Xương sọ là gì? Cấu trúc, chức năng và nhóm bệnh lý liên quan

Xương sọ là gì?

Xương sọ là thành phần chính cấu tạo nên hộp sọ, đảm nhiệm chức năng nâng đỡ khuôn mặt vào khoang bảo vệ não bộ. Xương được hình thành thông qua quá trình cốt hóa màng, kết nối với nhau bằng đường khớp, tức các khớp sợi.

Xương sọ là một trong những thành phần chính cấu tạo nên hộp sọ

Xương của hộp sọ có thể phân chia thành hai nhóm chính, gồm 8 xương sọ não và 14 xương sọ mặt. Trong đó xương bất động chiếm phần lớn, lên tới 21 và được hợp nhất thành một khối duy nhất.

Tầm quan trọng của giải phẫu trong y học

Giải phẫu xương sọ là một trong những công tác quan trọng, hỗ trợ bác sĩ định vị các xương và quan sát cấu tạo hộp sọ. Dựa vào thông tin này để xác định chức năng chung, chức năng riêng của từng nhóm xương, đưa phương án bảo vệ, chăm sóc và điều trị bệnh lý liên quan.

Cấu tạo xương sọ

Xương sọ được cấu tạo từ nhiều xương riêng lẻ, liên kết chặt chẽ với nhau tạo thành một khối vững chắc, giúp bảo vệ và tạo hình khuôn mặt. Cùng với đó là hệ thống đường khâu hộp sọ và các mặt của xương để có cái nhìn tổng thể, chi tiết hơn về cấu trúc giải phẫu.

Xương sọ não

Xương sọ não là phần bao bên ngoài vỏ não, bao gồm 6 nhóm xương chính sau:

Mỗi nhóm xương sọ não đều có chức năng, nhiệm vụ riêng biệt nhưng đều đảm bảo chức năng bảo vệ não bộ và hệ thần kinh trung ương. Đồng thời góp phần định hình khuôn mặt, duy trì các hoạt động sinh lý thông thường của cơ thể.

Đường khâu hộp sọ

Đường khâu hộp sọ thực chất là khớp bất động dẻo dai, cứng cáp giúp gắn kết các xương hộp sọ với nhau. Các đường khâu này thường không thẳng mà uốn lượn, đan xen như những mấu khóa để giúp xương khớp liên kết chặt chẽ hơn, tăng độ bền và khả năng bảo vệ.

Các mặt xương

Các xương mặt của hộp sọ góp phần tạo thành hàm trên, hàm dưới, mũi, khoang mũi, vách ngăn mũi và hốc mắt. Trong đó bao gồm:

• Xương hàm trên là xương chính ở mặt, cấu thành hàm trên, vòm miệng, hốc mắt và mũi. Bên cạnh đó còn hỗ trợ các cơ liên quan đến hoạt động nhai, biểu cảm khuôn mặt.
• Xương vòm miệng là cặp xương hình chữ L nằm dọc theo các mặt sau của khoang mũi, khoang miệng, hình thành khoang mũi, vòm miệng cứng và nội tạng sọ.
• Xương gò má định hình khuôn mặt nhờ cấu trúc kết nối với hàm, trán, hộp sọ và xương gần tai. Chưa dừng ở đó, loại xương này còn tham gia bảo vệ các dây thần kinh, mạch máu chạy qua khuôn mặt, kết nối cơ giúp hàm chuyển động linh hoạt.
• Xương mũi là một trong hai loại xương nhỏ nối với nhau tạo thành sống mũi, cùng các sụn tạo nên thành bên của mũi.
• Xương lệ là một loại xương nhỏ hình chữ nhật, nằm ở thành trong hốc mắt. Xương lệ vừa có chức năng tiết ra nước mắt để bôi trơn mắt, vừa là vị trí bám của cơ vòng mi.
• Cuốn mũi dưới tạo thành một tấm xương cong nhô vào khoang mũi, dễ dàng nhìn thấy khi quan sát bằng mắt thường.
• Xương lá mía có hình dạng tam giác, cấu thành phần sau và dưới vách ngăn mũi.
• Xương hàm dưới là loại xương duy nhất có thể cử động trong số tất cả các xương sọ mặt, góp phần hình thành hàm dưới.

Giới thiệu các mặt xương quan trọng của hộp sọ

Chức năng hộp sọ của con người

Xương sọ người sẽ tự cứng lại, gắn kết với nhau để tạo thành hộp sọ khi trưởng thành. Chức năng của tất cả các nhóm xương khi này là bảo vệ tiểu não, đại não, thân não và hốc mắt. Hộp sọ cũng tham gia bảo vệ dây thần kinh, mạch máu nuôi dưỡng, điều phối não, da và cơ mặt.

