Trẻ chậm nói: Nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết sớm và cách điều trị

Ngày: 09/02/2021

Hiện nay, tình trạng trẻ chậm nói không còn là vấn đề hiếm gặp. Trong một số trường hợp việc trẻ chậm học nói có thể là biểu hiện của một trong số các bệnh lý của cơ thể. Vậy nguyên nhân nào dẫn đến trẻ chậm nói, dấu hiệu nhận biết ra sao, cách điều trị như thế nào? Bố mẹ hãy tham khảo bài viết dưới đây để có thêm những thông tin hữu ích.

Thế nào là chậm nói ở trẻ?

Con người giao tiếp với nhau thông qua việc lắng nghe các thông điệp truyền tới từ âm thanh tạo ra bằng lời nói. Chính vì vậy biết nói là một trong những dấu mốc quan trọng trong quá trình phát triển của trẻ ở những năm tháng đầu đời.

Trẻ bị chậm nói là một hiện tượng rối loạn lời nói, với các biểu hiện như: nói lắp, ngọn nghịu, phát âm không rõ ràng, thậm chí khiến người lớn không thể hiểu. Nói một cách cụ thể hơn, trẻ bị chậm nói có tốc độ phát triển khả năng ngôn ngữ chậm hơn so với trẻ cùng trang lứa. Theo thống kê, chậm nói là dạng chậm phát triển phổ biến nhất ở trẻ. Tỉ lệ trẻ chậm nói cao hơn rất nhiều so với chậm phát triển thị lực, nhận thức, cảm xúc,...

Khả năng ngôn ngữ của trẻ thường được sử dụng như một "thước đo" về sự thông minh. Chính vì vậy, các bậc cha mẹ thường rất lo lắng và sốt ruột khi thấy con em mình chậm nói hơn so với các bé cùng lứa tuổi.

Nguyên nhân bé chậm nói

Nguyên nhân bệnh lý

Bệnh lý thực thể: Trẻ bị hở hàm ếch, là nguyên nhân điển hình ảnh hưởng tới lời nói. Ngoài ra, thắng lưỡi ngắn bất thường, làm hạn chế cử động của đầu lưỡi có thể ảnh hưởng tới khả năng phát âm của trẻ.

Bệnh lý về thính giác: Một số bệnh lý về thính giác như tai điếc cũng khá phổ biến ở trẻ chậm nói, vì vậy nếu trẻ bị chậm nói mẹ có thể cho con đến cơ sở y tế để được kiểm tra thính lực khi có lo ngại về khả năng phát âm của con.

Nguyên nhân tâm lý

Khi đang trong giai đoạn phát triển và nhận thức xung quanh, bé bị bỏ rơi hoặc không nhận được sự quan tâm từ bố mẹ. Bên cạnh đó, bé phải chịu đựng cú sốc lớn ảnh hưởng nghiêm trọng đến tâm lý cũng có thể là nguyên nhân khiến cho trẻ mắc chứng chậm nói. Ngoài ra, sinh non có thể dẫn tới nhiều dạng chậm phát triển, trong đó có chậm phát triển ngôn ngữ.

Bệnh tự kỷ

Khi trẻ xuất hiện tình trạng chậm nói cũng có thể là biểu hiện của việc trẻ bị tự kỷ. Hội chứng tự kỷ khiến trẻ không muốn giao tiếp với mọi thứ xung quanh. Tuy nhiên, đây chỉ là một nguyên nhân nhỏ gây nên tình trạng chậm nói ở trẻ.

Trẻ chậm nói: Nguyên nhân, dấu hiệu, cách điều trị

Trẻ bị một số bệnh lý về tai là một trong những nguyên nhân dẫn đến chậm nói ở trẻ

Dấu hiệu cảnh báo trẻ chậm nói

Dưới đây là những dấu hiệu cảnh báo nguy cơ chậm nói ở trẻ. Ở một số trường hợp, những biểu hiện này còn có khả năng liên quan đến bệnh lý tự kỷ ở trẻ. Chính vì vậy cha mẹ cần đặc biệt lưu ý.

Trẻ từ 3 - 4 tháng tuổi chậm nói

Ở những tháng đầu sau sinh, cha mẹ cần để ý những dấu hiệu:

  • Tiếng động mạnh không khiến bé phản ứng
  • Bé không bắt đầu nói nhưng âm hơi như tiếng "gừ gừ" trong miệng
  • Với các trẻ 4 tháng tuổi, bé chưa học được các âm khác ngoài tiếng "gừ"

Dấu hiệu Trẻ 7 tháng tuổi chậm nói

Trong giai đoạn này trẻ đã bắt đầu phát ra những âm thanh không rõ tiếng từ 3-4 tháng tuổi như tiếng gừ gừ. Tuy nhiên, trẻ không hề phát ra âm thanh nếu trẻ đang có dấu hiệu của việc chậm nói. Đặc biệt, con không hề có các phản ứng với âm thanh và tiếng động mạnh xung quanh.

