Amip ăn não

Amip ăn não người có tên khoa học là Naegleria fowleri. Loại ký sinh trùng này chủ yếu sống trong những vũng nước tù như ao hồ, sông, suối. Nó nhận được sự quan tâm của rất nhiều người không chỉ bởi tên gọi ghê rợn mà còn do mức độ nguy hiểm. Hầu hết những người bị nhiễm naegleria đều tử vong trong vòng một tuần sau khi nhiễm.

Tổng quan về bệnh Amip ăn não

Amip ăn não là một loài ký sinh trùng thuộc chi naegleria, ngành percolozoa. Sinh vật đơn bào này được phát hiện vào năm 1965. Mặc dù lần đầu tiên được phát hiện tại Úc, nhưng nó lại được cho là có nguồn gốc tại Mỹ. Cho tới nay, chỉ có một loài naegleria duy nhất lây nhiễm cho người là naegleria fowleri.

Amip ăn não người rất hiếm gặp và thường gây tử vong cho người bệnh đã từng bơi hoặc tham gia các môn thể thao dưới nước tại hồ nước ngọt, sông và suối nước nóng. Đôi khi, loại ký sinh trùng này cũng được tìm thấy trong đất. Chúng đi lên mũi đến não và gây ra các tổn thương nghiêm trọng ở khu vực này. Hầu hết những người bị nhiễm naegleria đều tử vong trong vòng một tuần sau khi nhiễm.

Amip ăn não là một loài ký sinh trùng vô cùng nguy hiểm
Amip ăn não là một loài ký sinh trùng vô cùng nguy hiểm

Trên thực tế, hàng triệu người tiếp xúc với amip gây nhiễm trùng naegleria mỗi năm, tuy nhiên chỉ một số ít trong số họ bị bệnh. Hiện nay các nhà khoa học vẫn chưa thể lý giải được tại sao một số người bị nhiễm naegleria trong khi những người khác thì không mặc dù họ cùng tiếp xúc với chúng trong một môi trường.

Nguyên nhân gây bệnh Amip ăn não 

Bệnh amip ăn não người khởi phát do người bệnh nhiễm amip Naegleria fowleri. Bệnh chủ yếu xuất hiện vào mùa hè. Ao hồ, suối nước ngọt hay nước nóng thường là môi trường gây bệnh.

Các amip xâm nhập vào cơ thể con người qua mũi khi mũi tiếp xúc với nước hoặc bụi bẩn. Tiếp đó chúng đi đến não của người nhiễm thông qua các dây thần kinh dẫn truyền khứu giác.

Theo các chuyên gia, bác sĩ, không phải ai tiếp xúc với amip đều bị bệnh. Thay vào đó chỉ có một tỷ lệ nhỏ trong số hàng triệu người tiếp xúc với Naegleria fowleri bị mắc bệnh này.

Triệu chứng, dấu hiệu nhận biết bệnh Amip ăn não

Khi bị nhiễm amip Naegleria, người bệnh sẽ mắc chứng Viêm não màng não tiên phát do amip. Bệnh có tên khoa học là Primary amebic meningoencephalitis) với triệu chứng đặc trưng là viêm não và phá hủy mô não. Thông thường bắt đầu từ 2 cho đến 15 ngày sau khi nhiễm  amip, người bệnh sẽ các triệu chứng đặc trưng như sau:

  • Thay đổi về khứu giác, vị giác.
  • Sốt.
  • Đau đầu đột ngột, dữ dội.
  • Cứng cổ.
  • Nhạy cảm với ánh sáng.
  • Buồn nôn và ói mửa.
  • Mất cân bằng cơ thể.
  • Hay nhầm lẫn.
  • Buồn ngủ.
  • Động kinh.
  • Ảo giác.

Người bị nhiễm amip ăn não vô cùng nhạy cảm với ánh sáng
Người bị nhiễm amip ăn não vô cùng nhạy cảm với ánh sáng

Những triệu chứng sau khi nhiễm amip ăn não sẽ tiến tiến triển rất nhanh và khiến người bệnh tử vong chỉ trong khoảng một tuần.

