Chậm nói

Tình trạng chậm nói ở trẻ đang ngày càng phổ biến và khiến các bậc phụ huynh không khỏi lo lắng. Bởi chậm nói không chỉ ảnh hưởng đến giao tiếp mà còn gây ra nhiều hệ lụy cho sự phát triển của trẻ.  

Tổng quan về chậm nói

Chậm nói là một phần của chậm phát triển ngôn ngữ - dạng chậm phát triển phổ biến nhất ở trẻ em hiện nay. Điều này có nghĩa khi lời nói vẫn phát triển theo đúng trình tự nhưng với tốc độ chậm hơn. Theo các nghiên cứu cho thấy, tỷ lệ trẻ bị chậm nói chiếm khoảng 20%, nhiều hơn hẳn các dạng chậm phát triển vận động, hay chậm phát triển cảm xúc, kỹ năng xã hội.

Bên cạnh chậm nói, thì việc trẻ bị rối loạn lời nói (Trẻ phát âm thành tiếng nhưng người khác lại không hiểu được trẻ nói gì, trẻ nói lắp, nói ngọng,...) cũng đáng quan tâm. Bởi trong cuộc sống hàng ngày, lời nói chính là phương tiện giao tiếp. Ba thành phần chính của lời nói gồm: việc phát âm, giọng nói, sự lưu loát cần được đảm bảo thì hoạt động giao tiếp xã hội mới diễn ra bình thường.  

Nguyên nhân gây chậm nói ở trẻ

Tình trạng chậm nói ở trẻ có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Sự quan tâm, chăm sóc của bố mẹ và nắm được thời điểm đưa con đi điều trị sớm sẽ giúp trẻ nói bình thường. Các nguyên nhân chính gây chậm nói gồm: 

Do trẻ mắc một số bệnh lý

Các em bé đang mắc bệnh lý nghiêm trọng liên quan đến tai mũi họng, hệ thần kinh có thể bị chậm nói. Ví dụ, bệnh viêm tai giữa, viêm mạn tính, các bệnh lý về thính giác gây ảnh hưởng không nhỏ tới quá trình học nói, tiếp thu và bắt chước lời nói của những người xung quanh. Với trẻ mắc các bệnh về lưỡi, vòm họng cũng cần được đưa đi khám, điều trị sớm sẽ giảm thiểu ảnh hưởng đến quá trình học nói.  

Một số nghiên cứu cũng cho thấy, trẻ chậm nói còn liên quan tới các bệnh về não bộ. Não bộ vốn là cơ quan chịu trách nhiệm điều khiển ngôn ngữ, từ đó, dẫn tới việc phát triển ngôn ngữ của trẻ chậm hơn bình thường.  

Do ảnh hưởng tâm lý

Một trong những yếu tố ảnh hưởng lớn tới sự phát triển ngôn ngữ của trẻ nhỏ chính là tâm lý. Nếu trẻ phải trải qua biến cố lớn nào đó có thể khiến tâm lý hoảng loạn, trẻ không muốn tiếp xúc, giao tiếp cùng mọi người xung quanh. Vì thế, phụ huynh cần dành nhiều thời gian để chơi đùa, trò chuyện cùng con ngay từ khi con được vài tháng.  

Do mắc bệnh tự kỷ 

Chậm nói cũng có thể là dấu hiệu của căn bệnh tự kỷ. Bởi vậy, bố mẹ nên theo dõi các biểu hiện của con. Cần để ý 5 dấu hiệu báo động về ngôn ngữ liên quan đến chứng tự kỷ ở trẻ: Không bập bẹ, không biết chỉ ngón tay,bắt tay, vẫy tay,... khi 12 tháng tuổi; không nói được các từ đơn khi 16 tháng tuổi; không tự nói được 2 từ khi 2 tuổi; mất kỹ năng ngôn ngữ hay kỹ năng giao tiếp ở bất kỳ lứa tuổi nào.  

Bệnh tự kỷ gây ảnh hưởng nhiều tới hoạt động của não bộ, do có sự xuất hiện của nhiều loại gen bất thường, kéo theo là hệ thần kinh bị rối loạn khiến trẻ có nhiều biểu hiện khác với trẻ bình thường.  

Dấu hiệu chậm nói

Dấu hiệu chậm nói như thế nào là vấn đề được nhiều phụ huynh quan tâm. Bởi chậm nói không chỉ là khi 2 tuổi trẻ chưa biết nói nhiều từ đơn hay từ có 2 tiếng, mà trước đó, giai đoạn 5-6 tháng tuổi đã có những dấu hiệu về chậm nói, nếu cha mẹ quan sát kỹ sẽ dễ dàng phát hiện. 

