Xạ hình toàn thân với I-131 sau mổ ung thư tuyến giáp: Điều người bệnh cần hiểu để bớt hoang mang

Nhưng vài tuần hoặc vài tháng sau, bác sĩ lại tiếp tục chỉ định:

• Uống I-131,
• Làm xạ hình toàn thân,
• Ngưng thuốc hormone giáp,
• Kiêng iod,
• Thậm chí cách ly tạm thời.

Lúc này, rất nhiều người bắt đầu lo:

• “Có phải bệnh vẫn còn?”
• “Ung thư đã di căn rồi sao?”
• “Tại sao đã mổ rồi vẫn phải điều trị tiếp?”
• “Uống iod phóng xạ có nguy hiểm không?”

Đây là tâm lý rất thường gặp.

Trong thực tế, xạ hình toàn thân với I-131 không phải là bước làm “cho đủ quy trình”. Kỹ thuật này giúp bác sĩ kiểm tra xem:

• Còn mô giáp sau mổ hay không,
• Có hạch hoặc tổn thương di căn hấp thu iod không,
• Và ung thư còn đáp ứng với iod phóng xạ hay không.

Những thông tin này quyết định người bệnh:

• Chỉ cần theo dõi tiếp,
• Hay phải điều trị I-131 thêm.

Xạ hình toàn thân với I-131 là gì?

Đây là kỹ thuật y học hạt nhân sử dụng iod phóng xạ để tìm các tế bào tuyến giáp còn sót lại trong cơ thể sau phẫu thuật.

Phương pháp này chủ yếu áp dụng cho bệnh nhân ung thư tuyến giáp thể biệt hóa sau cắt toàn bộ tuyến giáp.

Điểm đặc biệt của tế bào tuyến giáp là chúng có khả năng hấp thu iod. Tế bào ung thư tuyến giáp thể biệt hóa thường vẫn còn giữ đặc tính này.

Bác sĩ sẽ tận dụng cơ chế đó để:

• Đưa I-131 vào cơ thể,
• Sau đó ghi hình toàn thân xem nơi nào đang hấp thu iod bất thường.

Nếu trên hình xuất hiện vùng hấp thu iod ngoài vị trí bình thường, bác sĩ sẽ nghĩ tới:

• Mô giáp còn sót,
• Hạch di căn,
• Hoặc tổn thương ở phổi, xương hay trung thất.

Đây là lý do xạ hình toàn thân có thể phát hiện những tổn thương rất nhỏ mà siêu âm cổ hoặc CT chưa chắc thấy rõ.

Xạ hình toàn thân với I-131 là kỹ thuật sử dụng iod phóng xạ để tìm các tế bào tuyến giáp còn sót lại trong cơ thể sau phẫu thuật

Vì sao đã mổ rồi vẫn cần làm xạ hình?

Đây là điều người bệnh thường khó hiểu nhất.

Nhiều người nghĩ:
“Đã cắt hết tuyến giáp rồi thì còn kiểm tra gì nữa?”

Nhưng trong ung thư tuyến giáp, vấn đề không chỉ nằm ở khối u chính đã được lấy ra hay chưa.

Điều bác sĩ cần biết là:
trong cơ thể còn tế bào tuyến giáp hoặc tế bào ung thư nào còn hoạt động hay không.

Ví dụ thực tế khá thường gặp:

Một người bệnh sau mổ có siêu âm cổ gần như bình thường. Tuy nhiên khi làm xạ hình toàn thân, bác sĩ lại phát hiện vùng hấp thu iod nhỏ ở cổ hoặc hạch trung tâm.

Ngược lại, cũng có trường hợp người bệnh rất lo vì chỉ số Tg tăng nhẹ sau mổ nhưng xạ hình hoàn toàn sạch. Khi đó, bác sĩ có thể tiếp tục theo dõi thay vì điều trị quá mức.

Đây là giá trị rất thực tế của xạ hình toàn thân:
không chỉ để “tìm bệnh”, mà để quyết định hướng điều trị tiếp theo.

