Thiếu máu do thiếu sắt rất phổ biến và là thiếu máu dinh dưỡng chủ yếu ở trẻ em. Nguyên nhân thường do chế độ dinh dưỡng không phù hợp, nhiễm giun sán hoặc mắc một số bệnh lý. Thiếu máu thiếu sắt ở trẻ em làm giảm sức đề kháng, cơ thể dễ nhiễm khuẩn, ảnh hưởng đến quá trình tăng trưởng, phát triển và học tập, về lâu dài có thể ảnh hưởng đến tính mạng của trẻ. Việc chẩn đoán và điều trị thiếu máu thiếu sắt khá đơn giản và hiệu quả. Vì vậy, cha mẹ không nên bỏ qua.
Bệnh thiếu máu thiếu sắt là gì?
Thiếu máu thiếu sắt ở trẻ em là hiện tượng lượng sắt trong cơ thể không đủ để tổng hợp Hemoglobin, là nguyên nhân phổ biến nhất gây thiếu máu ở trẻ em.
Trước khi thiếu máu xảy ra, thiếu sắt đã khiến hoạt động thể chất và tinh thần suy giảm. Không chỉ thế tế bào miễn dịch và các cơ quan trong cơ thể cũng bị trì trệ nghiêm trọng. Lúc này trẻ sẽ mệt mỏi, giảm trí nhớ, chậm làm lành vết thương, thậm chí là suy giảm chỉ số phát triển thể chất và trí tuệ.
Thiếu máu là tình trạng giảm hematocrit hoặc/và lượng Hb (trong 1 đơn vị thể tích máu) > -2SD trong 1 quần thể bình thường, phụ thuộc tuổi và giới.
Thiếu máu thiếu sắt ở trẻ em là tình trạng phổ biến
Nguyên nhân gây thiếu máu thiếu sắt?
Có nhiều nguyên nhân gây thiếu máu thiếu sắt với 4 nhóm chính như sau:
- Do cung cấp thiếu sắt: trẻ thiếu sữa mẹ, thiếu dinh dưỡng, thiếu thức ăn nguồn gốc động vật, ăn bột kéo dài, trẻ đẻ non nhẹ cân, sinh đôi, cung cấp ít sắt trong thai kỳ.
- Do mất máu mạn tính như chảy máu đường tiêu hóa, nhiễm ký sinh trùng như giun móc,…
- Do nhu cầu sắt cao ở giai đoạn cơ thể phát triển nhanh như trẻ dưới 1 tuổi, ở thời kỳ dậy thì, phụ nữ có thai, trẻ bệnh tim bẩm sinh có tím.
- Do hấp thu sắt kém như mắc các bệnh mạn tính đường tiêu hóa, tiêu chảy kéo dài, hội chứng kém hấp thu, bị cắt dạ dày, ...
Dấu hiệu nào cho thấy trẻ đang thiếu máu thiếu sắt?
Thiếu máu thiếu sắt ở trẻ diễn ra từ từ. Nên hầu như các mẹ không phát hiện bệnh cho đến khi tiến triển nặng hơn. Dấu hiệu cho thấy trẻ đang thiếu máu thiếu sắt:
- Da xanh xao, niêm mạc nhợt nhất là vùng lòng bàn tay, niêm mạc mắt và họng
- Trẻ thường có dấu hiệu mệt mỏi, kém tập trung, suy giảm trí nhớ, kết quả học tập giảm
- Bàn tay và chân lạnh, da khô và ráp
- Trẻ chán ăn, cáu gắt, quấy khóc, chậm tăng cân và chiều cao
- Thiếu sắt trẻ bị suy giảm vị giác, ăn uống kém và giảm hấp thu
- Trẻ có dấu hiệu đau đầu, hoa mắt ,chóng mặt nhất là khi vận động mạnh
- Nhịp tim nhanh, hơi thở gấp, có thể thở khò khè
- Trẻ thường mắc bệnh nhiễm trùng do suy giảm miễn dịch như: viêm đường hô hấp, viêm phế quản,…
- Trường hợp thiếu máu nặng bé còn có dấu hiệu thèm ăn phi thực phẩm như đất, đá, bụi bẩn,…
Thiếu máu thiếu sắt ở trẻ dễ nhầm lẫn với các triệu chứng thường ngày. Ngay khi có dấu hiệu mẹ nên đưa bé đi gặp bác sĩ.