Đối tượng có nguy cơ mắc bệnh Amip ăn não

Tại Hoa Kỳ, hàng triệu người đã từng tiếp xúc với amip gây nhiễm trùng naegleria mỗi năm, tuy nhiên  rất ít người mắc bệnh. Từ năm 2007 đến 2017, chỉ có khoảng 40 trường hợp nhiễm bệnh được ghi nhận.

Theo các chuyên gia, bác sĩ, một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ nhiễm amip ăn não bao gồm:

  • Bơi ở hồ/ao/bể bơi nước ngọt: Theo thống kê,hầu hết những người bị bệnh amip ăn não người đã bơi ở hồ nước ngọt trong vòng hai tuần trước khi phát hiện bệnh. Amip ăn não người phát triển mạnh ở những nơi có nước ấm hoặc nóng với nhiệt độ lý tưởng là khoảng 35 độ C. Loại ký sinh trùng này phát triển và sinh sản chủ yếu vào mùa hè khi nhiệt độ nước ấm tăng lên. Tại Việt Nam, rất nhiều người cho rằng, việc tắm ở những nơi có nước ấm/nóng sẽ có lợi cho sức khỏe. Tuy nhiên đây cũng là nơi cư trú lý tưởng cho amip ăn não người sinh sôi vì ở vùng hạ lưu nước thường ấm.
  • Trẻ em và vị thành niên là nhóm đối tượng dễ bị ảnh hưởng nhất bởi amip ăn não người. Nguyên nhân có thể là do những đối tượng này thích ở trong nước lâu hơn và hoạt động nhiều hơn khi ở dưới nước, từ đó tạo điều kiện cho amip có thời gian để di chuyển từ mũi lên não.

Đường lây nhiễm

Amip xâm nhập vào cơ thể người bằng con đường duy nhất là đường mũi. Từ mũi, amip di chuyển đến nhu mô não của con người và ký sinh tại đó. Khi bơi, tắm tại các hồ bơi nước ngọt, suối nước nóng hay khu vực nước ấm như sông, hồ, hoặc nước bẩn tiếp xúc trực tiếp vào mũi trực tiếp vào có thể bị amip xâm nhập. Chú ý, con người hoàn toàn không bị nhiễm bệnh khi uống các nguồn nước bị nhiễm bệnh.

Hiện nay, các nhà khoa học vẫn chưa ghi nhận bằng chứng bệnh lây trực tiếp từ người bệnh sang người lành bằng các con đường thông thường. Do vậy, chúng ta cũng không nên quá lo lắng khi bản thân đã từng tiếp xúc với người nhiễm bệnh.

Biến chứng của bệnh Amip ăn não

Triệu chứng lâm sàng chính của người bệnh nhiễm amip Naegleria fowleri thường là sốt nhẹ, đau đầu, cứng cổ. Vào thời kỳ cuối, khi não đã bị amip Naegleria fowleri phá hủy nghiêm trọng, bệnh nhân có thể sẽ phải đối mặt với các biến chứng nghiêm trọng như tâm thần, thay đổi hành vi, có ảo giác rồi dẫn đến tử vong.

Mặc dù amip ăn não người hiếm gặp nhưng một khi đã nhiễm loại ký sinh trùng này, bệnh như đều tử vong (tỷ lệ tử vong ước tính khoảng 98%). Trên thực tế, Amip gây bệnh đường tiêu hóa hay nặng hơn là ap-xe gan vẫn có thuốc đặc trị được, tuy nhiên trường hợp lên tới não thì rất khó để chữa trị.

Biện pháp chẩn đoán Amip ăn não

Amip ăn não người được chẩn đoán bằng 3 phương pháp chính là:

  • Chụp CT: Trong quá trình  kết hợp với chiếu tia X từ nhiều hướng khác nhau thành để tạo thành các hình ảnh cắt ngang chi tiết của não, để thấy các vị trí bị tổn thương .
  • Chụp MRI: Máy MRI sử dụng sóng radio và từ trường mạnh để tạo ra hình ảnh cực kỳ chi tiết về các mô mềm như não.
  • Chọc dò tủy sống: Naegleria amip có thể được nhìn thấy dưới kính hiển vi bằng cách sử dụng kỹ thuật chọc dò tủy sống. Bác sĩ sẽ chọc hút dịch não tủy ở vị trí đốt sống L2-S2, trong quá trình chọc hút bác sĩ cũng sẽ đo áp lực dịch não tủy để đánh giá người bệnh có tăng áp lực nội sọ hay không.   

