Thoái hóa khớp gối và vấn đề điều trị

14:28 | 30.06.2020

Hệ thống xương khớp của chúng ta phụ thuộc rất nhiều vào nội tiết, đặc biệt là ở phụ nữ. Vì vậy, bệnh thoái hóa xương khớp nói chung và trong đó thoái hóa khớp gối là đặc trưng của phụ nữ tuổi mãn kinh. Nên bệnh này có thể xem như là bệnh của các mẹ các bà.

Thoái hóa khớp gối tiến triển qua 4 giai đoạn, diễn ra âm thầm, thành từng đợt với đặc điểm càng về giai đoạn sau tốc độ thoái hóa càng nhanh. Thoái hóa ở giai đoạn 1 có thể bắt đầu từ tuổi 40 nhưng nó kéo dài khoảng 8 – 10 năm để chuyển sang giai đoạn 2, từ giai đoạn 2 sang giai đoạn 3 mất 4 – 6 năm. Khi đó các bà, các mẹ ở tuổi 50 – 55 sẽ thấy các đau mỏi gối thường xuyên hơn. Tuy nhiên, khi bệnh đã chuyển sang giai đoạn 3 thì tiến triển rất nhanh, chỉ khoảng vài năm, nếu không được điều trị đúng sẽ chuyển sang giai đoạn 4, đau cả ngày lẫn đêm, thường đau nhiều về đêm. Đi lại đau nhiều hơn, khớp gối biến dạng, phì đại, tràn dịch, cong vẹo ra ngoài (chân vòng kiềng), khớp không thể duỗi hết hoặc không thể gấp hết.

Các giai đoạn của thoái hóa khớp

– Giai đoạn 1: đi lại, sinh hoạt hoàn toàn bình thường, nhưng trên XQ đã có hình ảnh gai xương nhỏ ở rìa khớp. trên siêu âm, sụn khớp trong, chiều dày bình thường, không có tràn dịch khớp.
– Giai đoạn 2: đi lại, sinh hoạt thỉnh thoảng đau, nhất là đi lại nhiều, vận động mạnh. Có thể có các đợt đau kèm tràn dịch khớp, không điều trị gì cũng có thể tự khỏi. XQ gai xương rõ hơn. Siêu âm, sụn khớp vẫn còn trong, phẳng, chiều dày vẫn trong giới hạn bình thường.
– Giai đoạn 3: Đau kèm theo tràn dịch khớp thường xuyên hơn và kéo dài hơn. Thường phải uống thuốc giảm đau, chống viêm để giảm cơn đau. Cấu trúc khớp vẫn còn giữ được, trục thẳng, biên độ vận động chưa bị hạn chế. XQ có hẹp khe khớp, gai xương nhiều ở cả xương chày và xương đùi. Siêu âm, sụn khớp mỏng hơn, lồi lỡm những đợt cấp bị thâm nhiễm, tràn dịch khớp.
– Giai đoạn 4: Đau thường xuyên cả ngày lẫn đêm, đau nhiều khi đi lại. Sáng ngủ dậy khớp gối có cảm giác cứng gối, phải vận động một lúc mới thấy cử động dễ dàng hơn. Trục chi biến dạng, thường kiểu cong vẹo ra ngoài (chân vòng kiềng), khớp phì đại, bị hạn chế gấp duỗi vĩnh viễn (duỗi không hết hoặc gấp không hết). XQ khe khớp hẹn nhiều, biến dạng trục khớp, gai xương mọc nhiều nơi, ở đầu xương chày, đầu xương đùi và xương bánh chè. Siêu âm, cộng hưởng từ thấy sụn khớp mỏng, bong thành từng mảng, gai xương nhiều, rách sụn chêm, xương dưới sụn gãy lún nhấp nhô…

Điều trị thoái hóa khớp hiện nay như thế nào?

Ở giai đoạn 1 và 2 thì gần như không ai điều trị cả vì đơn giản là nó vẫn “bình thường” và chưa ảnh hưởng đến cuộc sống. Giai đoạn 3 có thể nói là giai đoạn bản lề, là mốc quan trọng, nếu điều trị đúng, hiệu quả nó sẽ trở lại giai đoạn 2 và duy trì mãi, thực sự là lý tưởng để thoát khỏi bệnh thoái hóa khớp. Nếu không được điều trị đúng sẽ nhanh chóng sang giai đoạn 4.