Thiếu máu thiếu sắt có thực sự nguy hiểm không?
Trẻ bị thiếu máu thiếu sắt sẽ ảnh hưởng tới nhiều cơ quan hệ thống trong cơ thể bao gồm:
- Ảnh hưởng hệ tiêu hóa: như chán ăn, chậm phát triển, chậm lên cân
- Ảnh hưởng hệ thần kinh trung ương: trẻ kích thích, mệt mỏi, kém hoạt động, chậm phát triển tinh thần vận động, giảm nhận thức, giảm sức học, phù gai thị
- Ảnh hưởng hệ thống tim mạch: nhịp tim nhanh, tim to, suy tim
- Ảnh hưởng hệ thống cơ xương: giảm khả năng luyện tập, giảm bền bỉ trong làm việc, thay đổi khoang xương sọ trong phim X-quang
- Ảnh hưởng hệ thống miễn dịch: tăng nguy cơ mắc các bệnh nhiễm khuẩn đặc biệt là nhiễm khuẩn đường hô hấp
- Biến đổi ở tế bào: tế bào hồng cầu như giảm đời sống hồng cầu, tăng tự tan máu, tạo hồng cầu không hiệu quả...
Thiếu máu thiếu sắt gây ảnh hướng đến hệ tiêu hóa của trẻ
Chẩn đoán thiếu máu thiếu sắt ở trẻ em
Việc chẩn đoán sẽ được bắt đầu từ thăm hỏi tiền sử bệnh lý, dấu hiệu lâm sàng.
Sau đó là các xét nghiệm như:
- Hemoglobin và hematocrit giảm, hồng cầu nhỏ, nhược sắc
- Sắt huyết thanh giảm
- Độ bão hòa của Transferrin giảm: Xác định tỷ lệ giữa các vị trí liên kết của sắt và tổng khả năng liên kết với sắt
- Ferritin giảm: Là xét nghiệm đo lường lượng protein dự trữ sắt trong gan và lách
Điều trị thiếu máu thiếu sắt ở trẻ em thế nào?
Điều trị thiếu máu thiếu sắt bao gồm điều chỉnh và tăng cường dinh dưỡng, điều chỉnh bổ sung sắt, và điều trị bệnh chính gây mất sắt và rối loạn hấp thu sắt.
Ba mẹ cần có chế độ dinh dưỡng khoa học cho trẻ
Bệnh có dự phòng được không?
Thiếu máu thiếu sắt có thể dự phòng bằng các biện pháp sau:
- Cho trẻ bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu, nếu trẻ dùng sữa công thức nên dùng sữa có bổ sung sắt cho trẻ đến khi 1 tuổi
- Cho trẻ ăn các thức ăn có nhiều sắt có nguồn gốc động thực vật và thức ăn dễ hấp thu sắt như trứng, cá, thịt, đậu nành
- Chủ động bổ sung sắt cho trẻ sinh non nhẹ cân
- Tăng cường các thức ăn làm tăng hấp thu sắt, giàu vitamin C như cam chanh, cà chua, khoai tây..., loại bỏ các chất giảm hấp thu sắt
- Chủ động khám sức khỏe định kỳ để kịp thời phát hiện và điều trị các bệnh, các nguyên nhân gây thiếu sắt.
- Tẩy giun định kỳ: Nhiễm trùng ký sinh trùng là một trong những nguyên nhân khiến trẻ thiếu máu do thiếu sắt. Vì vậy để phòng ngừa chứng bệnh này mẹ nên tẩy giun định kỳ cho bé hằng năm
- Ngoài bổ sung qua chế độ ăn uống, cha mẹ có thể cho trẻ sử dụng thực phẩm hỗ trợ có chứa sắt và các vi khoáng chất thiết yếu như kẽm, Lysine, crom, selen, vitamin B... giúp đáp ứng đầy đủ nhu cầu về dưỡng chất ở trẻ. Đồng thời các vitamin thiết yếu này còn hỗ trợ tiêu hóa, tăng cường khả năng hấp thu dưỡng chất, giúp cải thiện tình trạng biếng ăn, giúp trẻ ăn ngon miệng.