Tg tăng nghĩa là gì? Có phải ung thư tái phát?

Đây là điều khiến rất nhiều người hoang mang.

Sau mổ ung thư tuyến giáp, bác sĩ thường theo dõi chỉ số Tg (Thyroglobulin). Có thể hiểu đơn giản đây là một dấu ấn giúp theo dõi tế bào tuyến giáp còn hoạt động trong cơ thể.

Nhiều người chỉ cần thấy Tg tăng là lập tức nghĩ:
“Ung thư tái phát rồi.”

Nhưng thực tế không đơn giản như vậy.

Tg tăng có thể gặp trong nhiều tình huống:

• Còn mô giáp lành sau mổ,
• Còn mô ung thư nhỏ,
• Vi di căn chưa thấy trên siêu âm,
• Hoặc đôi khi bị ảnh hưởng bởi Anti-Tg.

Đó là lý do bác sĩ không bao giờ chỉ nhìn một chỉ số Tg để kết luận.

Chỉ số Tg giúp theo dõi tế bào tuyến giáp còn hoạt động trong cơ thể

Trong nhiều trường hợp:

• Tg tăng nhẹ,
• Siêu âm chưa rõ,
• Nhưng xạ hình toàn thân lại giúp phát hiện vùng hấp thu iod bất thường.

Ngược lại, cũng có người:

• Tg tăng,
• Nhưng xạ hình không thấy tổn thương hấp thu iod.

Lúc này, bác sĩ sẽ nghĩ tới khả năng:
tế bào ung thư đang dần mất khả năng “bắt iod”.

“Kháng iod” nghĩa là gì?

Đây là thuật ngữ rất nhiều người nghe nhưng khó hiểu.

Nói đơn giản:
một số tế bào ung thư dần không còn hấp thu iod như trước nữa.

Khi đó:

• Dù người bệnh vẫn uống I-131,
• Tổn thương cũng không hấp thu đủ để điều trị hiệu quả.

Đây là lý do có những trường hợp:

• Điều trị I-131 nhiều lần,
• Nhưng bệnh vẫn tiến triển.

Một tình huống khá điển hình là:

• Tg tiếp tục tăng,
• Bác sĩ nghi ngờ còn bệnh,
• Nhưng xạ hình toàn thân lại không thấy tổn thương hấp thu iod rõ.

Khi đó, bác sĩ có thể cần phối hợp thêm:

• PET/CT,
• CT,
• MRI,
• Hoặc các phương pháp điều trị khác.

Không phải ai cũng rơi vào tình trạng kháng iod. Nhưng đây là vấn đề rất quan trọng trong theo dõi lâu dài ung thư tuyến giáp.

Vì sao phải kiêng iod và ngưng thuốc trước xạ hình?

Đây là giai đoạn khiến nhiều người bệnh mệt mỏi nhất.

Trước khi làm xạ hình hoặc điều trị I-131, bác sĩ thường yêu cầu:

• Ăn chế độ ít iod,
• Ngưng hoặc điều chỉnh thuốc hormone giáp,
• Tránh một số thuốc hoặc thực phẩm chứa nhiều iod.

Nhiều người thấy việc này khá khó chịu và nghĩ:
“Có cần thiết phải làm nghiêm như vậy không?”

Thực tế, nếu chuẩn bị không đúng:

• Tế bào tuyến giáp sẽ hấp thu iod kém hơn,
• Hình ảnh xạ hình có thể không chính xác,
• Và hiệu quả điều trị I-131 cũng giảm đi.

Có người chỉ vì dùng thuốc cản quang hoặc ăn quá nhiều thực phẩm chứa iod trước chụp mà phải dời lịch điều trị lại từ đầu.

Ngưng sử dụng thuốc hormone trước khi xạ hình

Người bệnh thực sự sẽ trải qua gì?

Đây là điều nhiều người tìm trên Google nhưng ít bài viết mô tả rõ.

