Dây thần kinh tủy sống: Cấu trúc, chức năng và bệnh lý liên quan

Dây thần kinh tủy sống là gì?

Dây thần kinh tủy sống (còn gọi là thần kinh sống, thần kinh gai) là những bó sợi thần kinh nối với tủy sống, có nhiệm vụ dẫn truyền thông tin đến và đi từ tủy sống. Nhờ đó, cơ quan này đóng vai trò then chốt trong việc điều khiển vận động, cảm giác và phản xạ của cơ thể.

Cơ thể con người có 31 cặp dây thần kinh tủy sống, phân bố đối xứng hai bên trái và phải. Mỗi cặp tương ứng với một đoạn của cột sống, cụ thể:

• 8 cặp dây thần kinh cổ.
• 12 cặp dây thần kinh ngực.
• 5 cặp dây thần kinh thắt lưng.
• 5 cặp dây thần kinh cùng.
• 1 cặp dây thần kinh cụt.

Cơ thể người gồm có 31 cặp dây thần kinh tuỷ sống

Với cấu tạo mỗi cặp dây thần kinh tương ứng với một đoạn tủy sống đảm bảo việc dẫn truyền tín hiệu giữa hệ thần kinh trung ương và từng vùng cơ thể diễn ra chính xác. Điều này đảm bảo các hoạt động vận động, cảm giác, phản xạ được vận hành hiệu quả và ổn định.

Cấu trúc dây thần kinh tủy sống

Dây thần kinh tuỷ sống được hình thành từ các rễ thần kinh tách ra từ tuỷ sống, tiếp đến hợp lại và phân nhanh để chi phối nhiều vùng trong cơ thể. Mỗi dây thần kinh tuỷ sống gồm có rễ trước và rễ sau để đảm nhận chức năng dẫn truyền. Khi rời khỏi ống sống, dây thần kinh tiếp tục phân tách thành các nhanh để truyền tín hiệu cảm giác và vận động đến các cơ quan khác.

Rễ trước

Rễ trước, còn gọi là rễ vận động, hình thành từ các sợi thần kinh đi ra khỏi tuỷ sống và nằm trong cột trước của chất xám tủy sống. Ở vị trí đoạn tủy ngực và thắt lưng bên, rễ trước còn chứa các sợi thần kinh tự chủ trước hạch, phát triển từ tế bào thần kinh cột sống bên của chất xám tủy.

Với cấu trúc tương đối đặc biệt, rễ trước có chức năng dẫn truyền xung động thần kinh từ tủy sống đến các cơ và cơ quan trong cơ thể. Nhờ đó cơ thể người có thể thực hiện các hoạt động vận động và phản xạ.

Rễ sau

Rễ sau hay rễ cảm giác được hình thành từ các sợi thần kinh hướng tâm, có nhiệm vụ dẫn truyền xung động cảm giác từ ngoại vi về tủy sống. Thành phần của loại rễ này bao gồm các nhánh ngoại vi nơron cảm giác, thu nhận tín hiệu từ da, cơ, khớp và cơ quan nội tạng để dẫn truyền cảm giác đau, nhiệt độ, áp lực hoặc rung động về hệ thần kinh trung ương.

Rễ sau đảm nhiệm dẫn truyền xung động cảm giác từ ngoại vi về tuỷ sống

Nhánh thần kinh

Khi dây thần kinh tuỷ sống đi ra ngoài cột sống sẽ phân chia thành nhiều nhánh nhỏ, cụ thể:

• Nhánh lưng chứa các sợi thần kinh chi phối phần lưng của thân mình, truyền tín hiệu cảm giác, vận động giữa da và cơ vùng lưng với hệ thần kinh trung ương.
• Nhánh bụng chứa các sợi thần kinh chi phối phần còn lại của thần mình phía trước và tứ chi.
• Nhánh màng não là nhánh quay trở lại lỗ gian đốt sống để chi phối dây chằng, màng cứng, mạch máu, đĩa đệm, khớp mặt và màng xương đốt sống.

Chức năng của dây thần kinh tủy sống

Dây thần kinh tủy sống đóng vai trò như bộ phận trung gian dẫn truyền thông tin giữa hệ thần kinh trung ương với các cơ quan, chi thể. Cụ thể hơn như:

• Rễ trước đảm nhiệm truyền tín hiệu vận động, giúp não bộ điều khiển hoạt động của cơ bắp.
• Rễ sau truyền tín hiệu cảm giác từ da, cơ, khớp và nội tạng về tuỷ sống, giúp não bộ nhận biết và xử lý các kích thích.

Với cơ chế hoạt động này, dây thần kinh tủy sống đảm bảo hoạt động vận động, chức năng cảm giác diễn ra chính xác và đồng bộ. Từ đó duy trì sự phối hợp linh hoạt trong các cử động, phản xạ của cơ thể.

Thần kinh sống có nhiệm vụ như bộ phận trung gian truyền thông tin giữa hệ thần kinh trung ương với các cơ quan

Một số nhánh trước của thần kinh sống còn liên kết đan xen với nhau, hình thành các đám rối thần kinh chi phối nhiều vùng cơ thể. Điển hình gồm có:

• Đám rối cổ chi phối vùng đầu, cổ và vai.
• Đám rối cánh tay đảm nhiệm truyền tín hiệu cảm giác, vận động cho tay, vùng vai và ngực.
• Đám rối thắt lưng cùng phụ trách hoạt động chi dưới, chậu hông và khoang sau phúc mạng.

Hệ thống kết nối dày đặc, hoạt động nhịp nhàng giúp dây thần kinh tủy sống điều hoà hiệu quả các phản ứng cảm giác và vận động. Các vùng của cơ thể nhờ đó phối hợp hài hoà và hiệu quả.

Bệnh lý liên quan đến dây thần kinh tủy sống

Dây thần kinh tủy sống đóng vai trò quan trọng trong hoạt động sống của cơ thể, nên những tổn thương hoặc bệnh lý không may xảy ra cũng có thể khiến người bệnh đau nhức, rối loạn cảm giác hoặc yếu cơ. Dưới đây là một số bệnh lý liên quan thường gặp:

• Thoát vị đĩa đệm là tình trạng nhân nhầy của đĩa đệm bị thoát khỏi vị trí bình thường, chèn ép lên dây thần kinh gây đau lan toả, tê bì và yếu cơ.
• Zona thần kinh có thể tấn công rễ thần kinh tuỷ, khởi phát các cơn đau rát, bỏng, kèm phát ban mụn nước theo đường đi dây thần kinh.
• Chấn thương như ngã, va đập mạnh hoàn toàn có thể làm tổn thương, chèn ép nhóm dây thần kinh quan trọng.
• Các bệnh lý thần kinh như rối loạn chuyển hóa, nhiễm trùng không được kiểm soát sẽ làm suy giảm chức năng dẫn truyền thần kinh.
• U cột sống hoặc ung thư di căn có thể chèn ép lên dây thần kinh, làm rối loạn chức năng hoạt động vốn có.

Những bệnh lý thường liên quan đến thần kinh tuỷ sống

Dây thần kinh tủy sống đóng vai trò then chốt trong hệ thống điều khiển, ví như cầu nối giữa não bộ với các cơ quan, cơ và chi thể. Nhờ cấu trúc mạng lưới dẫn truyền tinh vi, con người có thể vận động ổn định, cảm nhận và phản ứng linh hoạt với môi trường xung quanh.