Chăm sóc rốn trẻ sơ sinh đúng cách giúp rốn mau khô, tránh nhiễm trùng

Ngày: 19/12/2020

Khi trẻ mới chào đời, không chỉ làn da nhạy cảm mà rốn cũng là một vết thương hở dễ bị vi khuẩn tấn công gây nhiễm trùng nếu không được vệ sinh đúng cách. Nhiễm trùng rốn làm tăng nguy cơ uốn ván rốn, nhiễm trùng máu nguy hiểm. Bởi vậy, việc nắm được các dấu hiệu bất thường ở rốn, cách chăm sóc rốn trẻ sơ sinh là vô cùng quan trọng, bố mẹ nhất định phải biết.   

Tầm quan trọng của việc chăm sóc rốn trẻ sơ sinh 

Dây rốn vốn là nơi vận chuyển chất dinh dưỡng và oxy từ bánh nhau của mẹ đến thai nhi được nối bởi hai đầu. Một đầu gắn với nhau thai, đầu còn lại được nối với thai nhi bằng một lỗ nhỏ trên bụng. Khi trẻ chào đời, phần dây rốn sẽ nhanh chóng được bác sĩ cắt đi trở thành vết thương hở. Đây chính là phần nhạy cảm nhất của trẻ trong những ngày đầu tiên ở bên ngoài bụng mẹ nên cần được chăm sóc đặc biệt cho tới khi khô, hoàn thiện. Nếu chăm sóc rốn trẻ sơ sinh không đúng cách dễ dẫn đến nhiễm trùng rốn, thậm chí gây biến chứng ảnh hưởng tới sức khỏe lâu dài của trẻ. 

Rốn trẻ sơ sinh là bộ phận nhạy cảm cần được chăm sóc cẩn thận, đúng cách

Rốn trẻ sơ sinh là bộ phận nhạy cảm cần được chăm sóc cẩn thận, đúng cách.

Những vấn đề thường gặp ở rốn do chăm sóc sai cách

Bình thường cuống rốn trẻ sơ sinh sẽ rụng sau khoảng 5 - 15 ngày tuổi. Sau đó, gốc rốn khô đi, chuyển thành màu đen rồi bong ra. Cuống rốn sau khi đã rụng cần thêm khoảng 7 - 10 ngày để lành hoàn toàn. Nhưng nếu không được vệ sinh, giữ khô, sạch đúng cách, rốn trẻ sơ sinh có thể gặp phải một số vấn đề sau:  

Chậm rụng rốn  

Các trường hợp trẻ sơ sinh trên 3 tuần tuổi vẫn chưa rụng rốn được coi là chậm rụng rốn. Lúc này, mẹ nên đưa con đi khám bác sĩ để được tư vấn xử trí kịp thời. Lưu ý tuyệt đối không tự ý dùng cồn hay chất sát khuẩn khác để cố gắng giúp rốn con mau khô. 

Rốn bị chảy máu hoặc rỉ dịch  

Khi này, mẹ sẽ quan sát thấy một vài giọt máu rỉ ra ở vị trí giữa cuống rốn đã khô và chân rốn. Nguyên nhân chảy máu có thể do cuống rốn bị cọ xát vào tã hoặc quần áo. Thường chảy máu sẽ tự cầm hoặc cầm ngay khi mẹ ấn nhẹ vùng rốn bằng gạc bông sạch. Còn nếu máu chảy nhiều dai dẳng, mẹ hãy đưa con tới bác sĩ ngay nhé. 

Rốn rỉ dịch, bị ẩm hoặc có ít mủ trên bề mặt hoặc bị ẩm thường xảy ra sau khi dây rốn đã rụng. Có thể trẻ bị nhiễm trùng rốn mức độ nhẹ hoặc gặp bệnh lý khác về rốn (u hạt rốn, tồn tại ống niệu rốn,...). Tốt nhất mẹ hãy đưa con đi khám để được chẩn đoán nguyên nhân và hướng dẫn cách chăm sóc rốn trẻ sơ sinh đúng cách.  

