Thiếu sắt gây ra những bệnh lý gì? Những dấu hiệu thiếu sắt mà bạn nên biết

Các nguyên nhân gây ra thiếu sắt

Thiếu sắt là một trong những rối loạn dinh dưỡng phổ biến hiện nay và có thể ảnh hưởng đến mọi nhóm tuổi. Theo số liệu từ Viện Dinh dưỡng Quốc gia, tại Việt Nam có khoảng 29% trẻ dưới 5 tuổi bị thiếu máu dinh dưỡng, 29% phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ gặp tình trạng thiếu máu và đặc biệt có tới 58% trẻ từ 13 đến 24 tháng tuổi bị thiếu máu. Cần lưu ý rằng thiếu máu chỉ là giai đoạn muộn của quá trình thiếu sắt kéo dài. Trên thực tế, số người thiếu sắt nhưng chưa biểu hiện thiếu máu còn cao hơn đáng kể.

Thiếu sắt có thể xuất phát từ nhiều yếu tố khác nhau, trong đó phổ biến nhất gồm:

Chế độ ăn uống không đáp ứng nhu cầu

Chế độ ăn nghèo vi chất là nguyên nhân hàng đầu. Sắt vốn là khoáng chất có khả năng hấp thu tương đối hạn chế trong cơ thể. Những người ăn chay không hợp lý, ăn kiêng kéo dài hoặc thực hiện chế độ giảm cân thiếu khoa học, bao gồm cả người thừa cân béo phì, đều có nguy cơ thiếu sắt do khẩu phần không đảm bảo.

Chế độ dinh dưỡng không lành mạnh gây thiếu chất

Mất máu kéo dài

Mất máu đồng nghĩa với mất sắt. Khi lượng sắt dự trữ không đủ bù đắp, tình trạng thiếu sắt sẽ tiến triển nặng dần. Các nguyên nhân thường gặp gồm:

• Kinh nguyệt kéo dài hoặc ra nhiều
• U xơ tử cung, xuất huyết tử cung bất thường
• Chảy máu tiêu hóa do viêm loét dạ dày, ung thư đại trực tràng
• Sử dụng thường xuyên thuốc giảm đau, aspirin hoặc thuốc kháng viêm
• Chảy máu đường tiết niệu
• Mất máu do phẫu thuật hoặc chấn thương nặng

Chảy máu trong là dạng mất máu âm thầm, khó phát hiện và thường diễn tiến từ từ, khiến tình trạng thiếu sắt dễ bị bỏ sót.

Giảm khả năng hấp thu sắt

Một số người dù ăn đủ thực phẩm giàu sắt nhưng cơ thể không hấp thu hiệu quả do mắc các bệnh lý đường ruột như viêm ruột mạn tính, hội chứng kém hấp thu hoặc sau phẫu thuật cắt đoạn ruột. Điều này làm giảm lượng sắt đi vào máu và dần dẫn đến thiếu sắt.

Triệu chứng của thiếu sắt

Biểu hiện lâm sàng phụ thuộc vào mức độ thiếu hụt và thể trạng từng người. Thiếu sắt nhẹ có thể không gây triệu chứng rõ ràng. Tuy nhiên, khi kéo dài, cơ thể sẽ phát triển thành thiếu máu do thiếu sắt, tức là tình trạng không đủ hồng cầu hoặc hemoglobin để vận chuyển oxy.

Các triệu chứng thường gặp gồm:

• Mệt mỏi kéo dài, suy nhược
• Khó thở khi gắng sức
• Hoa mắt, chóng mặt, đau đầu
• Tay chân lạnh, nhạy cảm với nhiệt độ
• Đau ngực, tim đập nhanh
• Giảm khả năng tập trung
• Hội chứng chân không yên
• Thèm ăn những chất không phải thực phẩm như đất, tóc

Người bệnh cảm thấy mệt mỏi kéo dài

Bên cạnh đó còn có các dấu hiệu thực thể:

• Da nhợt nhạt
• Móng tay giòn, dễ gãy
• Nứt khóe miệng
• Viêm lưỡi
• Rụng tóc
• Nhịp tim hoặc nhịp thở không đều

Xem thêm:

• Tình trạng trẻ thiếu sắt mà cha mẹ cần nhận biết sớm
  

Thiếu sắt gây ra những bệnh lý gì

Thiếu sắt không chỉ gây thiếu máu mà còn ảnh hưởng đến nhiều cơ quan trong cơ thể.

