Mách mẹ các cách xử trí bí tiểu sau sinh hiệu quả, đơn giản

Ngọc Anh

26-07-2024

goole news
16

Bí tiểu sau sinh có thể khiến sản phụ căng tức bụng dưới, buồn tiểu nhưng không thể đi tiểu hoặc tiểu không hết. Tình trạng này thường liên quan đến tác dụng phụ của thuốc gây tê, ảnh hưởng của quá trình chuyển dạ, sưng đau vùng tầng sinh môn và một số yếu tố khác. Nhận biết sớm dấu hiệu và xử trí đúng cách giúp hạn chế biến chứng, hỗ trợ sản phụ nhanh chóng trở lại sinh hoạt bình thường.

Bí tiểu sau sinh là gì? Các dấu hiệu nhận biết 

Bí tiểu sau sinh là tình trạng mẹ bầu muốn nhưng không đi tiểu được hoặc lượng nước tiểu trong bàng quang >150ml sau 6 giờ sinh. Đây được coi là bất thường bởi trên thực tế, 6 - 8 tiếng sau sinh thì sản phụ đã phải đi tiểu được ít nhất 1 lần.

Khó tiểu sau sinh đặc trưng bởi các triệu chứng dưới đây:

  • Đau đớn, căng tức vùng bụng dưới. Cảm giác rất muốn đi tiểu nhưng không đi tiểu được
  • Khó khăn trong việc đi tiểu: Tiểu ngắt quãng, chậm tiểu, đi tiểu không hết, rỉ nước tiểu

Đối với bác sĩ khi khám trực tiếp sẽ thấy bụng bệnh nhân mềm, khối tử cung co hồi tốt nhưng còn xuất hiện một khối hình cầu, tức khối bàng quang.

Nếu sau theo dõi, người bệnh có các dấu hiệu trên thì khả năng cao đã bị bí tiểu sau khi sinh. Lúc này, người bệnh cần sự hỗ trợ của bác sĩ chuyên khoa để hỗ trợ càng sớm càng tốt.

 

(Hình 1 - Không ít mẹ gặp cảm giác bí tiểu, tiểu khó sau khi sinh em bé)

(Hình 1 - Không ít mẹ gặp cảm giác bí tiểu, tiểu khó sau khi sinh em bé)

 

Bí tiểu sau sinh có nguy hiểm không?

Các chuyên gia y tế đều xác nhận:

Bí tiểu sau sinh không phải là tình trạng nguy hiểm. Tuy nhiên, bất thường này vẫn gây đau chướng bụng dưới, tăng nguy cơ nhiễm khuẩn đường tiết niệu, mất máu nhiều sau sinh và làm chậm quá trình phục hồi tử cung sau sinh.

Lưu ý: Sau khi sinh khoảng 8 tiếng, nếu đã cố gắng đi tiểu nhưng vẫn không đi được thì bạn cần báo cho các bác sĩ để kiểm tra và có biện pháp can thiệp kịp thời. 

Nguyên nhân dẫn đến bí tiểu sau khi sinh

Có rất nhiều nguyên nhân khiến người mẹ không đi tiểu được hoặc khó tiểu sau sinh, có thể kể đến như sau:

Yếu tố nguy cơ

  • Giai đoạn chuyển dạ 1 và chuyển dạ 2 kéo dài hơn bình thường
  • Sản phụ chưa chuyển dạ đã thực hiện mổ lấy thai
  • Người mẹ được thực hiện hỗ trợ sinh bằng kiềm hoặc giác hút
  • Đã thực hiện gây tê ngoài màng cứng trong đẻ không đau
  • Đã bị chấn thương âm hộ, tầng sinh môn sau sinh
  • Bàng quang căng tức quá mức trong quá trình chuyển dạ
  • Sinh con to

(Hình 2 - Mẹ sinh thường có nguy cơ bị bí tiểu hậu sản hơn mẹ sinh mổ)

(Hình 2 - Mẹ sinh thường có nguy cơ bị bí tiểu hậu sản hơn mẹ sinh mổ)