Nhiễm trùng rốn 

Đây là tình trạng khá nghiêm trọng, khi vùng rốn và mô xung quanh rốn bị nhiễm trùng gây sưng đỏ, đau hoặc chảy dịch mủ hôi hoặc có lúc chỉ như rỉ dịch, chảy máu nhẹ. Nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời có thể gây ra biến chứng nguy hiểm như uốn ván rốn, nhiễm trùng huyết, viêm màng não mủ,...  

Chăm sóc rốn trẻ sơ sinh đúng cách tại nhà

Theo cô Nguyễn Thị Phương (Hộ sinh khoa Phụ Sản BVĐK Phương Đông) đã có hơn 30 năm kinh nghiệm chăm sóc trẻ sơ sinh: “Việc chăm sóc rốn trẻ sơ sinh thực ra không quá khó. Chỉ cần bố mẹ chú ý quan sát, thực hành một hai lần là sẽ quen. Trong quá trình này quan trọng nhất là đôi tay của người chăm sóc phải được sát khuẩn, dụng cụ đảm bảo vệ sinh”. Và dưới đây là các bước chăm sóc rốn trẻ sơ sinh, áp dụng với cả trẻ chưa rụng cuống rốn, trẻ đã rụng cuống rốn theo cô Nguyễn Thị Phương chia sẻ.  

Vệ sinh tay sạch sẽ là một bước quan trọng trong quy trình chăm sóc rốn trẻ sơ sinh

Vệ sinh tay sạch sẽ là một bước quan trọng trong quy trình chăm sóc rốn trẻ sơ sinh.

Chuẩn bị dụng cụ chăm sóc rốn trẻ sơ sinh

  • Tăm bông vô trùng hay bông vô khuẩn.
  • Gạc vô trùng. Nếu không có gạc vô trùng thì dùng nước muối sinh lý 0.9% và bông gòn.
  • Dung dịch sát khuẩn: cồn 70 độ.
  • Băng rốn.

Các bước chăm sóc rốn trẻ sơ sinh 

  • Bước 1: Người chăm sóc rốn trẻ sơ sinh cần rửa tay sạch sẽ bằng dung dịch sát khuẩn. Đây là bước cần thiết giúp hạn chế tối đa các mầm bệnh có thể lây truyền cho trẻ.
  • Bước 2: Nhẹ nhàng tháo băng rốn và gạc rốn cũ, sau đó rửa tay lại một lần nữa.  
  • Bước 3: Dùng gạc vô trùng, một tay nhẹ nhàng nâng cuống rốn, quan sát xem rốn có bị đỏ, chảy mủ, rỉ máu hay có mùi hôi, vùng da xung quanh đó có bị tấy đỏ không. 
  • Bước 4: Dùng gạc vô trùng (hoặc tăm bông tẩm nước muối 0,9%) lau sạch rốn, sau đó thấm khô vùng cuống và chân rốn.
  • Bước 5: Lấy tăm bông vô khuẩn tẩm dung dịch sát khuẩn sát trùng rốn theo trình tự từ chân rốn đến thân rốn, mặt cắt cuống rốn rồi tiếp tục tới các vùng da xung quanh cuống rốn (khoảng 5 cm từ cuống rốn).  
  • Bước 6: Băng rốn bằng gạc mỏng nếu rốn còn ướt. Nếu rốn khô thì để hở thông thoáng không cần băng.
  • Bước 7: Quấn tã vùng dưới rốn, mặc quần cho bé cẩn thận không làm cọ xát gây tổn thương rốn.  

Quá trình chăm sóc rốn trẻ sơ sinh cần đảm bảo rốn luôn khô thoáng

Quá trình chăm sóc rốn trẻ sơ sinh cần đảm bảo rốn luôn khô thoáng.

