Xạ trị VMAT ung thư phổi: Khi nào có chỉ định? Tác dụng phụ là gì?

Xạ trị VMAT ung thư phổi là gì?

VMAT (xạ trị điều biến thể tích) là một kỹ thuật xạ trị chiếu ngoài hiện đại, thường được áp dụng trong điều trị ung thư phổi. Khi điều trị, máy xạ trị sẽ quay quanh lồng ngực và phát tia bức xạ liên tục theo hình vòng cung, giúp ôm trọn khối u mà không ảnh hưởng đến các mô lành xung quanh.

Điểm đặc biệt của VMAT là có thể điều chỉnh linh hoạt cường độ tia xạ ở từng góc chiếu. Nhờ đó, khối u nhận đủ liều để tăng hiệu quả tiêu diệt tế bào ung thư, trong khi các cơ quan quan trọng gần đó như phổi lành, tim hay thực quản được hạn chế tối đa ảnh hưởng.

Đây là phương pháp xạ trị từ bên ngoài cơ thể, không đưa chất phóng xạ vào trong người, nên người bệnh không bị nhiễm xạ sau khi điều trị. Thời gian mỗi buổi xạ trị chỉ từ 10 - 20 phút, hỗ trợ người bệnh bớt mệt mỏi và không còn căng thẳng trong suốt quá trình điều trị.

Nhờ ưu điểm có thể điều chỉnh linh hoạt cường độ tia xạ, VMAT hỗ trợ điều trị nhắm trúng khối u và hạn chế xâm lấn các cơ quan lân cận 

Khi nào chỉ định xạ trị VMAT ung thư phổi?

Không phải mọi bệnh nhân đều cần xạ trị điều biến VMAT. Bác sĩ sẽ cân nhắc và đưa ra chỉ định dựa trên giai đoạn bệnh, vị trí khối u và thể trạng tổng thể. Thông thường, xạ trị VMAT ung thư phổi được chỉ định trong các trường hợp:

• Ung thư phổi không tế bào nhỏ giai đoạn tiến triển tại chỗ
• Người bệnh không phù hợp phẫu thuật
• Điều trị kết hợp hóa trị nhằm tăng hiệu quả kiểm soát khối u
• Khối u nằm gần cơ quan quan trọng cần bảo vệ tối đa mô lành

Trước khi điều trị, người bệnh thường được thăm khám chuyên sâu để đánh giá tình trạng xâm lấn của khối u và đánh giá sức khỏe tổng thể. Bao gồm chụp PET/CT hoặc CT toàn thân để xác định vị trí u, đánh giá chức năng hô hấp,... để tổng hợp lập kế hoạch xạ trị cá thể hóa cho từng ca bệnh. 

Quá trình xạ trị VMAT diễn ra như thế nào?

Không ít bệnh nhân lo lắng quá trình xạ trị sẽ diễn ra rất phức tạp và gây đau đớn. Tuy nhiên, trên thực tế, công nghệ xạ trị VMAT diễn ra rất nhanh chóng, nhẹ nhàng và gần như không gây đau đớn. Một liệu trình thường gồm các công đoạn như sau:

Chuẩn bị và lập kế hoạch điều trị 

Trước khi bắt đầu xạ trị, người bệnh sẽ được khám kỹ và làm các xét nghiệm cần thiết để xác định chính xác tình trạng bệnh. Sau đó, một nhóm chuyên môn gồm bác sĩ xạ trị, kỹ sư vật lý y khoa và kỹ thuật viên sẽ cùng xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp nhất.

Người bệnh sẽ được chụp CT mô phỏng (có thể kết hợp MRI hoặc PET/CT) để:

• Xác định chính xác vị trí khối u trong phổi
• Đánh giá mối liên quan với các cơ quan quan trọng như tim, thực quản, phế quản

Vì phổi di chuyển theo nhịp thở, bác sĩ có thể sử dụng kỹ thuật chụp 4D-CT để theo dõi chuyển động của khối u, từ đó đảm bảo tia xạ luôn đi đúng mục tiêu. Thời gian lập kế hoạch thường kéo dài 2–5 ngày, tùy mức độ phức tạp.

