thuốc chống viêm không steroid: colchicin, ibuprofen, salicylat, indomethacin.

- Các vitamin: vitamin C tiêm tĩnh mạch, vitamin B1, vitamin B12 dạng tiêm.

- Các loại dịch truyền: nutrisol, alvesin, glucose, bestamin, tryphosan.

- Thuốc gây tê: procain, novocain, lidocain, thiopental.

- Thuốc cản quang có i ốt: visotrat.

- Các hormon: insulin, ACTH, vasopressin.

- Các loại vắc xin, huyết thanh phòng bệnh dại, vắc xin uốn ván, huyết thanh kháng bạch cầu, uốn ván.

- Các thuốc có phân tử lượng thấp:  gamma globulin, dextran, dịch chiết phủ tạng.

- Các enzym: trypsin, chymotrypsin.

- Các loại thuốc khác như: chlorpromazine hydrochloride, tiemonium, paracetamol, paracetamol-codein.

Thực phẩm

Các thực phẩm có nguồn gốc từ động thực vật như hạt cây (quả hồ đào, óc chó, hạnh nhân, điều), lúa mì, sữa, trứng, cá thu, cá ngừ, tôm, tép, nhộng dứa, khoai tây, xoài, lạc, đậu phộng, đậu nành, các chất phụ gia,...

Nọc côn trùng

Một số loại côn trùng như rắn, rết, bọ cạp, ong, nhện, kiến lửa... khi cắn sẽ tiết ra nọc độc gây sốc phản vệ cho người bị cắn. 

Một số nguyên nhân khác

- Nhựa cây, phấn hoa.

- Mủ cao su, thuốc naproxen, aspirin, chất tương phản tĩnh mạch sử dụng khi chụp X quang hoặc CT. 

- Thói quen không tốt trong luyện tập thể dục: ăn trước khi tập, tập luyện trong thời tiết nóng, lạnh hoặc ẩm ướt.

Yếu tố làm tăng nguy cơ bị sốc phản vệ

- Bị dị ứng hoặc hen suyễn

- Trong gia đình có người từng bị sốc phản vệ

- Có tiền sử bị sốc phản vệ trước đó

Các triệu chứng sốc phản vệ

Các triệu chứng sốc phản vệ khá đa dạng với mức độ khác nhau, tùy thuộc vào khả năng hấp thụ kháng nguyên của mỗi người. Diễn biến thông thường từ vài giây cho đến 30 phút, tốc độ càng nhanh, tiên lượng sẽ càng xấu.

Theo Thông tư số 51/2017/TT-BYT 29/12/2017 về việc hướng dẫn phòng, chẩn đoán và xử trí phản vệ, cần nghĩ ngay đến phản vệ nếu xuất hiện ít nhất một trong các triệu chứng sau:

- Nổi mày đay, phù mạch nhanh

- Tức ngực, khó thở, thở rít

- Đau bụng hoặc nôn

- Tụt huyết áp hoặc ngất

- Rối loạn ý thức

Nổi mày đay, phù mạch nhanh là một trong các triệu chứng sốc phản vệ

Nổi mày đay, phù mạch nhanh là một trong các triệu chứng sốc phản vệ

Cũng theo đó, phản vệ chia thành 4 mức độ như sau:

(Lưu ý: mức độ có thể nặng lên rất nhanh và không diễn ra theo tuần tự)

Nhẹ (độ I): Chỉ có triệu chứng da, tổ chức dưới da và niêm mạc như ngứa, mày đay, phù mạch.

Nặng (độ II): có từ 2 biểu hiện trở lên ở nhiều cơ quan:

- Phù mạch, mày đay xuất hiện nhanh.

- Tức ngực, khó thở nhanh nông, chảy nước mũi, khàn tiếng.

- Đau bụng, ỉa chảy, nôn.

- Huyết áp chưa tụt hoặc tăng, loạn nhịp tim hoặc nhịp tim nhanh.

Nguy kịch (độ III): biểu hiện mức độ nặng hơn ở nhiều cơ quan:

- Đường thở: tiếng rít thanh quản, phù thanh quản.

- Thở: thở nhanh, khò khè, rối loạn nhịp thở, tím tái.

- Rối loạn ý thức: hôn mê, co giật, vật vã, rối loạn cơ tròn.

- Tuần hoàn: sốc, tụt huyết áp, mạch nhanh và nhỏ.

Ngừng tuần hoàn (độ IV): biểu hiện ngừng tuần hoàn, ngừng hô hấp.

Cần làm gì khi thấy có người có triệu chứng sốc phản vệ?

Nếu bạn, con bạn hoặc người bên cạnh có những triệu chứng cho thấy phản ứng dị ứng nặng, cần thực hiện các bước sau: 

- Gọi 115, số cấp cứu địa phương hoặc bất cứ sự trợ giúp y tế nào khác.

- Để người bệnh nằm ở tư thế thoải mái, nâng cao chân.

- Kiểm tra nhịp thở và mạch của người bệnh. Có thể tiến hành hồi sức tim phổi (CPR) hoặc các biện pháp sơ cứu khác nếu cần.

- Tiêm thuốc điều trị sốc phản vệ cho bệnh nhân, như dụng cụ tiêm epinephrine tự động hoặc thuốc kháng histamine, nếu họ có mang thuốc bên mình. 

Ngoài ra, trước mỗi lần tiêm chủng hoặc khám chữa bệnh, các bậc cha mẹ cần chủ động thông báo cho cán bộ y tế nếu con có tiền sử phản vệ để được ra chỉ định phù hợp.

Khi thấy người có triệu chứng của sốc phản vệ cần gọi cấp cứu ngay

Khi thấy người có triệu chứng sốc phản vệ cần gọi cấp cứu ngay

Trên đây là những dấu hiệu và triệu chứng sốc phản vệ, cần lưu ý ngay để có thể sớm phát hiện, đưa người bệnh cấp cứu kịp thời. Nếu bạn có bất kỳ vấn đề gì cần thắc mắc có thể đặt câu hỏi hoặc liên hệ TẠI ĐÂY để được đội ngũ tư vấn Bệnh viện Đa khoa Phương Đông giải đáp tận tình.

>> Xem thêm: Sốc phản vệ sau tiêm vắc xin: Nguyên nhân, triệu chứng, cách phòng