Phương pháp điều trị bệnh Amip ăn não

Hiện nay, chưa có phác đồ được cho là tối ưu nhất đối với bệnh nhân mắc amip ăn não người - Naegleria fowleri. Bên cạnh đó các phác đồ đơn trị liệu hoặc phối hợp thuốc vẫn còn vướng nhiều tranh cãi. Trong khi đó bệnh thường tiến triển nhanh, được chẩn đoán chậm hoặc nhầm lẫn với viêm màng não do vi khuẩn.

Tỉ lệ tử vong của người mắc amip ăn não rất cao, dù có sống sót họ vẫn thường đối mặt với nhiều di chứng. Trên lý thuyết, phác đồ điều trị bệnh này cần sử thuốc diệt amip (đơn trị liệu hoặc phối hợp thuốc) có khả năng ngấm tốt qua hàng rào máu não. Một số thuốc đã được áp dụng để điều trị bệnh bao gồm:

  • Amphotericin B: Amphotericin B được chứng minh có hiệu quả diệt amip trong in vitro dù trên lâm sàng tiên lượng vẫn còn dè dặt. Liều thường dùng của loại thuốc này là 0,7 – 1 mg/kg/ lần tiêm truyền tĩnh mạch.
  • Rifampin: Rifampin liều 10 mg/kg/ngày cũng được sử dụng nhưng hiệu quả của nó trên in vitro với amip ăn não là chưa chắc chắn.
  • Fluconazole: Fluconazole 10mg/kg/ngày cũng là thuốc được sử dụng cho người nhiễm amip ăn não tiêm qua đường tĩnh mạch

Sự phối hợp giữa amphotericin B với Rifampin hoặc thuốc Fluconazole để điều trị amip ăn não cũng được các nhà khoa học nghiên cứu. Tuy nhiên số lượng người bệnh sống sót sau khi áp dụng phác đồ kết hợp thuốc trong các báo cáo với cỡ mẫu rất thấp. Các thuốc được dùng là:

  • Miltefosine: Thuốc Miltefosine liều 50 mg/ lần x 2 lần/ ngày với người bệnh dưới 45 kg và liều 50 mg/lần x 3 lần/ ngày với người bệnh trên 45 kg. Nhiều chuyên gia, bác sĩ đã ủng hộ việc sử dụng miltefosine trong điều trị bệnh amip ăn não do họ đã ghi nhận tác dụng chống lại amip trên in vitro và in vivo ở chuột.
  • Azithromycin: Là thuốc có tác dụng trên mô hình in vitro và in vivo ở động vật, nó được cho có tác dụng hiệp đồng với amphotericin B.
  • Posaconazole: Là thuốc có khả năng ức chế amip trong vòng 12 giờ trên in vitro. Nó được kỳ vọng trong tương lai có thể là thuốc hữu ích trong điều trị bệnh apmin ăn não. Tuy nhiên chúng ta vẫn cần nhiều nghiên cứu đánh giá hơn.

Biện pháp phòng ngừa bệnh Amip ăn não

Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) đã xây dựng các biện pháp để làm giảm nguy cơ nhiễm trùng naegleria một cách hiệu quả nhất. Cụ thể:

  • Không bơi vào hoặc nhảy xuống những hồ nước ngọt, hồ nước ấm nếu không thực sự cần thiết.
  • Bịt mũi hoặc sử dụng kẹp mũi trong trường hợp phải bơi, lặn vào những vùng nước ấm.
  • Không làm xáo trộn trầm tích lắng ở dưới đáy hồ/bể bơi/ao khi bơi ở vùng nước nông và ấm.
  • Thăm khám sức khỏe thường xuyên.

Amip ăn não người là căn bệnh vô cùng nguy hiểm. Hầu hết những người nhiễm loại ký sinh trùng này tử vong do hiện nay vẫn chưa có phác đồ điều trị đặc hiệu. Do vậy mỗi chúng ta cần chủ động áp dụng các biện pháp phòng ngừa hiệu quả, trong đó, hãy cố gắng hạn chế tiếp xúc trực tiếp với môi trường sống của amip ăn não người.

Đăng ký tư vấn

Đặt hẹn ngay để nhận tư vấn và xếp lịch khám kịp thời