Đau đầu gối khi đứng lên ngồi xuống do đâu?

Nguyên nhân đau đầu gối khi đứng lên ngồi xuống

Khớp gối cấu tạo từ nhiều phần, bao gồm xương chày, xương bánh chè, liên kết chặt chẽ với nhau bởi cơ, gân và dây chằng. Các khớp được đệm bởi sụn, mô mềm khác như bao khớp, lớp lót và túi hoạt dịch cũng đóng vai trò giảm ma sát và hỗ trợ chuyển động trơn tru.

Đau đầu gối khi đứng lên ngồi xuống không đơn thuần phản ánh tình trạng mỏi khớp, mà còn cảnh báo tổn thương của một hoặc nhiều cấu trúc nêu trên. Dưới đây là một số nguyên nhân thường gặp:

Hội chứng đau khớp chè đùi

Hội chứng đau khớp chè đùi (còn gọi hội chứng Patellofemoral) là tình trạng vùng trước đầu gối, xung quanh bánh chè bị đau nhức. Bệnh lý này thường liên quan đến một số yếu tố làm tăng áp lực như mất cân bằng cơ tứ đầu, vận động quá mức, trật khớp xương bánh chè hoặc bệnh lý xương khớp liên quan.

Đặc điểm nhận dạng hội chứng này theo từng giai đoạn tiến triển như sau:

• Giai đoạn sớm: Đau âm ỉ quanh xương bánh chè, tăng lên khi ngồi xổm, quỳ gối, leo cầu thang hoặc giữ nguyên một tư thế. Nếu nguyên nhân do chấn thương, cơn đau có thể xuất hiện đột ngột, tăng dần khi quá tải, sai tư thế vận động.
• Giai đoạn tiến triển: Cơn đau kéo dài kèm theo cảm giác buốt, khó chịu ăn sâu trong khớp. Các hoạt động như đứng lên ngồi xuống cũng gặp khó khăn, giảm linh hoạt. Khi di chuyển, thực hiện gập/duỗi nghe thấy tiếng lách cách, lạo xạo ở khớp gối.

Đau đầu gối khi đứng lên ngồi xuống do hội chứng đau khớp chè đùi

Ngồi quá lâu

Ngồi liên tục trong nhiều giờ, từ 6 - 8 tiếng trở lên, là nguyên nhân hàng đầu gây đau đầu gối khi đứng lên ngồi xuống. Ngồi lâu khiến các nhóm cơ quanh gối như cơ tứ đầu đùi, gân khoeo và mô mềm quanh khớp không được vận động, dẫn đến cứng khớp, giảm tuần hoàn máu và gây áp lực lớn lên đầu gối.

Để hạn chế ảnh hưởng tiêu cực từ việc ngồi nhiều, đặc biệt ở nhân viên văn phòng, lái xe đường dài, học sinh, sinh viên, bạn nên đứng dậy đi lại nhẹ nhàng sau 30 - 60 phút làm việc. Chủ động kết hợp tập luyện thêm các bài kéo giãn gân khoeo, khớp gối và cơ đùi.

Ngồi sai tư thế

Bắt chéo chân, bó gối, ngồi xổm quá lâu, ngồi dồn trọng lực vào một bên chân... là tác nhân âm thầm gây đau đầu gối khi ngồi lâu. Những tư thế này có thể làm cản trở tuần hoàn máu, dẫn đến cứng khớp, mỏi cơ, đau âm ỉ quanh đầu gối mỗi khi đứng dậy hoặc vận động trở lại.

Đau đầu gối khi ngồi lâu sai tư thế

Chuyên gia y tế khuyến nghị nên duy trì tư thế đúng chẩn, giữ lưng thẳng, vuông góc đầu gối và đặt hai chân thoải mái trên sàn. Có thể dùng thêm giá kê chân, gối nhỏ lót sau lưng để hỗ trợ ngồi đúng tư thế.

Đau xương chậu

Chấn thương vùng xương chậu thường gây ra các triệu chứng khó chịu khi cong đầu gối, ngồi xổm hoặc leo cầu thang. Tình trạng này khởi phát do khớp gối chịu áp lực vận động quá mức, mất cân bằng cơ hông và đầu gối hoặc chấn thương xương bánh chè.

Bạn có thể chủ động phòng ngừa, giảm nhẹ bằng cách khởi động kỹ trước khi tập luyện các bài liên quan đến sức mạnh hông, đùi và gối. Nếu cơn đau đầu gối không cải thiện, tiếp tục tiến triển cần sớm thăm khám chuyên khoa Cơ xương khớp và nhận chỉ định y tế phù hợp.