Dấu hiệu Trẻ 12 tháng tuổi chậm nói

Khi trẻ được 12 tháng tuổi nhưng con vẫn không học nói, không phát ra một âm thanh bất kỳ nào như bố, mẹ, bà... Ngoài ra, trẻ không có phản ứng khi được người khác gọi tên và không muốn giao tiếp với mọi người xung quanh. Đây chính là dấu hiệu của trẻ chậm nói và rất có nguy cơ trẻ bị tự kỷ. Nếu con có những dấu hiệu này, bố mẹ cần quan tâm và chú ý tới trẻ nhiều hơn.

Dấu hiệu Trẻ 16 tháng chậm nói

  • Trẻ vẫn chưa nói được bất cứ từ ngữ có nghĩa nào.
  • Trẻ không nhận thức được và phản ứng lại trước các câu giao tiếp cơ bản.
  • Trẻ không có phản ứng "chỉ" về phía người, vật, trước những câu hỏi về sở thích.

Dấu hiệu Trẻ 18 tháng tuổi chậm nói

  • Số từ ngữ có nghĩa bé có thể nói được < 6 từ.
  • Trẻ chưa nắm được hết về vị trí, tên gọi các bộ phận chính trên cơ thể.
  • Trẻ chưa hiểu được những câu mệnh lệnh từ cha mẹ như đừng làm việc này, đừng ăn cái kia,...
  • Trẻ chưa hiểu và phản ứng bằng hành động hay lời nói trước những câu hỏi dạng cái gì? ở đâu?
  • Trẻ không thể hiện sự cố gắng giao tiếp dù trong trường hợp cần đến sự giúp đỡ của người lớn.

Dấu hiệu Trẻ 19 - 23 tháng tuổi chậm nói

  • Trẻ không học thêm được nhiều từ ngữ mới so với giai đoạn trước đó (thông thường trẻ sẽ biết thêm 1 từ mới sau mỗi tuần).

Dấu hiệu Trẻ 24 tháng tuổi chậm nói

  • Số từ bé biết nói chưa tới 15 từ.
  • Bé không thể chủ động nói mà chỉ nhại lại lời người lớn.
  • Bé không thể nói được các câu ngắn gọn đơn giản gồm 2 từ, ví dụ như: ti mẹ, bà bế,...
  • Bé chỉ cố gắng dùng lời nói để giao tiếp với người lớn khi có việc khẩn cấp.
  • Bé không thể hiểu các câu nói dài và phức tạp hơn của cha mẹ.

Dấu hiệu Trẻ 25 – 35 tháng tuổi chậm nói

  • Trẻ không thể nói được các câu có 3-4 từ.
  • Trẻ không thể nhớ được những nội dung được nghe lặp đi lặp lại nhiều lần như một câu trong bài hát, một đoạn trong quảng cáo tv,...
  • Trẻ không thể tự đặt các câu hỏi nếu không có sự gợi ý, khuyến khích từ bố mẹ.
  • Trẻ diễn đạt còn kém, khiến người thân khó hiểu.

Trẻ chậm nói khi đã được 3 tuổi

Thường xuyên nói lắp, vẫn đang trong tình trạng tập nói, khó phát âm từ ngữ khiến cho mọi người trong gia đình không thể hiểu lời nói của con. Trẻ không thể ghép các câu vào với nhau. Khi ở trong môi trường có nhiều đứa trẻ khác, con thường ngại giao tiếp và luôn bám dính lấy bố hoặc mẹ.

Trẻ 4 tuổi chậm nói

Đối với trẻ chậm nói, bé vẫn chưa thể phát âm được rõ ràng. Không thể sử dụng các đại từ nhân xưng đúng cách. Ở độ tuổi này nếu trẻ không có dấu hiệu nói rõ thì có thể khẳng định rằng con nhà bạn đã mắc chứng chậm nói ở trẻ nhỏ.

Trẻ chậm nói thường không có phản ứng với những gì bố mẹ đang giao tiếp

Trẻ 24 tháng tuổi đã biết nói nhưng vốn ngôn từ rất ít là dấu hiệu của trẻ chậm nói

Trẻ chậm nói đơn thuần có những biểu hiện gì?