  • Trẻ dưới 12 tháng tuổi không phản ứng với các tiếng động, không phát được ra âm thanh nào, cảnh báo tình trạng chậm nói. 
  • Trẻ từ 12 - 15 tháng tuổi: Không phát ra được các âm như p,b,m,... hoặc chưa biết nói từ nào (ba ba, ma ma); không biết phản ứng khi được gọi tên; không biết làm các động tác vẫy tay, chào tạm biệt; không biết phản ứng với các từ như “không”, “bai bai”; thờ ơ với thế giới xung quanh. 
  • Trẻ từ 18 - 24 tháng tuổi: Chưa nói được 6 từ; không chỉ chính xác được các bộ phận cơ thể khi được hỏi (Ví dụ như mắt, mũi, tai, đầu,...); khi cần giúp đỡ không biết giao tiếp, không nói được; chưa nói được các từ đơn mà các trẻ khác thường nói từ sớm như “mẹ”, “bế”; không trả lời khi được hỏi.  
  • Trẻ từ 2 - 3 tuổi: Chưa nói được 15 từ; không tự nói được ra mà chỉ nói lại lời của người khác; không thể thực hiện cuộc hội thoại đơn giản như yêu cầu mẹ bế, đưa đồ chơi; không dùng lời nói để giao tiếp, không hiểu các câu hỏi dài; không biết cách chơi đồ chơi, không biết bắt chước hành động của người khác; không biết công dụng của các đồ vật như bát đũa thìa, quần áo,... 
  • Trẻ trên 3 tuổi: Không sử dụng được đại từ nhân xưng như “con”, “mẹ”,...; không ghép được các từ thành câu ngắn, không hiểu các câu chỉ dẫn hay câu hỏi của người khác; không đặt câu hỏi; nói không rõ ràng khiến người nghe không hiểu; không quan tâm tới sách truyện; không tương tác với trẻ khác; khó tách khỏi bố mẹ. 

Trẻ chậm nói đơn thuần đôi khi chỉ mang tính chất tạm thời, không phải bệnh lý. Theo thời gian nhờ sự trợ giúp từ gia đình, trẻ sẽ nói nhiều và đuổi kịp so với các bạn bè cùng tuổi. Do đó, cha mẹ dựa vào các biểu hiện chậm nói, nên tích cực tương tác, đọc sách, nói chuyện với trẻ nhiều nhất có thể, để tránh các hậu quả nặng nề về sau.  

Cách chẩn đoán chậm nói

Nếu nhận thấy nhiều dấu hiệu bất thường về sự chậm phát triển ngôn ngữ ở trẻ, cha mẹ cảm thấy lúng túng không biết giúp con như thế nào thì nên đưa con đi thăm khám sớm với bác sĩ chuyên khoa. Các bác sĩ sẽ có phương pháp riêng để đánh giá mức độ chậm nói của trẻ. 

Chẩn đoán thông qua các bài kiểm tra chuyên biệt dành cho trẻ: Kiểm tra khả năng tiếp thu ngôn ngữ, kiểm tra khả năng diễn đạt ngôn ngữ, kiểm tra tình trạng răng miệng - lưỡi - tai của trẻ.

Trong bất cứ trường hợp nào sự đồng hành sẽ hỗ trợ rất nhiều trong việc cải thiện tình trạng chậm nói ở trẻ.

Trong bất cứ trường hợp nào sự đồng hành của bố mẹ đều hỗ trợ cải thiện tình trạng chậm nói ở trẻ.

Phương pháp điều trị bệnh chậm nói

Dựa vào tình trạng chậm nói của trẻ, bác sĩ chuyên khoa sẽ tư vấn cho gia đình hướng điều trị cụ thể. Với các trường hợp trẻ chậm nói đơn thuần mang tính tạm thời thì sẽ có cải thiện tốt nếu gia đình trợ giúp. Theo đó, bố mẹ cần:  

  • Dành thật nhiều thời gian vui chơi, nói chuyện, khuyến khích trẻ nói thật nhiều.  
  • Tăng cường đọc sách cho trẻ, động viên trẻ nói, nhất là kể lại câu chuyện mà con yêu thích.  

Còn các trường hợp mà chậm nói là biểu hiện của bệnh lý, tình trạng ngày càng nặng nề hơn (Bệnh tự kỷ, trẻ mất thính lực) thì cần được điều trị triệt để nguyên nhân, phối hợp luyện nói cho trẻ.   

Phòng ngừa chậm nói ở trẻ

Chứng chậm nói ở trẻ hoàn toàn có thể phòng ngừa được nếu như bố mẹ tự trang bị các kiến thức cần thiết nhận biết các giai đoạn phát triển ở trẻ, từ đó tự đưa ra những đánh giá, phát hiện sớm các biểu hiện bất thường cảnh báo nguy cơ chậm nói. 

Nhưng điều tốt nhất, là bố mẹ cần luôn có sự giao lưu, gần gũi với con. Thực ra trẻ có thể nghe và hiểu từ rất sớm, trước khi có thể tự nói. Nên bố mẹ hãy quan tâm chăm sóc, có cách khuyến khích trẻ tập nói. Đồng thời, giúp trẻ trau dồi ngôn ngữ bằng cách cho con nghe, đọc nhiều loại sách phù hợp lứa tuổi, khuyến khích trẻ tập trung vào mình hoặc đồ vật nào đó mình muốn nói đến và cũng đừng quên đưa ra lời khen ngợi khi trẻ tập nói.  

Đặc biệt, hạn chế tối đa thời gian cho con xem tivi, dùng các loại điện thoại thông minh; kiểm soát các chương trình tivi. Khi cho con xem tivi, bố mẹ nên ngồi cùng xem với con và cùng bình luận, chia sẻ về các nhân vật trong chương trình đó. Mục đích nhằm giúp trẻ hình thành khả năng phản xạ ngôn ngữ. 

Đăng ký tư vấn

Đặt hẹn ngay để nhận tư vấn và xếp lịch khám kịp thời