Thông thường, người bệnh sẽ:

• Được hướng dẫn chuẩn bị trước vài ngày đến vài tuần,
• Sau đó uống hoặc tiêm iod phóng xạ theo chỉ định,
• Rồi chờ tới thời điểm phù hợp để ghi hình toàn thân.

Quá trình ghi hình thường kéo dài khoảng vài chục phút.

Phần lớn người bệnh không đau nhiều ngoài cảm giác mệt do ngưng hormone giáp trước đó.

Một số người mô tả cảm giác:

• Mệt,
• Buồn ngủ,
• Giảm tập trung,
• Hoặc tăng cân nhẹ khi ngưng thuốc hormone.

Đây là phản ứng khá thường gặp và thường cải thiện sau khi dùng thuốc lại.

Có phải ai uống I-131 cũng phải cách ly?

Không.

Đây là điều rất nhiều người đang hiểu sai.

Mức độ cách ly phụ thuộc:

• Liều I-131,
• Mục đích sử dụng,
• Và tình trạng từng người bệnh.

Một số trường hợp điều trị liều cao có thể cần:

• Nằm phòng cách ly tạm thời,
• Tránh ngủ chung,
• Hạn chế tiếp xúc gần với trẻ nhỏ hoặc phụ nữ mang thai vài ngày đầu.

Nhưng không phải ai uống I-131 cũng phải cách ly dài ngày như nhiều người vẫn tưởng.

Có người sau điều trị quá lo lắng nên tự cách ly với gia đình cả tuần dù bác sĩ không yêu cầu nghiêm ngặt như vậy.

Vai trò của SPECT/CT sau xạ hình toàn thân

Đây là kỹ thuật rất quan trọng nhưng ít người bệnh được giải thích kỹ.

Thông thường, xạ hình toàn thân cho thấy vùng hấp thu iod bất thường nhưng đôi khi chưa xác định rõ chính xác vị trí giải phẫu.

SPECT/CT giúp kết hợp:

• Hình ảnh chức năng,
  và:
• Hình ảnh CT giải phẫu.

Nhờ đó, bác sĩ xác định rõ hơn:

• Hạch cổ,
• Tổn thương trung thất,
• Di căn xương,
• Hoặc tổn thương phổi nhỏ.

Trong nhiều trường hợp, SPECT/CT giúp thay đổi hướng điều trị vì xác định rõ tổn thương hơn so với xạ hình thông thường.

SPECT/CT giúp xác định rõ vị trí giải phẫu

Người bệnh nên hỏi bác sĩ điều gì?

Người bệnh hoàn toàn có thể hỏi:

• Tôi đang ở nhóm nguy cơ nào?
• Mục tiêu của lần xạ hình này là gì?
• Có dấu hiệu di căn không?
• Tôi còn đáp ứng iod phóng xạ không?
• Có cần điều trị I-131 thêm không?
• Có cần PET/CT không?

Khi hiểu rõ mục tiêu điều trị, người bệnh thường bớt sợ hơn rất nhiều.

Tóm tắt nhanh: Xạ hình toàn thân với I-131 giúp bác sĩ biết điều gì?

Kết luận

Xạ hình toàn thân với I-131 không đơn thuần là một bước “kiểm tra sau mổ”.

Đây là kỹ thuật rất quan trọng giúp bác sĩ:

• Phát hiện mô giáp còn sót,
• Tìm tổn thương di căn,
• Đánh giá khả năng đáp ứng iod phóng xạ,
• Và theo dõi nguy cơ tái phát lâu dài.

Trong nhiều trường hợp, kết quả xạ hình sẽ quyết định:

• Người bệnh chỉ cần theo dõi tiếp,
• Hay phải điều trị thêm bằng I-131 hoặc phương pháp khác.

Hiểu đúng về vai trò của xạ hình toàn thân sẽ giúp người bệnh bớt hoang mang và chủ động hơn trong suốt quá trình theo dõi sau điều trị ung thư tuyến giáp.