Kiểm tra hình ảnh trước mỗi buổi xạ

Trước mỗi buổi xạ trị, người bệnh sẽ được chụp kiểm tra nhanh (X-quang hoặc CT tại máy) để đảm bảo khối u đang ở đúng vị trí dự kiến. Đây là bước rất quan trọng trong điều trị ung thư phổi.Trong quá trình xạ trị, người bệnh sẽ nằm yên trên bàn máy. Kỹ thuật viên theo dõi từ bên ngoài qua camera. Máy sẽ quay quanh cơ thể và phát tia xạ chính xác vào khối u

Với kỹ thuật VMAT, thời gian mỗi lần xạ trị chỉ khoảng 2–6 phút, không gây đau đớn và hạn chế tối đa ảnh hưởng lên mô phổi lành và các cơ quan xung quanh. Trên thực tế, VMAT thường được kết hợp với IGRT (xạ trị dưới hướng dẫn hình ảnh) để kiểm tra vị trí khối u trước mỗi lần chiếu, giúp tăng độ chính xác và an toàn.

Trước buổi xạ trị, người bệnh sẽ được yêu cầu chụp chiếu để kiểm tra vị trí và hình dạng khối u 

Theo dõi sau điều trị

Sau khi hoàn thành liệu trình, người bệnh sẽ được hẹn tái khám định kỳ. Trong các buổi tái khám định kỳ, bạn có thể được yêu cầu chụp CT, MRI hoặc PET/CT để đánh giá hiệu quả điều trị và phát hiện sớm các thay đổi hoặc tác dụng phụ nếu có.

Một số tác dụng phụ sau khi xạ trị VMAT ung thư phổi

Dù là một trong số các kỹ thuật xạ trị hiện đại nhất hiện nay, VMAT vẫn sử dụng tia bức xạ năng lượng cao nên có thể gây một số phản ứng phụ. Tuy nhiên, phần lớn các trường hợp gặp biến chứng đều ở mức nhẹ và có thể kiểm soát được.

Theo nghiên cứu theo dõi 167 bệnh nhân điều trị ung thư phổi của James L Bedford bằng xạ trị điều biến VMAT, các triệu chứng có thể gặp sau điều trị bao gồm:

• Mệt mỏi trong thời gian điều trị
• Nuốt vướng hoặc đau họng nhẹ (do thực quản bị kích thích)
• Ho khan hoặc khó thở nhẹ

Ngoài ra, một số tác dụng phụ có thể đến muộn hơn ( khoảng 3 tháng sau điều trị) và hiếm gặp hơn như viêm phổi do tia xạ hoặc xơ hóa phổi mức độ nhẹ.

Xạ trị VMAT ung thư phổi tại Bệnh viện Đa khoa Phương Đông

Tại Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, xạ trị VMAT ung thư phổi đang mở ra thêm cơ hội điều trị cho nhiều người bệnh, kể cả ở những giai đoạn khó khăn. Với định hướng điều trị cá thể hóa, mỗi phác đồ được xây dựng dựa trên tình trạng bệnh, chức năng hô hấp và thể trạng riêng của từng người, nhằm vừa kiểm soát khối u hiệu quả vừa duy trì chất lượng sống lâu dài. 

Hệ thống máy CT đếm photon NAEOTOM Alpha giúp phát hiện và đánh giá tổn thương với hình ảnh sắc nét, giảm liều tia X đáng kể, hỗ trợ bác sĩ lập kế hoạch điều trị chính xác ngay từ đầu. 

Song song đó, hệ thống xạ trị gia tốc tuyến tính VERSA HD ứng dụng kỹ thuật VMAT hiện đại cho phép tập trung liều xạ tối ưu vào khối u, hạn chế ảnh hưởng đến mô phổi lành và rút ngắn thời gian mỗi buổi điều trị. 

Máy gia tốc tuyến tính VERSA HD điều chỉnh tia xạ tập trung vào khối u, rút ngắn quá trình xạ trị chỉ mất 10 - 20 phút/ buổi 

Không chỉ hướng đến hiệu quả chuyên môn, đội ngũ bác sĩ tại Phương Đông luôn đồng hành cùng người bệnh trong suốt hành trình điều trị, giúp họ an tâm hơn, giảm bớt lo lắng và giữ vững tinh thần tích cực.

Như vậy, xạ trị VMAT ung thư phổi là kỹ thuật xạ trị hiện đại giúp phân bố tia xạ chính xác, rút ngắn thời gian điều trị và hỗ trợ kiểm soát khối u hiệu quả trong nhiều trường hợp. Dù vẫn có thể gây ra các tác dụng phụ không mong muốn nhưng các nghiên cứu c