Các phương pháp điều trị và ưu nhược điểm

Mục đích chính của điều trị thoái hóa khớp là làm dừng hoặc làm chậm quá trình thoái hóa. Tuy nhiên, các phương pháp điều trị từ trước đến nay chưa đạt được mục đích này. Các thuốc được kê hiện nay vẫn chủ yếu là thuốc điều trị triệu chứng. Tức là nếu đau thì uống thuốc giảm đau. Các thực phẩm chức năng như Glucosamin, sụn vi cá mập, chondroitin.. không chứng minh được tác dụng điều trị. Thực tế hầu như ai bị thoái hóa khớp cũng tốn rất nhiều tiền vào nhóm thực phẩm chức năng này nhưng hầu như không thu lại được gì.
Các thuốc giảm đau chống viêm tác hại như thế nào khi điều trị thoái hóa khớp: Ai trong chúng ta cũng đã biết tác dụng phụ hay gặp nhất của nhóm thuốc này là loét dạ dày hành tá tràng nhưng còn nhiều tác dụng phụ khác nữa mà chưa được nhắc nhiều nhưng thực tế còn nguy hiểm hơn đến như gây tổn thương tổ chức kẽ thận dẫn đến suy thận, tổn thương tim dẫn đến làm tăng tỉ lệ nhồi máu cơ tim ở người có tuổi. Và đặc biệt hơn là các thuốc này đều ức chế quá trình tái sinh tổ chức thông qua ức chế tiểu cầu làm cho thoái hóa khớp tiến triển nhanh hơn, nặng hơn. Các thuốc điểm hình có thể kể tên như Mobic, voltaren, celebrex, acorxia…

Điều trị thoái hóa khớp bằng Glucocorticoids

Các thuốc này được dùng khá phổ biến trong điều trị thoái hóa khớp do đặc tính chống viêm mạnh nên khi uống hoặc tiêm vào khớp sẽ giảm đau nhanh. Dân gian thường gọi là thuốc “giòn xương”. Nếu dùng tiêm vào gối không nên tiêm quá 3 lần, và đặc biệt rất dễ gây nhiễm trùng khớp do thuốc gây ức chế miễn dịch tại chỗ nên tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn phát triển. Tuy nhiên khi lạm dụng thuốc sẽ để lại nhiều tai biến và biến chứng nghiêm trọng. Thuốc làm sụn khớp bị nhuyễn hóa, bong tróc nhanh hơn, tàn phá khớp nghiêm trọng hơn. Bên cạnh đó còn gây ra những tác dụng phụ toàn thân nguy hiểm như teo da, loãng xương, suy giảm miễn dịch, suy thương thận, suy thận, rối loạn tâm thần, đái tháo đường, tăng huyết áp…..gây “nghiện” thuốc. Nhìn chung đây vẫn là thuốc điều trị triệu chứng.

Điều trị thoái hóa khớp bằng tiêm “dịch nhờn” vào khớp

Dịch nhờn khớp ở đây là Huyaluronic acid là một thành phần chính của dịch khớp, giúp bôi trơn bề mặt sụn khớp, giảm ma sát từ đó giảm đau và giảm tổn thương.

Điều trị phục hồi chức năng cho bệnh nhân sau phẫu thuật thay khớp gối tại BVĐK Phương Đông

Thay khớp

Thay khớp được chỉ định cho những trường hợp thoái hóa khớp độ 4, khi sụn khớp bị phá hủy hoàn toàn, biến dạng trục khớp, hạn chế biên độ vận động…Thay khớp là một phương pháp điều trị thay thế chi phí tương đối cao. Bản chất của khớp nhân tạo là kim loại. Tuổi thọ của khớp trung bình khoảng 10 năm. Tuy nhiên, khoảng 20% trường hợp sau thay khớp đi lại vẫn đau, hoặc đau không đi lại được.

Điều trị thoái hóa khớp bằng yếu tố phát triển từ tiểu cầu.

Đây là phương pháp hiện đại, có nhiều ưu điểm nhất, đáp ứng được mục tiêu điều trị là làm chậm quá trình thoái hóa, tái tạo sụn khớp, tái tạo xương dưới sụn.