Lưu ý khi chăm sóc rốn trẻ sơ sinh

  • Đa số các trường hợp, rốn của trẻ sơ sinh sẽ rụng trong 5 - 15 ngày sau sinh nhưng cũng có một vài trường hợp rốn rụng muộn hơn. Khi đó, nếu không có dấu hiệu nhiễm khuẩn thì không đáng lo. Điều mẹ cần lưu ý là giữ rốn và vùng xung quanh sạch, khô cho đến khi cuống rốn rụng.
  • Trong 24 giờ sau sinh, mặt cắt rốn khô, mẹ có thể hỏi ý kiến bác sĩ về việc tháo kẹp rốn trước khi xuất viện. Việc có kẹp rốn thường gây cản trở trong quá trình thay tã, vệ sinh rốn cho trẻ, có thể gây tổn thương chân rốn hoặc khiến trẻ bị đau.  
  • Mẹ nên biết rằng việc tắm, lau người, chăm sóc rốn cho trẻ không ảnh hưởng đến rốn. Tuy nhiên, các thao tác nên nhẹ nhàng, dứt khoát và phải làm khô rốn, để thoáng sau chăm sóc.  
  • Quan sát thấy cuống rốn đã khô, mẹ nên để hở, cho cuống rốn tiếp xúc với không khí sẽ giúp cuống mau rụng hơn.
  • Lưu ý quấn tã phía dưới rốn tránh trẻ đi tiểu, đại tiện tràn vào rốn gây nhiễm trùng.  
  • Sau khi rốn đã rụng đến khi chân rốn khô hoàn toàn, mẹ vẫn cần vệ sinh cẩn thận theo đúng các bước kể trên.
  • Hạn chế sờ vào cuống rốn của trẻ.
  • Trong quá trình chăm sóc rốn trẻ sơ sinh, nếu thấy bất kỳ dấu hiệu bất thường như rốn sưng tấy đỏ, tiết dịch có mùi hôi, rỉ máu kéo dài, u hạt rốn,... hãy đưa trẻ đi khám ngay để được bác sĩ tư vấn, điều trị kịp thời. 

Những sai lầm khi chăm sóc rốn trẻ sơ sinh cần tránh

Không ít mẹ truyền tai nhau rằng rắc bột kháng sinh, bôi thuốc đỏ, đắp lá cây vào rốn trẻ sẽ giúp rốn mau khô hoặc rắc tiêu lên rốn trẻ sau khi rụng sẽ giúp trẻ không bị đau bụng. Đây là những thông tin thiếu cơ sở khoa học, thậm chí có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng rốn, mẹ tuyệt đối không làm theo.

Bên cạnh đó, có một số mẹ chăm sóc rốn quá kỹ nhưng lại không qua học. Ví dụ, không tắm cho trẻ khi chưa rụng rốn, quấn băng rốn kín thường xuyên, không dám đụng vào rốn của trẻ, tiếp tục đeo băng rốn tới 2 - 3 tháng sau khi rốn đã rụng,... Điều này ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe của trẻ, thậm chí khiến trẻ khó chịu, hoặc bị viêm nhiễm.  

Một sai lầm nữa mà nhiều mẹ vẫn mắc phải khi chăm sóc rốn trẻ sơ sinh đó là tự ý giật hoặc cắt bỏ cuống rốn trẻ khi rốn gần rụng, cuống rốn còn dính một phần nhỏ. Hãy để rốn rụng tự nhiên mẹ nhé.

Quấn băng rốn thường xuyên ngay cả khi rốn đã rụng là sai lầm nhiều bố mẹ mắc phải khi chăm sóc rốn trẻ sơ sinh

Quấn băng rốn thường xuyên ngay cả khi rốn đã rụng là sai lầm bố mẹ hay mắc phải khi chăm sóc rốn trẻ sơ sinh.

Hướng dẫn tắm cho trẻ sơ sinh chưa rụng rốn

Nói đến tắm cho các bé mới sinh hẳn rất nhiều bố mẹ cảm thấy lúng túng. Bởi khi này trẻ rất nhỏ cộng thêm rốn chưa rụng cần phải rất cẩn thận. 