Thoái hóa khớp gối

Thoái hóa khớp gối là tình trạng sụn khớp bị bào mòn, mất khả năng bảo vệ hai đầu xương dẫn đến đau nhức, cứng khớp và hạn chế vận động. Bệnh bắt đầu tiến triển từ ngoài 30 tuổi, nhưng thực sự rõ rệt sau tuổi 55, do quá trình lão hóa tự nhiên và ảnh hưởng bởi thói quen sinh hoạt.

Ngồi xuống đứng lên đau đầu gối là triệu chứng sớm của bệnh, sụn khớp khi này mất độ trơn láng khiến hai đầu xương trực tiếp cọ xát với nhau và gây đau. Về lâu dài, nếu không được can thiệp sớm đầu gối có thể bị biến dạng nhẹ, sưng nề và mất khả năng chịu lực.

Ngồi xuống đứng lên bị đau đầu gối là triệu chứng sớm của thoái hóa khớp

Bệnh không có khả năng điều trị hoàn toàn, người bệnh chỉ có thể làm chậm quá trình tiến triển bằng cách giữ cân nặng ổn định, tập luyện nhẹ nhàng và dùng thuốc. Với trường hợp thoái hóa nặng, can thiệp ngoại khoa như tiêm huyết tương giàu tiểu cầu, thay khớp gối sẽ được chỉ định.

Tràn dịch khớp gối

Tràn dịch khớp gối là tình trạng lượng dịch trong ổ khớp tăng lên bất thường, khiến đầu gối sưng phù kèm cảm giác nặng nề. Điều này khiến người bệnh gặp khó khăn khi vận động, đặc biệt với tư thế đứng lên ngồi xuống, co duỗi khớp gối.

Bên cạnh đó, người bệnh có thể nhận biết qua các biểu hiện lâm sàng sau:

• Kích thước bên gối bị tràn dịch to hơn bên còn lại.
• Cứng khớp sau khi mới ngủ dậy.
• Da xung quanh khớp gối ửng đỏ, sờ vào cảm thấy ấm nóng.
• Khớp gối đau nhức âm ỉ, kéo dài.
• Cơn đau tăng lên rõ khi đè nặng hoặc vô tình chạm vào khớp gối.
• Khoang khớp bầm tím da, chảy máu với nguyên nhân do chấn thương.

Bệnh gout

Bệnh gout là tình trạng lắng đọng các tinh thể urat trong khớp gối, kích thích quá trình viêm và tiết dịch trong khớp gối. Tương tự tràn dịch khớp gối, khi lượng dịch dư thừa quá mức sẽ làm xuất hiện cảm giác nặng nề, đau nhức mỗi khi đứng lên ngồi xuống.

Đầu gối đau nhức mỗi khi ngồi xuống đứng lên cảnh báo bệnh gout

Nguyên nhân gây bệnh có thể do chế độ ăn quá giàu đạm từ nội tạng động vật, hải sản, bia rượu. Hoặc do tác dụng phụ của thuốc lợi tiểu, mắc bệnh thận khiến cơ thể giảm khả năng đào thải acid uric. 

Bệnh không chỉ ảnh hưởng đến khớp gối mà còn có thể làm tổn thương thận nên đòi hỏi phác đồ điều trị, kiểm soát chặt chẽ. Bệnh nhân nếu nhận thấy các triệu chứng bất thường, cần sớm thăm khám, tránh trì hoãn hay kéo dài.

Triệu chứng bất thường đau đầu gối khi ngồi lâu

Đau đầu gối khi đứng lên ngồi xuống thường xuất hiện vào buổi sáng, kèm theo các biểu hiện bất thường khác như:

• Sưng, đỏ, ấm nóng vùng đầu khớp gối là dấu hiệu cảnh báo viêm khớp, tràn dịch khớp gối, chấn thương phần mềm quanh khớp.
• Yếu cơ, cứng hoặc dính khớp gợi ý triệu chứng của thoái hóa khớp gối, viêm khớp dạng thấp.
• Cử động đầu gối phát ra các tiếng lục khục cho biết khớp gối bị bào mòn, tình trạng thoái hóa sớm hoặc viêm khớp mạn tính.

Triệu chứng bất thường kèm theo đầu gối đau khi đứng lên ngồi xuống

Nhóm triệu chứng lâm sàng dưới đây tuyệt đối không được xem nhẹ, chủ quan điều trị. Bỏ lỡ thời điểm vàng điều trị, người bệnh có thể đối mặt với nguy cơ tàn phế hoặc bại liệt.

Điều trị đau đầu gối khi đứng lên ngồi xuống

Điều trị đau gối khi đứng lên ngồi xuống phụ thuộc phần lớn vào nguyên nhân gây bệnh, mức độ tổn thương và tình trạng sức khỏe cá nhân. Hướng dẫn bảo tồn, giảm nhẹ triệu chứng luôn được áp dụng trước tiên, can thiệp ngoại khoa chỉ với trường hợp thật sự cần thiết.

