Xét nghiệm ure trong máu: Khi nào cần thực hiện?

Ure là gì? 

Ure là sản phẩm cuối cùng của quá trình chuyển hóa protein trong cơ thể và thuộc nhóm các chất thải không chứa đạm (Non-Protein Nitrogen – NPN). Khi protein được phân giải, các axit amin sẽ trải qua quá trình khử amin, tạo thành amoniac – một chất có độc tính cao. Tại gan, amoniac nhanh chóng được chuyển hóa thành ure nhờ hệ enzym đặc hiệu nhằm giảm độc và thuận lợi cho việc đào thải. Vì vậy, nồng độ ure trong máu chịu ảnh hưởng trực tiếp bởi lượng protein đưa vào cơ thể, mức độ dị hóa protein cũng như khả năng đào thải ure của thận.

Ure chiếm tỷ lệ lớn, khoảng 80–90% tổng lượng NPN được cơ thể bài tiết ra ngoài. Do đó, chức năng bài tiết ure của thận đóng vai trò then chốt trong việc duy trì cân bằng chuyển hóa. Chính vì lý do này, xét nghiệm ure máu được xem là một chỉ số quan trọng, thường xuyên được sử dụng trong đánh giá chức năng thận và theo dõi các rối loạn liên quan đến chuyển hóa đạm.

Cụ thể, khi thận hoạt động bình thường, ure được lọc và đào thải hiệu quả qua nước tiểu, chỉ còn tồn tại một lượng nhỏ trong máu. Ngược lại, khi chức năng thận suy giảm, quá trình loại bỏ ure bị cản trở, khiến ure tích tụ trong máu nhiều hơn. Tình trạng này không chỉ phản ánh tổn thương thận mà còn có thể kéo theo nhiều nguy cơ ảnh hưởng xấu đến sức khỏe toàn thân nếu không được phát hiện và kiểm soát kịp thời. 

Xét nghiệm ure trong máu là gì?

Xét nghiệm ure trong máu được sử dụng để đo nồng độ ure, một sản phẩm chuyển hóa của protein, trong huyết thanh

Xét nghiệm ure trong máu, còn được biết đến với tên gọi BUN (Blood Urea Nitrogen) hay BUN huyết thanh, là một xét nghiệm cận lâm sàng nhằm xác định nồng độ nitơ ure có trong máu. Ure là sản phẩm cuối của quá trình chuyển hóa protein và được thận đào thải ra ngoài cơ thể qua nước tiểu.

Khi kết quả xét nghiệm ure máu nằm ngoài ngưỡng bình thường, điều này không đồng nghĩa tuyệt đối với việc chức năng thận đang bình thường, mà có thể phản ánh những rối loạn liên quan đến thận hoặc các yếu tố chuyển hóa khác trong cơ thể. Trên lâm sàng, chỉ số nitơ ure trong máu được sử dụng như một dấu ấn quan trọng giúp đánh giá khả năng lọc và đào thải của thận.

Về kỹ thuật, đây là một xét nghiệm đơn giản, ít xâm lấn, được thực hiện bằng cách lấy mẫu máu tĩnh mạch, thường ở vùng cánh tay. Mẫu máu sau đó sẽ được phân tích để xác định nồng độ ure, hỗ trợ bác sĩ trong việc theo dõi sức khỏe thận cũng như định hướng chẩn đoán các bệnh lý liên quan.

Tại sao xét nghiệm ure trong máu lại quan trọng?

Xét nghiệm ure trong máu giữ vai trò thiết yếu trong các gói khám sức khỏe tổng quát và theo dõi bệnh lý, thường được chỉ định song song với nhiều xét nghiệm sinh hóa khác nhằm hỗ trợ bác sĩ đánh giá chính xác tình trạng chuyển hóa và chức năng cơ quan trong cơ thể. Thông qua chỉ số này, xét nghiệm ure máu giúp định hướng chẩn đoán và theo dõi các vấn đề sức khỏe như:

• Suy dinh dưỡng;
• Tổn thương hoặc suy giảm chức năng gan;
• Tình trạng mất nước kéo dài;
• Rối loạn tuần hoàn, máu lưu thông kém;
• Tắc nghẽn đường tiết niệu;
• Xuất huyết tiêu hóa, đặc biệt là xuất huyết dạ dày;
• Suy tim sung huyết;
• Đánh giá hiệu quả và mức độ đáp ứng của phương pháp điều trị lọc máu.

Bên cạnh đó, xét nghiệm ure trong máu còn được chỉ định trong quá trình người bệnh nằm viện, trước – trong hoặc sau điều trị một số bệnh lý mạn tính, điển hình như đái tháo đường. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng kết quả xét nghiệm chỉ phản ánh nồng độ nitơ ure trong máu tại thời điểm đo, chưa đủ cơ sở để xác định chính xác nguyên nhân khiến chỉ số này tăng hoặc giảm so với ngưỡng bình thường. Việc kết luận nguyên nhân cần được kết hợp với các xét nghiệm chuyên sâu và thăm khám lâm sàng.

Khi nào cần xét nghiệm ure máu?

Xét nghiệm ure máu thường được bác sĩ chỉ định trong các đợt khám sức khỏe định kỳ, khi cấp cứu hoặc trong quá trình theo dõi và điều trị nội trú. Đây là xét nghiệm cơ bản giúp đánh giá chức năng thận và tình trạng chuyển hóa đạm trong cơ thể.