Các bước tắm trẻ sơ sinh

Bắt đầu, mẹ dùng khăn mềm sạch nhúng vào nước ấm vắt khô lau mắt, mặt, kẽ tai cho trẻ. Rồi nhẹ nhàng gội đầu cho bé bằng sữa tắm gội dành riêng cho trẻ sơ sinh. Bước này mẹ cần cẩn thận không làm rơi nước vào tai trẻ. 

Tiếp theo, mẹ vốc nước nhẹ lên người trẻ và dùng khăn xoa sữa tắm khắp toàn thân bé. Chú ý lau sạch các vị trí cổ, nách, cổ tay, cổ chân, bẹn, không lau ở vùng rốn. Dùng 1 chậu nước khác tráng sạch lại cho bé. Cuối cùng, dùng khăn tắm mềm quấn thấm khô toàn thân, đặc biệt là các vùng kẽ ngấn tránh trẻ bị hăm.

Riêng với phần rốn, mẹ có thể dùng bông gạc vô trùng thấm khô chân, các mặt rốn rồi thực hiện tiếp các bước 5, 6, 7 theo quy trình chăm sóc rốn ở trên.  

Tắm cho trẻ khi chưa rụng rốn về cơ bản không khác gì so với bình thường

Tắm cho trẻ khi chưa rụng rốn về cơ bản không khác gì so với bình thường.

Một vài điều cần lưu ý chăm sóc rốn trẻ sơ sinh khi tắm

  • Khi tắm mẹ có thể để cả người bé ngâm vào chậu nước nhưng phải dùng bông gạc vô trùng để hút khô phần nước bám vào rốn trẻ.
  • Thời gian tắm không kéo dài quá 10 phút vì trẻ sơ sinh dễ bị mất thân nhiệt, nhiều trẻ không thích tắm sẽ khó chịu, quấy khóc.
  • Mỗi khi tắm xong, mẹ có thể thực hiện các bước vệ sinh chăm sóc rốn cho trẻ sơ sinh. Kiểm tra cẩn thận trước khi mặc quần áo cho trẻ.  
  • Phải khẳng định lại rằng việc tắm không làm ảnh hưởng tới thời gian rụng rốn hoặc việc lành da sau khi rụng rốn. 

Mách mẹ nhận biết rốn trẻ sơ sinh bị nhiễm trùng 

Sau khi rụng rốn, cuống rốn của trẻ khô lại và lành sẽ có màu nâu, xám, đen. Đó là rốn bình thường. Ở một số trẻ, rốn có thể bị chảy ít máu khi sắp rụng nhưng máu tự cầm hoặc chảy chậm lại khi dùng bông ấn nhẹ vào thì cũng không có gì đáng lo. Ngược lại, với những dấu hiệu dưới đây mẹ cần cẩn thận nguy cơ trẻ bị nhiễm trùng rốn: 

  • Vùng da quanh rốn bị sưng đỏ, ấm hoặc mềm.
  • Quanh chân rốn có mủ. 
  • Phần dây rốn có mùi hôi rất khó chịu. 
  • Rốn đang có mủ và trẻ bị sốt trên 38 độ. 
  • Trẻ quấy khóc, bỏ bú, khó chịu, hay buồn ngủ.
  • Rốn đã rụng rồi nhưng vẫn bị ướt, thấy có mủ xanh, vàng chảy ra nhiều.

Hình ảnh rốn trẻ sơ sinh bị nhiễm trùng

Một trường hợp rốn trẻ sơ sinh bị nhiễm trùng.