Ảnh hưởng đến tim mạch và hô hấp

Hemoglobin là protein giàu sắt có chức năng vận chuyển oxy đến các mô. Khi thiếu hemoglobin, lượng oxy cung cấp giảm, buộc tim phải hoạt động nhiều hơn để bù đắp. Hệ quả là tim đập nhanh, hồi hộp, dễ mệt, thậm chí suy tim nếu kéo dài. Đồng thời chức năng hô hấp cũng bị ảnh hưởng.

Rụng tóc và tổn thương móng

Sắt tham gia vào quá trình tổng hợp hemoglobin và myoglobin. Khi thiếu sắt, nang tóc không được nuôi dưỡng đầy đủ, dẫn đến tóc yếu và dễ rụng. Móng tay trở nên mỏng, giòn và dễ bong tróc.

Suy giảm trí nhớ và khả năng nhận thức

Nhiều nghiên cứu cho thấy thiếu sắt kéo dài làm giảm chức năng nhận thức, ảnh hưởng đến trí nhớ và khả năng học tập. Phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ là hai nhóm đối tượng chịu tác động rõ rệt nhất nếu không được bổ sung đầy đủ.

Thiếu sắt có thể làm suy giảm trí nhớ và khả năng nhận thức

Suy giảm miễn dịch và khả năng sinh sản

Sắt đóng vai trò trong quá trình sản sinh tế bào bạch cầu, đặc biệt là tế bào T lymphocyte, thành phần quan trọng của hệ miễn dịch. Khi thiếu sắt, khả năng chống lại vi khuẩn suy giảm.

Thống kê trên thế giới ghi nhận người bị thiếu máu có tỷ lệ vô sinh cao hơn bình thường. Ở phụ nữ mang thai, thiếu máu làm tăng nguy cơ sảy thai và biến chứng thai kỳ.

Giảm hiệu suất hoạt động toàn cơ thể

Mọi hoạt động sống đều cần năng lượng và oxy. Khi thiếu sắt kéo dài, quá trình chuyển hóa bị ảnh hưởng, các chức năng sinh lý suy giảm, cơ thể trở nên trì trệ.

Phòng ngừa và điều trị thiếu sắt

Việc điều trị cần dựa trên xét nghiệm máu và đánh giá lâm sàng.

• Trường hợp thiếu sắt nhẹ có thể bổ sung sắt đường uống kết hợp cải thiện chế độ ăn
• Trường hợp thiếu máu nặng có thể cần truyền máu để bổ sung nhanh hemoglobin

Nên ưu tiên một số loại thực phẩm như:

• Thịt đỏ như thịt bò
• Gan động vật
• Rau xanh đậm như rau bina
• Các loại ngũ cốc tăng cường vi chất

Phụ nữ mang thai thuộc nhóm nguy cơ cao nên bổ sung viên sắt kết hợp acid folic theo chỉ định để đáp ứng nhu cầu cho cả mẹ và thai nhi.

Ngoài ra, cần chú ý một số lưu ý khi bổ sung thêm sắt như:

• Nên uống trước hoặc sau bữa sáng
• Không dùng cùng canxi, cà phê hoặc trà vì làm giảm hấp thu
• Có thể uống cùng nước cam hoặc thực phẩm giàu vitamin C để tăng khả năng hấp thu

Tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi bổ sung sắt

Phát hiện sớm và điều chỉnh đúng cách sẽ giúp phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm do thiếu sắt, bảo vệ sức khỏe tim mạch, thần kinh và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Qua bài viết này của Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, hy vọng đã cung cấp những thông tin hữu ích về tình trạng thiếu sắt và các bệnh lý có thể gặp. Nếu Quý khách có nhu cầu thăm khám khi xuất hiện những triệu chứng nghi ngờ mắc bệnh, có thể liên hệ BVĐK Phương Đông qua Hotline 1900 1806 hoặc Đặt lịch khám để được nhân viên tư vấn và hỗ trợ nhanh chóng.