Nguyên nhân gây bí tiểu với mẹ bầu sinh mổ 

  • Ảnh hưởng của thuốc gây tê, gây mê: Thuốc gây tê tủy sống Bupivacain + Fentanyl có thể làm giảm cảm giác buồn tiểu và ảnh hưởng tạm thời đến hoạt động của bàng quang, khiến khoảng 10 - 15% sản phụ có thể gặp bí tiểu sau mổ.
  • Lo lắng, căng thẳng sau sinh: Tâm lý lo lắng hoặc sợ đau khi đi tiểu có thể khiến sản phụ trì hoãn việc đi tiểu, làm tăng nguy cơ bí tiểu.
  • Ảnh hưởng trong quá trình đặt và rút sonde tiểu: Đặt sonde không đúng kỹ thuật, cố định không phù hợp hoặc rút sonde không đúng cách có thể gây kích ứng, phù nề đường tiểu và ảnh hưởng đến khả năng đi tiểu.
  • Bàng quang bị chèn ép hoặc tổn thương: Một số thao tác trong quá trình phẫu thuật có thể ảnh hưởng đến bàng quang và đường tiểu, từ đó gây khó khăn khi tiểu tiện sau sinh.

Nguyên nhân gây bí tiểu với mẹ bầu sinh thường

  • Đầu thai nhi chèn ép bàng quang và niệu đạo: Khi chuyển dạ kéo dài, đầu thai nhi xuống thấp có thể gây chèn ép vùng chậu, làm bàng quang bị căng giãn và giảm khả năng co bóp sau sinh.
  • Sưng đau hoặc khâu tầng sinh môn: Vết rạch, rách và khâu tầng sinh môn có thể gây sưng đau. Mẹ bầu vì sợ đau khi đi tiểu nên có thể nhịn tiểu hoặc không dám dùng sức.
  • Giảm cảm giác buồn tiểu: Sau quá trình chuyển dạ, bàng quang có thể giảm cảm giác khi đầy, khiến sản phụ không nhận biết rõ nhu cầu đi tiểu.
  • Thông tiểu nhiều lần: Việc đặt sonde tiểu nhiều lần có thể làm tăng nguy cơ kích ứng hoặc nhiễm trùng đường tiết niệu, thậm chí gây viêm bàng quang từ đó ảnh hưởng đến quá trình tiểu tiện sau sinh.

Điều trị tình trạng khó tiểu sau sinh như thế nào?

Để giảm nhẹ các triệu chứng của bí tiểu sau mổ và giúp mẹ có thể đi vệ sinh bình thường trở lại, bác sĩ sẽ áp dụng các phương pháp sau:

Nguyên tắc điều trị cho trường hợp bí tiểu sau sinh

Dù lựa chọn cách chữa bí tiểu sau phẫu thuật nào thì các phương pháp điều trị vẫn phải dựa trên các nguyên tắc như sau:

  • Tập đi tiểu để hình thành lại phản xạ đi tiểu
  • Dùng thuốc kháng sinh giảm nguy cơ nhiễm trùng
  • Uống thuốc kháng viêm chống phù nề hay chèn ép vào cổ bàng quang
  • Hỗ trợ tăng cường trương lực bàng quang để thúc đẩy các cơ hồi phục, phục hồi khả năng co bóp của bàng quang

(Hình 3 - Bạn có thể đẩy con ra ngoài đi dạo khoảng 15 - 20 phút mỗi ngày nhân tiện tập đi lại nhẹ nhàng để tìm lại phản xạ đi tiểu)

(Hình 3 - Bạn có thể đẩy con ra ngoài đi dạo khoảng 15 - 20 phút mỗi ngày nhân tiện tập đi lại nhẹ nhàng để tìm lại phản xạ đi tiểu)

Tập đi tiểu

Các bác sĩ Khoa Phụ Sản Bệnh viện Đa khoa Phương Đông đã và đang tập đi tiểu tập phản xạ cho sản phụ theo hướng dẫn sau:

  • Dùng vòi sen nước ấm xịt vào vùng bụng dưới và cửa mình để kích thích cảm giác buồn tiểu
  • Hơ “cô bé’ trên một chậu nước ấm
  • Ngồi xổm, lâm toàn bộ vùng sinh dục trong nước ấm khoảng 10 phút
  • Tập đi tiểu thường xuyên khoảng 2 -3 giờ/ lần để ngăn ngừa bàng quang quá đầy
  • Tập đi tiểu theo tư thế ngồi tự nhiên

Thông tiểu

Người mẹ sẽ được đặt ống thông tiểu và lưu trong 1 ngày nếu đã thực hiện các biện pháp hỗ trợ mà người mẹ vẫn không đi tiểu được. Phương pháp này sẽ được chỉ định để tập bàng quang để kích thích sinh lại phản xạ đi tiểu. 