Bởi dây rốn đi trực tiếp vào máu của trẻ nên ngay cả một nhiễm trùng nhẹ ở rốn cũng có thể nhanh chóng trở nên nghiêm trọng nếu không được xử trí kịp thời. Và nếu nhiễm trùng xâm nhập vào máu dẫn tới nhiễm khuẩn huyết, gây tổn thương các cơ quan, các mô của cơ thể khiến trẻ gặp nguy hiểm, thậm chí đe dọa đến tính mạng. Đó là lý do mẹ không được chủ quan khi thấy các dấu hiệu nhiễm trùng trên, hãy đưa con đi khám ngay để được bác sĩ điều trị. 

Khi thấy rốn trẻ sơ sinh bị ướt phải làm sao?

Tùy cơ địa của mỗi trẻ, quá trình rụng rốn, lành rốn sẽ diễn ra nhanh hay chậm hơn nên nếu thấy rốn bé nhà mình chậm rụng hơn các bé khác nhưng không có dấu hiệu nhiễm trùng ở trên thì mẹ không cần quá lo lắng. Không thiếu trường hợp rốn trẻ ướt bắt nguồn từ việc bố mẹ hay người nhà vô tình làm ướt trong lúc tắm, lúc thay tã. Để xử lý rốn ướt, mẹ cần thực hiện các bước sau đây:

  • Dùng gạc thấm một ít cồn 70 độ để làm sạch rốn rồi tiếp tục dùng một miếng gạc mới để lau khô rốn sau mỗi lần tắm hoặc thay tã. Cồn giúp sát khuẩn, góp phần rút ngắn quá trình rụng rốn. 
  • Phải luôn luôn để ý giữ rốn khô và gập mặt trên của tã xuống làm sao tránh che hay cọ vào cuống rốn. 
  • Tránh động tác chạm vào rốn con nếu tay đang ướt hoặc chưa sạch sẽ.
  • Bố mẹ không nên dùng tay kéo, cậy rốn khi cuống rốn sắp rụng, hãy để rốn rụng tự nhiên.
  • Mẹ nên cho con mặc đồ rộng, khô thoáng, chất vải cotton mềm mại, khô ráo. Khi quần áo bị bẩn do thức ăn hay chất thải của trẻ thì phải thay ngay để tránh dính vào rốn gây nhiễm trùng.  

Rốn trẻ sơ sinh bị mủ trắng kèm mùi hôi có nguy hiểm không?

Đột nhiên thấy rốn con có mủ trắng kèm mùi hôi thì không người mẹ nào không lo lắng. Đây rất có thể là dấu hiệu cho thấy rốn trẻ đã bị nhiễm trùng. Mẹ cần hết sức cẩn trọng, quan sát con. Nếu thấy kèm theo các triệu chứng như, rốn và vùng da bụng xung quanh bị tấy đỏ hoặc chảy máu trong rốn thì phải đưa con đi khám ngay.

Rốn xuất hiện mủ trắng, rất có thể do chăm sóc rốn trẻ sơ sinh chưa đúng cách

Rốn xuất hiện mủ trắng, rất có thể là dấu hiệu nhiễm trùng rốn.

Rốn trẻ sơ sinh là một bộ phận vô cùng nhạy cảm, liên thông với các mạch máu nên bất kỳ tổn thương nào tại đây cũng có thể gây tác động tiêu cực tới máu, đến các bộ phận trong cơ thể trẻ. Biến chứng nghiêm trọng nhất mà nhiễm trùng rốn gây ra là uốn ván rốn, nhiễm trùng máu, những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ sơ sinh.  

Như vậy, chăm sóc rốn trẻ sơ sinh đúng cách là một trong những yếu tố tiên quyết giúp con khỏe mạnh ngay khi mới chào đời. Dù rốn chưa rụng hay đã rụng, mẹ vẫn cần thực hiện chăm sóc vệ sinh một cách khoa học, thường xuyên kiểm tra nhằm phát hiện các dấu hiệu bất thường, kịp thời đưa trẻ đi khám. Để nhận thêm các thông tin chăm sóc sức khỏe khác hoặc đặt lịch khám, mẹ hãy nhắn tin Tại Đây nhé.