Chậm nói hoặc chậm sử dụng từ ngữ hơn so với bạn bè là tình trạng khá phổ biến ở trẻ em. Theo các nghiên cứu, có khoảng 1/5 trẻ em gặp phải các vấn đề này. Với các trường hợp trẻ chậm nói đơn thuần, tình hình sẽ có thể sớm được cải thiện với sự động viên, hỗ trợ từ cha mẹ và gia đình.

Để có thể giúp vượt qua được giai đoạn này, cha mẹ cần phải nghiên cứu các biện pháp dạy trẻ tập nói từ những bước đầu. Sau đó tiến hành thử nghiệm dạy trẻ, rồi tìm ra phương pháp phù hợp nhất với con em mình.

Tổng quan lại, các dấu hiệu mang tính "báo động", cho thấy nguy cơ cao trẻ chậm nói bao gồm:

  • Từ 12 tháng tuổi trở lên bé vẫn đơn thuần chỉ dùng cử chỉ để giao tiếp.
  • Bé 12 tháng tuổi chưa chủ động tập nói qua việc bập bẹ các từ ngữ phổ biến.
  • Từ 16 tháng tuổi trở lên bé chưa chủ động nói được các từ đơn.
  • Từ 24 tháng tuổi trở lên bé chưa chủ động nói được câu có 2 từ trở lên mà chỉ lặp lại lời người lớn.
  • Bé không có đầy đủ khả năng, kỹ năng giao tiếp (áp dụng cho mọi lứa tuổi).

Trẻ chậm nói: khi nào ba mẹ cần có biện pháp can thiệp?

Ngoài dạng mang tính chất "đơn thuần" kể trên, chậm nói còn có thể đi kèm với nhiều vấn đề kém phát triển ở trẻ như chậm giao tiếp, nhận thức, mất thính lực hay thậm chí là mắc bệnh tự kỷ.

Nếu trẻ gặp phải các vấn đề trên và tình trạng ngày một nghiêm trọng, hoặc không có tiến triển gì theo thời gian, cha mẹ cần tới sự trợ giúp chuyên nghiệp từ các chuyên gia y tế. Bởi các vấn đề khiếm khuyết nghiêm trọng ở trẻ sẽ không thể tự mất đi được.

Việc sớm điều trị khi trẻ còn nhỏ sẽ giúp bé sớm vượt qua giai đoạn khó khăn này, tránh được những mặc cảm, khó khăn trong giao tiếp khi bé đến lứa tuổi đi học - vấn đề có thể dẫn tới nhiều gánh nặng về tâm lý khác cho trẻ.

Biện pháp chăm sóc và hướng dẫn phát triển ngôn ngữ ở trẻ tập nói

Đưa trẻ tới nơi đông bạn bè, khu vui chơi giải trí: Việc đưa trẻ đi giao lưu, vui chơi với các bạn cùng trang lứa là điều cực kỳ cần thiết. Khi trẻ được tiếp xúc thường xuyên với những đứa trẻ khác, bé sẽ trở nên tự tin mạnh dạn hơn. Hơn nữa, điều này cũng chính là một điều kiện tốt để trẻ phát triển vốn ngôn ngữ của mình.

Thăm khám bác sĩ: Để tìm ra nguyên nhân khiến con bị chậm nói, bố mẹ cần đưa trẻ tới gặp bác sĩ. Việc thăm khám tại các cơ sở y tế uy tín để thăm khám sẽ giúp xác định được chính xác hơn nguyên nhân khiến bé chậm nói. Từ đó sẽ có được hướng điều trị phù hợp nhất dành cho trẻ.

Quan tâm và dạy trẻ học nói mỗi ngày: Việc quan tâm và chăm sóc đặc biệt từ bố mẹ cho trẻ chậm nói là yếu tố vô cùng quan trọng. Bố mẹ cần thường xuyên trò chuyện, trao đổi với con nhiều hơn nhất khi trẻ đang trong giai đoạn tập nói. Đặc biệt bố mẹ phải trrò chuyện với bé bằng cử chỉ hành động và cả âm thanh sẽ giúp bé tiếp thu nhanh chóng và hiệu quả hơn.

Cha mẹ cần quan tâm và dạy con học để trẻ không bị chậm nói

Quan tâm và dạy trẻ học nói mỗi ngày là cách khắc phục tình trạng chậm nói ở trẻ hiệu quả

Lưu ý: Hạn chế tối đa cho trẻ ngồi xem tivi một mình và quá nhiều mỗi ngày.

Trên đây là những thông tin hữu ích về trẻ chậm nói mà bệnh viện Đa khoa Phương Đông muốn gửi đến bạn. Mọi thắc mắc cần được giải đáp đừng quên gọi về số Hotline 1900 1806.