Phương Pháp PRICE

PRICE là phương pháp điều trị giảm nhẹ cơn đau đầu gối tại nhà, phù hợp với các chấn thương dạng nhẹ. Cụ thể:

• Protect (Bảo vệ): Hạn chế vận động khớp gối quá mức.
• Rest (Nghỉ ngơi): Dành thời gian nghỉ ngơi tại chỗ, tránh đi lại hoặc gập gối liên tục.
• Ice (Chườm lạnh): Một ngày bạn nên dành 2 - 3 lần chườm mát vùng gối bị chấn thương, mỗi lần kéo dài 15 - 20 phút.
• Compression (Băng ép): Sử dụng băng thun quấn cố định khớp gối.
• Elevation (Kê cao chân): Khi ngồi hoặc nằm nghỉ nên sử dụng kê cao chân để hạn chế sưng nề.

Điều trị hỗ trợ đau đầu gối bằng phương pháp PRICE

Sử dụng thuốc

Việc sử dụng thuốc cần có đơn kê của bác sĩ, phù hợp với nguyên nhân gây đau đầu gối hoặc tình trạng bệnh:

• Thuốc giảm đau không kê đơn: Paracetamol, Ibuprofen.
• Thuốc kháng viêm, giãn cơ: Ibuprofen, Naproxen, Diclofenac, Myonal, Tizanidine.
• Thuốc tiêm nội khớp: Corticoid, Acid Hyaluronic với những trường hợp nghiêm trọng, cần cải thiện chức năng vận động khớp gối.

Vật lý trị liệu

Vật lý trị liệu phù hợp với nguyên nhân gây chấn thương như rách sụn chêm, viêm xương khớp,... Các bài tập đúng kỹ thuật giúp tăng cường sức mạnh các cơ xung quanh đầu gối, hỗ trợ kéo giãn và xoa bóp giảm đau nhức.

Vật lý trị liệu tăng cường sức mạnh cơ và xoa bóp cấu trúc xung quanh

Phẫu thuật

Can thiệp ngoại khoa thường được chỉ định với những trường hợp đau đầu gối đứng lên ngồi xuống do đứt chằng gối, thoái hóa khớp nặng hoặc điều trị bảo tồn không đạt hiệu quả. Người bệnh nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ về các nguy cơ tiềm ẩn, tránh lo lắng quá mức khiến cơn đau diễn tiến khó chịu hơn.

Biện pháp phòng ngừa

Đau đầu gối khi đứng lên ngồi xuống ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng di chuyển, lối sinh hoạt thường ngày. Để hạn chế tốt nhất các biến chứng, bạn nên chủ động phòng ngừa ngay từ hôm nay.

• Giữ cân nặng ổn định: Béo phì, thừa cân tạo áp lực lớn lên các khớp, dễ làm tăng nguy cơ chấn thương.
• Kích thước giày phù hợp: Một đôi giày vừa vặn sẽ giữ chân luôn trong trạng thái cân bằng, đặc biệt với những ai có thói quen chạy bộ hoặc chơi thể thao. Giày sở hữu phần đệm êm ái, vừa chân giúp hạn chế tối đa các chấn thương đầu gối.
• Tập luyện vừa sức: Thể dục là giải pháp hữu hiệu nhất để giữ cơ xương khớp luôn khỏe mạnh, ít xuất hiện các chấn thương. Bạn nên ưu tiên các bộ môn nhẹ nhàng, dẻo dai như bơi lội, đi bộ, yoga,...
• Từ bỏ thói quen gây hại: Hạn chế quỳ gối, gập đầu gối, đi giày cao gót,... ảnh hưởng tiêu cực đến đầu gối.
• Mang đồ bảo hộ: Khi tham gia các bộ môn đạp xe, trượt patin, trượt bóng rổ,... bạn nên chuẩn bị đồ bảo hộ đầu gối, giảm nhẹ các chấn thương nếu xảy ra.
• Chế độ dinh dưỡng: Thiết lập thực đơn giàu canxi, vitamin D tự nhiên có trong cá béo, xương ống, các loại hạt, nấm, đậu hoặc quả mọng.

Biện pháp phòng tránh đứng lên ngồi xuống đau đầu gối

Đau đầu gối khi đứng lên ngồi xuống là triệu chứng cảnh báo các vấn đề bất thường liên quan đến khớp gối và cấu trúc lân cận như dây chằng, sụn khớp, cơ và gân. Nguyên nhân gây cơn đau không được xử lý kịp thời có thể diễn tiến nặng, đe dọa trực tiếp đến chức năng vận động thông thường.