  • Ống thông tiểu (Sonde)  được đặt lưu, tháo kẹp 4 giờ/ lần. Mỗi lần tháo ống, mẹ phải tự rặn tiểu qua sonde
  • Thực hiện chườm ấm vùng bụng dưới rốn, uống nhiều nước, ăn uống đầy đủ, Thời gian đặt sonde rơi vào khoảng 3 - 4 giờ

(Hình 4 - Mẹ có cần đặt ống thông tiểu nếu vẫn không đi được sau sinh)

(Hình 4 - Mẹ có cần đặt ống thông tiểu nếu vẫn không đi được sau sinh)

Mẹ cũng thế tham khảo một số mẹo chữa bí tiểu sau sinh theo kinh nghiệm dân gian như dùng củ hành tươi giã nát, chia thành 2 phần, bọc lại, sao nóng, luân phiên đắp lên rốn có tác dụng chữa tiểu khó. 

Ngoài ra, bạn cũng có thể tham khảo một số lưu ý kích thích phản xạ tiểu như sau:

  • Nhẹ nhàng ấn trên xương mu của bạn vùng trên bàng quang
  • Đi tiểu trong lúc tắm nước ấm
  • Cho nước chảy trên nền nhà giúp kích thích phản xạ tiểu của bạn
  • Đặt tay trong nước lạnh khi bạn đi tiểu
  • Yêu cầu nữ hộ sinh hoặc bác sĩ dùng thuốc giảm đau nếu đau là nguyên nhân khiến mẹ tiểu khó.

Gợi ý tư thế tốt nhất để ngồi trên nhà vệ sinh cho các mẹ bầu như sau:

  • Ngồi nghiêng về phía trước với đôi chân của bạn bằng phẳng
  • Chân xa nhau với khuỷu tay của bạn trên đùi của bạn
  • Để cho bụng phình ra và thư giãn
  • Luôn ngồi trên ghế bồn vệ sinh
  • Giữ thoải mái khi đi vệ sinh, thư giãn hơi thở của bạn
  • Không vội vàng

Điều trị bằng thuốc

Mẹ bầu có thể được kết hợp điều trị dùng thêm thuốc để xử lý tình trạng bí tiểu sau khi sinh hiệu quả hơn như sau:

  • Dùng thuốc kháng sinh nhiễm trùng, ưu tiên loại thuốc phổ rộng như cephalexin, doncef, augmentin, dùng bằng đường uống, dùng uống liên tục trung bình trong 7 ngày
  • Dùng thuốc kháng viêm  để chống phù nề chèn ép vào cổ bàng quang như alphachymotrypsin
  • Hỗ trợ tăng cường trương lực bàng quang bằng thuốc prostigmin hay xatral dùng 4 - 5 ngày

Tập cơ sàn chậu

Khi mang thai và sinh nở, cơ sàn chậu phải chịu áp lực lớn, dẫn đến tình trạng yếu đi và có thể gây ra các vấn đề về tiểu tiện, bao gồm cả bí tiểu. Tập luyện cơ sàn chậu giúp tăng cường sức mạnh và độ đàn hồi của nhóm cơ này, từ đó cải thiện khả năng kiểm soát bàng quang và giảm thiểu các triệu chứng bí tiểu. 

(Hình 6 - Các mẹ có thể cùng bé tập các bài tập nhẹ nhàng để phục hồi sau sinh)

(Hình 6 - Các mẹ có thể cùng bé tập các bài tập nhẹ nhàng để phục hồi sau sinh)

Các bác sĩ Sản Phụ khoa khuyến khích bệnh nhân thực hiện các bài tập Yoga, Kegel để cải thiện nhóm cơ này. Hoặc bạn có thể tham khảo hướng dẫn dưới đây:

  • Ngồi hoặc nằm, thả lỏng cơ ở đùi, mông và bụng
  • Nhíu cơ vòng ở quanh trực tràng như thể cố nín trung tiện rồi thả lỏng các cơ trên
  • Nhíu lại và thả lỏng từ 1 - 2 lần khi bạn biết chắc mình đã xác định đúng cơ sàn chậu. Cố gắng đừng nhíu hai mông
  • Khi ngồi tiểu tiện, bạn hãy cố nín tiểu giữa chừng rồi tiểu tiếp
  • Tập 3 đợt, mỗi đợt gồm 8 - 12 lần nhíu lại, có thể nghỉ giữa các đợt tập. Mẹ có thể tập trong tư thế nằm, ngồi hay đứng
  • Khi tập luyện cơ sàn chậu, bạn vẫn thở bình thường, chỉ nhíu là kéo lên thôi. Đừng gồng cứng hai mông và để hai đùi buông lỏng.