Bệnh lý liên quan, ảnh hưởng đến xương sọ

Xương sọ tuy có cấu trúc chắc chắn cũng khả năng bảo vệ não bộ vượt trội, nhưng vẫn có thể chịu ảnh hưởng bởi các rối loạn và tổn thương khác nhau. Tình trạng thường gặp nhất có thể kể đến tình trạng vỡ, tiêu, viêm hoặc dính khớp sọ, tất cả đều cần được can thiệp sớm nhằm hạn chế biến chứng nguy hiểm.

Vỡ xương sọ

Vỡ là tình trạng xương hộp sọ bị gãy do chấn thương vùng đầu, thường gặp khi nạn nhân vấp ngã, va đập mạnh với vật cứng. Tùy theo mức độ, vị trí sẽ có những dạng vỡ khác nhau như kín, hở hoặc lún.

Xem thêm: Vỡ xương sọ: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Vỡ xương sọ là một trong những dạng chấn thương nghiêm trọng

Khi hộp sọ bị vỡ, người bệnh thường gặp các cơn đau đầu dữ dội, buồn nôn, nôn, co giật, mất ý thức, rò rỉ dịch, chảy máu ở mũi hoặc tai. Trường hợp nặng hơn người bệnh bị xuất huyết, tổn thương não đe dọa đến tính mạng.

Tiêu xương sọ

Tiêu xương sọ (Paget xương) là một trong những rối loạn mạn tính khiến xương phát triển quá mức, song yếu và dễ bị biến dạng. Biểu hiện điển hình nhất có thể kể đến như kích thước vòng đầu tăng, đau đầu kéo dài, suy giảm thính lực, giảm lưu lượng máu nuôi dưỡng não và tủy sống.

Viêm xương sọ

Viêm hay viêm tủy xương sọ là tình trạng nhiễm khuẩn, nhiễm nấm hiếm gặp. Bệnh thường phát triển ở nhóm bệnh nhân có hệ miễn dịch suy yếu, diễn tiến âm thầm với biểu hiện tương tự bệnh lý nhiễm trùng đơn thuần.

Viêm xương sọ khởi phát do tình trạng nhiễm khuẩn, nhiễm nấm

Nếu không được phát hiện sớm, điều trị đúng cách, tình trạng viêm có thể dẫn tới những biến chứng nguy hiểm như liệt mặt, nhiễm trùng cấu trúc khác của não hoặc cơ quan khác trong cơ thể. Bệnh nhân và gia đình cần hết sức chú ý, lưu tâm đến các biểu hiện bất thường.

Dính khớp xương sọ ở trẻ sơ sinh

Dính khớp xương sọ là một dạng dị tật bẩm sinh ở trẻ, một hoặc nhiều đường khớp nối giữa các xương đóng lại quá sớm khi não bộ trẻ vẫn tiếp tục phát triển. Điều này dẫn tới tình trạng hộp sọ bị biến dạng, ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển thần kinh.

Trẻ nhỏ bị dính khớp cần được can thiệp chỉnh hình, nắn chỉnh hộp sọ và tách dính khớp kịp thời. Phát hiện và điều trị sớm là công tác vô cùng quan trọng, nhằm đảm bảo sức khỏe tổng thể cũng như sự phát triển thông thường cho trẻ nhỏ.

Hướng dẫn bảo vệ hộp sọ đúng cách

Nếu muốn hộp sọ luôn khỏe mạnh, mỗi cá nhân cần trang bị kiến thức phòng tránh chấn thương vùng đầu hiệu quả như:

• Luôn đội mũ bảo hiểm khi điều khiển phương tiện giao thông.
• Với người lái ô tô cần thắt dây an toàn theo đúng quy định.
• Khi làm việc ở những nơi nguy hiểm như công trình xây dựng, hầm mỏ hoặc cơ thể thao, cần trang bị đồ bảo hộ.
• Chú ý các hoạt động sinh hoạt thường ngày, cẩn thận khi vận động và vui chơi.
• Cân bằng dưỡng chất từ thực phẩm tự nhiên, đặc biệt canxi, vitamin D để bảo vệ sức khỏe hệ xương khớp.

Một số cách bảo vệ hộp sọ an toàn

Xương sọ không chỉ đảm nhiệm vai trò như một tấm khiên bảo vệ não bộ, mà còn tham gia đảm bảo sự ổn định của nhiều chức năng sống trong cơ thể. Hiểu rõ cấu tạo, tầm quan trọng của giải phẫu, bệnh lý thường gặp tại bộ phận này trở thành chìa khóa nâng cao sức khỏe bằng cách phát hiện sớm và điều trị kịp thời.