Tiểu cầu là một tế bào không nhân có trong máu ngoại vi với số lượng khoảng 150 – 400 nghìn/1ml máu. Trong tiểu cầu có chứa rất nhiều yếu tố phát triển như:
○ Platelet-derived growth factor (PDGF): yếu tố phát triển từ tiểu cầu.
○ Transforming growth factor (TGF): yếu tố phát triển chuyển dạng.
○ Platelet factor interleukin (IL): interleukin tiểu cầu
○ Platelet-derived angiogenesis factor (PDAF): yêu tố tăng sinh mạch máu từ tiểu cầu.
○ Vascular endothelial growth factor (VEGF): yếu tố phát triển nội mạch mạch máu
○ Epidermal growth factor (EGF): yếu tố phát triển thượng bì da.
○ Insulin like growth factor IGF and fibronectin: yếu phát triển kiểu insulin và fibronectin

Đây là những yếu tố thiết yếu giúp cho sự tái sinh tổ chức. Khi được tiêm vào khớp gối thoái hoá các yếu tố này sẽ kích thích các tế bào sụn khớp phân chia, tăng sinh, tái tạo sụn, kích thích quá trình tăng sinh mạch máu, tăng sinh xương dưới sụn, chữa lành thoái hoá khớp.

Phương pháp tách yếu tố phát triển từ tiểu cầu cũng đã có nhiều tiến bộ như kỹ thuật li tâm lạnh nên không cần dùng chất chống đông. Khối huyết tương giàu tiểu cầu sẽ được hoạt hóa theo con đường tự nhiên giống như trong cơ thể sống do đó hàm lượng và chất lượng các yếu tố phát triển vượt trội. Hiệu quả điều trị thực sự ấn tượng, hầu hết các trường hợp đều giảm đau, cải thiện đi lại, giảm 30% – 50% triệu chứng trong tháng đầu tiên, 90% triệu chứng trong lần tiêm thứ 2, có thể gọi khỏi bệnh trong lần tiêm thứ 3. Phương pháp này chỉ định tuyệt vời cho những bệnh nhân thoái hóa khớp giai đoạn 3.

Những bệnh nhân giai đoạn 4 nếu không muốn thay khớp cũng có thể điều trị, bệnh cũng đáp ứng rất tốt. Nhưng đối với giai đoạn này, tốt nhất là nên nội soi lấy bỏ các mảnh sụn vỡ trôi nổi trong khớp, cắt lọc các tổ chức xơ hóa, cắt bỏ mảnh sụn chêm rách trước khi tiêm yếu tố phát triển từ tiểu cầu sẽ làm tăng hiệu quả tác dụng của yếu tố phát triển.

Điều trị thoái hóa khớp bằng tế bào gốc

Tế bào gốc bắt đầu được áp dụng trong điều trị thoái hóa khớp, phương pháp mang đến nhiều hứa hẹn. Tuy nhiên, nhiều người lầm tưởng hoặc cố tình “đơn giản” phương pháp này, với suy nghĩ đơn giản cứ lấy ra tiêm vào là khỏi. Thực tế không như vậy, có thể hiểu tế bào gốc giống như hạt mầm, bản chất là những tế bào non của một dòng tế bào chưa biệt hóa thành tế bào trưởng thành, có khả năng sinh sản tăng số lượng. Do vậy, các tế bào này khá yếu ớt, dễ chết hoặc biến đổi thành những tế bào không mong muốn.

Muốn hạt nảy mầm và phát triển theo mong muốn thì cần có điều kiện cần và và điều kiện đủ. Thứ nhất, điều kiện cần là “hạt mầm tốt”. Ở đây là kỹ thuật tách và làm sao để thu được nhiều tế bào gốc nhất. Thứ hai, điều kiện đủ là “môi trường thuận lợi, có các yếu tố định hướng phát triển.

Để tối ưu hóa phương pháp tế bào gốc, thực tế cần phải điều trị khớp thoái hóa bằng yếu tố phát triển từ tiểu cầu đạt đến ổn định, khớp không còn tình trạng viêm, nhiều yếu tố tăng sinh và định hướng phát triển sẵn sàng có trong dịch khớp. Với môi trường thuận lợi như thế việc cấy tế bào gốc tách từ mô mỡ vào khớp mới có kết quả mong muốn.

Còn nếu tiêm tế bào gốc vào khớp thoái hóa đang tiến triển, viêm tiết dịch, nhiều tổ chức sụn khớp bong tróc, hoại tử, thì không khác gì cho hạt mầm vào nước sôi hay vào môi trường đang bị ô nhiễm nặng, nhiều chất độc, tế bào gốc sẽ thối mầm hoặc phát triển thành những tế bào không mong muốn.

  • Share: