Xuyên suốt lịch sử nền y học toàn cầu, vaccine luôn được xem là thành tựu vĩ đại giúp nhân loại giảm thiểu thương vong trước các đại dịch truyền nhiễm. Tuy nhiên không phải ai cũng hiểu rõ bản chất của vắc xin là gì, phương thức nghiên cứu và sản xuất, cơ chế vận hành bên trong cơ thể con người. Tất cả những thắc mắc về vaccine còn mơ hồ sẽ được Bệnh viện Đa khoa Phương Đông giải đáp chi tiết qua bài viết dưới đây.
Bản chất của vắc xin là một chế phẩm sinh học đặc biệt chứa kháng nguyên, thành phần đặc trưng được chiết xuất từ mầm mầm hoặc sơ đồ mã di truyền của chúng. Trải qua quy trình xử lý y khoa nghiêm ngặt, lượng kháng nguyên trong vaccine đã mất hoàn toàn khả năng gây bệnh, nhưng vẫn giữ nguyên chức năng kích thích hệ miễn dịch tự nhiên của cơ thể.
Bản chất của vắc xin là chế phẩm sinh học chứa kháng nguyên phòng nhiều bệnh lý truyền nhiễm
Mỗi thành phần cấu tạo nên vaccine đều nắm giữ nhiệm vụ quan trọng, nhằm đạt hiệu quả bảo vệ cao và an toàn nhất khi đưa vào cơ thể:
Từ công trình nghiên cứu đến lưu hành rộng rãi, sự ra đời của vaccine đã tạo nên hàng rào bảo vệ sức khoẻ con người. Trên thế giới, tỷ lệ tử vong, di chứng nghiêm trọng do bệnh lý truyền nhiễm cấp tính ngày càng thuyên giảm là minh chứng rõ nét nhất về lợi ích, công dụng khi hoàn thành phác đồ tiêm ngừa.
Cơ chế hoạt động của vắc xin hoạt động dựa trên nguyên lý “giả lập” một quá trình nhiễm trùng tự nhiên, song hoàn toàn được kiểm soát về độ an toàn. Khi vaccine đi vào cơ thể, hệ miễn dịch lập tức nhận diện các thành phần kháng nguyên để kích thích hàng rào phòng vệ tự nhiên.
Vaccine hoạt động dựa trên nguyên lý giả lập quá trình nhiễm trùng tự nhiên
Quá trình này đồng thời sản sinh lượng lớn kháng thể đặc hiệu và các tế bào nhớ B - T, tăng khả năng phản ứng siêu tốc. Nhờ vậy trong tương lai nếu không may bị phơi nhiễm, hệ miễn dịch sẽ lập tức nhận diện và triệt tiêu chính xác các chủng virus, vi khuẩn.
Về cơ bản, dựa trên bản chất cấu tạo và cơ chế kích thích hệ miễn dịch, có 5 nhóm công nghệ vắc xin cốt lõi lưu hành rộng rãi và sử dụng phổ biến hiện nay. Bao gồm:
Vắc xin bất hoạt là vắc xin được nghiên cứu, sản xuất từ tác nhân gây bệnh đã được tiêu diệt, bất hoạt bằng hóa chất hoặc nhiệt độ. Dù không còn hoạt động, không có khả năng gây bệnh nhưng thành phần kháng nguyên vẫn được bảo toàn để kích thích hệ miễn dịch hoạt động.
Vắc xin bất hoạt đi vào cơ thể sẽ giúp hệ miễn dịch nhận diện chính xác tác nhân gây bệnh, từ đó sản sinh kháng thể đặc hiệu. Trong tương lai, nếu có sự xuất hiện của virus hay vi khuẩn gây bệnh, thì lượng kháng thể này sẽ chủ động bảo vệ cơ thể
Vắc xin sống giảm động lực được sản xuất từ chính các vi sinh vật gây bệnh còn sống, tuy nhiên đã mất hoàn toàn độc lực. Trải qua quá trình nuôi cấy, xử lý nghiêm ngặt trong phòng thí nghiệm, những con virus hay vi khuẩn không còn khả năng nhân lên.
Vaccine sống giảm độc lực được nghiên cứu và sản xuất từ các vi sinh vật còn sống nhưng mất độc lực
Do các đặc tính kháng nguyên vẫn được giữ nguyên vẹn, nên loại vaccine này mang đến hiệu quả miễn dịch mạnh mẽ và tự nhiên. Thông qua việc mô phỏng gần như chính xác quá trình nhiễm trùng thực tế, hệ miễn dịch có thể nhận diện và kích hoạt cơ chế phòng vệ một cách nhanh chóng.
Vaccine tiểu đơn vị là dòng vắc xin thế hệ mới, sản xuất bằng cách chỉ chiết xuất một hoặc một vài thành phần cấu trúc đặc trưng từ mầm bệnh. Điển hình nhất gồm có protein bề mặt và vỏ carbohydrate, có khả năng kích thích miễn dịch tự nhiên bên trong cơ thể.
Bằng việc tập trung với các mảnh cấu trúc cốt lõi, loại bỏ toàn bộ nguy cơ gây độc, giúp vaccine tiểu đơn vị sản sinh miễn dịch đích chính xác. Đồng thời giảm tối đa tác dụng phụ, biến chứng rủi ro ở dòng vắc xin sống giảm độc lực và vắc xin bất hoạt.
Vắc xin tái tổ hợp là bước tiến đột phá của công nghệ kỹ thuật di truyền. Vaccine được sản xuất bằng cách tách lấy đoạn gen mã hoá chứa kháng nguyên đặc trưng của vi sinh vật gây bệnh. Tiếp đến sẽ chèn đoạn gen thu được vào bộ gen của một tế bào chủ vô hại như vi khuẩn, tế bào nấm men hoặc tế bào động vật nuôi cấy.
Vaccine tái tổ hợp được sản xuất bằng cách tách lấy đoạn gen mã hoá chứa kháng nguyên của mầm bệnh
Tế bào vô hại lúc này đóng vai trò như một nhà máy sản xuất các protein kháng nguyên đặc hiệu trên bề mặt hoặc phóng thích ra ngoài. Quá trình mô phỏng chính xác cấu trúc nhận diện của tác nhân gây bệnh, lập tức kích thích hệ miễn dịch nhận diện và sản sinh kháng thể bảo vệ.
Vắc xin mRNA sử dụng mã di truyền của mầm bệnh để cung cấp cho các tế bào một bản mã hướng dẫn di truyền dạng phân tử RNA thông tin. Đoạn mã này quy định cách thức tổng hợp nên protein gai, cấu trúc đặc trưng nằm trên vỏ bề mặt của mầm bệnh.
Ngay khi tiếp nhận, cơ thể sẽ kích hoạt cơ chế đọc bản dịch để tự sản xuất protein kháng nguyên tương tự. Khi kết thúc nhiệm vụ truyền thông tin, phân tử mRNA của vaccine sẽ tự phân huỷ, không xâm nhập hoặc làm thay đổi cấu trúc DNA của con người.
Vắc xin là một trong những phát minh vĩ đại nhất trong lịch sử y học, là nền tảng vững chắc giúp bảo vệ sức khỏe cộng đồng và nâng cao chất lượng cuộc sống. Giá trị cốt lõi của vaccine không dừng lại ở lợi ích bảo vệ một cá nhân đơn lẻ, mà tầm nhìn còn được mở rộng ra toàn xã hội:
Xem thêm: Sau khi tiêm vắc xin nên ăn gì? Kiêng gì? Lưu ý sau khi tiêm chủng
Mức độ quan trọng của vaccine đối với sức khoẻ cộng đồng
Do thiếu hụt kiến thức khoa học hoặc tiếp cận với các nguồn tin không chính thống, một bộ phận cộng đồng đã và đang có những hiểu lầm tai hại về bản chất của vắc xin. Những định kiến này tạo ra tâm lý hoang mang vô căn cứ, trực tiếp tước đi cơ hội được bảo vệ của nhiều cá nhân, gây tổn hại nghiêm trọng đến lá chắn miễn dịch của toàn xã hội.
Không ít người vẫn lầm tưởng vắc xin và kháng sinh có chức năng giống nhau. Song thực tế, hai chế phẩm sinh học này có cơ chế hoạt động riêng biệt, không liên quan đến nhau. Trong khi kháng sinh được dùng để điều trị bệnh lý nhiễm khuẩn, thì vắc xin tham gia kích thích miễn dịch cơ thể tự sản sinh kháng thể để bảo vệ.
Xem thêm: Vắc xin có phải là kháng sinh không? Bác sĩ chuyên khoa giải đáp
Bản chất vắc xin và kháng sinh có cơ chế hoạt động hoàn toàn khác nhau
Đến nay chưa có bằng chứng khoa học nào về việc tiêm vaccine có thể gây tự kỷ, rối loạn tự kỷ ở người tiêm. Nghiên cứu về mối lo ngại giữa vắc xin sởi - quai bị - rubella với chứng tự kỷ đăng trên tạp chí y học năm 1988 đã bị phát hiện sai sót và gian lận, không thể trở thành căn cứ phủ nhận.
Vaccine không phải tác nhân gây ung thư, thậm chí đây là một biện pháp phòng ngừa ung thư hiệu quả. Điển hình như vaccine HPV giúp phòng đồng thời nhiều bệnh lý, sự xuất hiện của tế bào ác tính ở cổ tử cung, tử cung, hậu môn,... nam và nữ giới.
Vaccine không phải tác nhân ung thư, đây là quan niệm sai lầm
Phong trào anti vắc xin là vấn đề nhức nhối trong cộng đồng y học và xã hội. Nhiều người dựa vào thông tin sai lệch, thiếu cơ sở khoa học để phủ nhận tính an toàn và hiệu quả của vaccine. Dẫn đến làn sóng hoang mang trong cộng đồng, đe dọa trực tiếp đến hàng rào bảo vệ sức khỏe chung.
Xem thêm: Có những loại vắc xin nào hiện nay?
Từ chối tiêm chủng chưa đe doạ ngay đến sức khỏe hay tính mạng mỗi cá nhân. Thế nhưng, một khi các bệnh lý truyền nhiễm bùng phát, nhóm đối tượng này rất dễ mắc phải với nguy cơ biến nặng nề, thậm chí tử vong.
Bản thân không chích ngừa đầy đủ còn đe dọa đến sức khỏe cộng đồng, ảnh hưởng trực tiếp đến nhóm người không thể tiêm vaccine do suy yếu hệ miễn dịch, bệnh nhân ung thư hoặc trẻ sơ sinh. Một khủng hoảng y tế cũng có thể xảy ra, quá tải số lượng bệnh nhân khiến chất lượng chăm sóc và điều trị không còn được đảm bảo.
Những bất lợi có thể gặp phải nếu không tiêm chủng vắc xin
Đăng ký tiêm chủng với Bệnh viện Đa khoa Phương Đông ngay hôm nay qua hotline 1900 1806 hoặc Đặt lịch khám để góp phần duy trì nhịp sống ổn định cho toàn xã hội.
Hiểu rõ bản chất của vắc xin giúp mỗi cá nhân trong cộng đồng chủ động, ý thức hơn trong việc hoàn thành các phác đồ tiêm chủng. Đến nay, đây vẫn là giải pháp phòng bệnh, giảm nhẹ tác động bệnh lý truyền nhiễm hiệu quả nhất được các chuyên gia khuyến khích thực hiện.
BỆNH VIỆN ĐA KHOA PHƯƠNG ĐÔNG
Địa chỉ: Số 9, Phố Viên, Phường Đông Ngạc, Thành phố Hà Nội, Việt Nam
Tổng đài tư vấn: 19001806
Website: https://benhvienphuongdong.vn
Lưu ý: Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, vui lòng liên hệ với Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên viên y tế để được tư vấn cụ thể.
Tham vấn chuyên môn: Đội ngũ Bác sĩ TRUNG TÂM TƯ VẤN & TIÊM CHỦNG VẮC-XIN BVĐK PHƯƠNG ĐÔNG
Tham vấn chuyên môn: Đội ngũ Bác sĩ TRUNG TÂM TƯ VẤN & TIÊM CHỦNG VẮC-XIN BVĐK PHƯƠNG ĐÔNG
Phản ứng sau tiêm não mô cầu AC là phản ứng sinh lý bình thường của cơ thể, bao gồm sốt cao, đau đầu, chóng mặt, đau mỏi tay chân,...