Làm thế nào để phòng ngừa chứng bí tiểu sau sinh?

Để chủ động thực hiện phòng ngừa bí tiểu, trong quá trình chuyển dạ mẹ nên tự đi tiểu trong khi chuyển dạ. Sau khi sinh, bạn có thể cân nhắc các biện pháp phòng tránh dưới đây: 

  • Vận động nhẹ nhàng sau khi sinh 
  • Không nín tiểu do đau sau đẻ, kể cả sợ bị rách tầng sinh môn, bạn cũng nên tự tập đi tiểu 
  • Uống nhiều nước 2 lít/ ngày
  • Tập ngồi tiểu theo tư thế ngồi tiểu tự nhiên
  • Rửa hoặc ngâm bộ phận sinh dục với nước ấm, sử dụng dung dịch vệ sinh để vệ sinh. Giữ khô ráo vùng âm hộ để hạn chế nhiễm trùng vết may tầng sinh môn
  • Giữ tinh thần thư thái, thoải mái
  • Báo với bác sĩ nếu đã cố tập đi tiểu nhưng vẫn không tiểu được 

Chuyên khoa Phẫu thuật Tiết niệu - Bệnh viện Đa khoa Phương Đông là địa chỉ thăm khám quy tụ đội ngũ bác sĩ, chuyên gia giàu kinh nghiệm trong chẩn đoán - điều trị các bệnh lý đường tiết niệu, thận. Tiêu biểu trong số đó phải kể đến Ths. BS Trần Quý Dương - người thực hiện thành công ca tán sỏi niệu quả cho bệnh nhân nhỏ tuổi nhất Việt Nam.

(Hình 6 - Các bác sĩ của Bệnh viện Đa khoa Phương Đông thực hiện nội soi tán sỏi laser)

(Hình 6 - Các bác sĩ của Bệnh viện Đa khoa Phương Đông thực hiện nội soi tán sỏi laser)

Bé N.Q.M.N, 17 tháng tuổi, nhập viện trong tình trạng quấy khóc liên tục, xoa bụng và tiêu chảy. Do trẻ còn quá nhỏ, chưa thể mô tả vị trí và mức độ đau nên việc thăm khám ban đầu gặp nhiều khó khăn. Qua thăm khám và cận lâm sàng, Ths. BS Trần Quý Dương phát hiện bé có sỏi 4 mm ở 1/3 dưới niệu quản.

Sau hội chẩn, các bác sĩ lựa chọn phương án nội soi tán sỏi ngược dòng bằng laser sau khi điều trị nội khoa không đạt kết quả. Do niệu quản của trẻ rất nhỏ, ê-kíp phải sử dụng các thiết bị nội soi chuyên dụng dành cho trẻ em. Ca can thiệp diễn ra thuận lợi, khoảng 10 giờ sau phẫu thuật, bé đã có thể sinh hoạt bình thường.

Có thể nói, bí tiểu sau sinh không phải bệnh nguy hiểm nhưng nên được điều trị phù hợp kịp thời khi để giảm nhẹ, giúp sản phụ thoải mái và sớm trở lại cuộc sống bình thường hơn. Do đó, ngay khi phát hiện bạn có các dấu hiệu tiểu tiện bất thường, hãy thông báo với bác sĩ để điều trị bất thường này ngay!

BỆNH VIỆN ĐA KHOA PHƯƠNG ĐÔNG

Địa chỉ: Số 9, Phố Viên, Phường Đông Ngạc, Thành phố Hà Nội, Việt Nam
Tổng đài tư vấn: 19001806
Website: https://benhvienphuongdong.vn

 

Lưu ý: Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, vui lòng liên hệ với Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên viên y tế để được tư vấn cụ thể.

6,032

Bài viết hữu ích?

Đăng ký nhận tư vấn

Vui lòng để lại thông tin và nhu cầu của Quý khách để được nhận tư vấn

19001806 Đặt lịch khám