Xét nghiệm ure máu giúp đánh giá chức năng thận và theo dõi tình trạng dinh dưỡng của bệnh nhân

Ngoài các chỉ định thường quy, xét nghiệm ure máu còn được khuyến cáo thực hiện nhằm phát hiện sớm và phòng ngừa các bệnh lý thận ở những đối tượng có nguy cơ cao, bao gồm:

• Người có tiền sử gia đình mắc bệnh thận;
• Người bị tăng huyết áp;
• Người đang mắc đái tháo đường;
• Người có bệnh tim mạch.

Bên cạnh đó, bác sĩ cũng sẽ chỉ định xét nghiệm ure máu khi nghi ngờ người bệnh xuất hiện các dấu hiệu gợi ý tổn thương hoặc suy giảm chức năng thận, chẳng hạn như:

• Cảm giác mệt mỏi kéo dài, không rõ nguyên nhân;
• Nước tiểu thay đổi bất thường (có bọt, lẫn máu, sẫm màu như nước cà phê);
• Rối loạn tiểu tiện, đi tiểu quá nhiều hoặc quá ít;
• Phù nề quanh mắt, mặt, bụng, tay, chân hoặc bàn chân;
• Buồn nôn, nôn không liên quan đến tiêu hóa;
• Huyết áp tăng cao khó kiểm soát.

Việc thực hiện xét nghiệm ure máu đúng thời điểm giúp bác sĩ đánh giá chính xác chức năng thận, từ đó đưa ra hướng theo dõi và điều trị phù hợp, hạn chế nguy cơ biến chứng nguy hiểm về sau.

Chỉ số ure trong xét nghiệm máu bao nhiêu là bình thường/bất thường?

Chỉ số ure máu được xem là nằm trong giới hạn bình thường khi dao động khoảng 2,5 – 7,5 mmol/L ở người trưởng thành. Tuy nhiên, mức ure này không hoàn toàn cố định mà có thể thay đổi nhẹ tùy theo độ tuổi, giới tính, chế độ dinh dưỡng và tình trạng sức khỏe tổng thể của mỗi người. Trên thực tế, trẻ em và người cao tuổi thường có nồng độ ure máu thấp hơn so với người trưởng thành khỏe mạnh, do sự khác biệt về chuyển hóa và chức năng cơ quan.

Trong trường hợp chỉ số ure máu tăng cao hoặc giảm xuống dưới ngưỡng bình thường, đây có thể là dấu hiệu cảnh báo sớm nhiều vấn đề sức khỏe tiềm ẩn, chẳng hạn như suy giảm chức năng thận, bệnh lý gan, tình trạng mất nước kéo dài hoặc rối loạn chuyển hóa trong cơ thể. Vì vậy, việc nắm rõ ý nghĩa của chỉ số ure trong xét nghiệm máu không chỉ giúp đọc hiểu kết quả xét nghiệm mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc theo dõi, phát hiện sớm và bảo vệ sức khỏe lâu dài. 

Xem thêm:

• Suy tim sung huyết - Nguyên nguyên nhân và cách điều trị
  

Quy trình xét nghiệm ure trong máu 

Xét nghiệm ure máu không cần nhịn ăn trước khi làm xét nghiệm, tuy nhiên, người thực hiện cần hạn chế sử dụng các loại thực phẩm có chứa quá nhiều protein.

Lấy mẫu máu để xét nghiệm ure 

Quy trình sẽ diễn ra như sau: 

Bước 1: Kỹ thuật viên làm sạch khu vực lấy mẫu bằng thuốc sát trùng và buộc một sợi dây thun quanh cánh tay để làm nổi tĩnh mạch lên. 

Bước 2: Sau đó, họ sẽ đưa mũi kim vô trùng vào tĩnh mạch và lấy máu vào ống gắn với kim. Người bệnh sẽ cảm thấy hơi châm chích khi kim đi qua. 

Bước 3: Khi đã lấy đủ lượng máu cần thiết, kỹ thuật viên sẽ rút kim ra và dùng băng ép lên vị trí đâm kim. 

Bước 4: Mẫu sau khi được lấy sẽ được gửi đến phòng thí nghiệm để tiến hành phân tích. 

Kết quả xét nghiệm ure trong máu có thể thay đổi trong trường hợp nào?

Kết quả xét nghiệm cao hay thấp đều có thể cảnh báo những vấn đề sức khỏe bất thường liên quan tới chức năng thận. Cụ thể: 

Trường hợp Ure máu tăng cao

• Mất nước; 
• Suy tim sung huyết; 
• Tắc nghẽn đường tiết niệu; 
• Bỏng nặng; 
• Sốc; 
• Chế độ ăn giàu protein; 
• Tác dụng phụ từ một số loại thuốc, chẳng hạn như thuốc kháng sinh. 

Trường hợp Ure máu giảm 

• Chế độ ăn ít protein; 
• Suy dinh dưỡng (do chế độ ăn uống không đủ chất hoặc khả năng hấp thụ dinh dưỡng của cơ thể không tốt); 
• Mắc các bệnh liên quan tới gan như suy gan, xơ gan; 
• Mang thai.

Kết luận

Xét nghiệm ure trong máu cần được thực hiện đúng thời điểm, không chờ triệu chứng và không mang tính đối phó. Khi có dấu hiệu nghi ngờ, thuộc nhóm nguy cơ hoặc cần theo dõi chức năng thận định kỳ, việc kiểm tra ure máu là bước không thể bỏ qua. Chủ động xét nghiệm sớm không chỉ giúp phát hiện rối loạn kịp thời mà còn hạn chế nguy cơ biến chứng nặng về sau.