Chấn thương bắp chân: Triệu chứng, nguyên nhân và điều trị

Chấn thương bắp chân là gì?

Chấn thương bắp chân xảy ra do các phần mềm như gân, cơ, dây chằng, mô liên kết bị tác động mạnh dẫn đến căng giãn quá mức hoặc đột ngột. Những tổn thương ở vùng này có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng đời sống nạn nhân, nên cần thăm khám và xử trí trong thời gian sớm.

Chấn thương bắp chân thường tập trung xảy ra ở gân, cơ, dây chằng và mô liên kết

Cơ bắp chân nằm ngay sau cẳng chân, bao gồm 3 nhóm cơ bụng chân, cơ dép và cơ gan chân dài. Các cơ này có nhiệm vụ nâng đỡ trọng lượng cơ thể, hỗ trợ bàn chân và cổ chân di chuyển, cho phép con người thực hiện các động tác chạy, nhảy, gập duỗi đầu gối, gập duỗi cổ bàn chân dễ dàng.

Các dạng chấn thương phần mềm ở bắp chân

Mỗi dạng tổn thương phần mềm bắp chân có cơ chế hình thành, triệu chứng và hướng xử trí khác nhau. Việc phân biệt đảm bảo công tác xử trí diễn ra đúng mục tiêu, liệu pháp được áp dụng đúng theo mức độ nhẹ hoặc nặng.

Căng cơ

Căng cơ bắp chân được xác định khi khối cơ này chịu lực kéo căng quá mức, gây đau và khó chịu khi hoạt động chạy, nhảy. Phần lớn các ca bệnh đều xảy ra ở mức độ nhẹ, một số ít nặng hơn có thể gây ra rách một phần hoặc hoàn toàn.

Căng cơ bắp chân do tình trạng chịu lực kéo căng quá mức, gây đau khi đi bộ, chạy hoặc nhảy

Rách cơ

Khi thực hiện các động tác mạnh đột ngột, phần mềm bắp chân có thể bị kéo căng quá mức, dẫn đến rách một phần hoặc hoàn toàn. Người bệnh có thể nhận diện qua một số triệu chứng như yếu cơ, mất thăng bằng, đau nhói sau cẳng chân, sưng nề, tím bầm hoặc nghe thấy tiếng rắc khi di chuyển.

Chuột rút

Chuột rút là hiện tượng cơ bắp chân bị co thắt đột ngột, thường kéo dài từ vài giây đến vài phút. Bệnh nhân cảm nhận rõ các cơn căng cứng, đau nhức cơ bắp chân dữ dội và gặp khó khăn khi cử động chân.

Viêm gân Achilles

Gân Achilles có nhiệm vụ kết nối cơ bắp chân với xương gót chân, hỗ trợ bàn chân chuyển động dễ dàng và linh hoạt. Tuy nhiên khi bị viêm, chức năng này bị suy giảm do ảnh hưởng bởi các cơn đau âm ỉ, nóng rát phía sau gót.

Viêm gân Achilles làm suy giảm chức năng vận động của bắp chân

Đứt gân Achilles

Đứt gân Achilles là dạng chấn thương nghiêm trọng, người bệnh cso thể bị đứt một phần hoặc hoàn toàn sau những cú bật nhảy sai kỹ thuật, đổi hướng đột ngột. Nếu nghe thấy tiếng răng rắc, nhói đột ngột, chân không thể đi lại bình thường, bạn cần nhanh chóng thăm khám y tế.

Hội chứng chèn ép khoang

Hội chứng chèn ép khoang được phân loại thành 2 dạng chính, cấp tính và mạn tính. Hội chứng không được kiểm soát chặt chẽ có thể làm giảm lưu lượng máu, ngăn chặn oxy và dưỡng chất vận động đến các tế bào thần kinh, cơ, tiềm ẩn nguy cơ dẫn đến hoại tử.

Dấu hiệu bị chấn thương bắp chân

Phần lớn các dạng chấn thương cơ xương khớp đều có dấu hiệu nhận biết tương tự nhau, ví dụ như:

• Vùng chấn thương đau nhức, từ âm ỉ, nhói đến dữ dội.
• Sau chấn thương nạn nhân gặp khó khăn hoặc không thể vận động, nhón chân.
• Khu vực tổn thương bị bầm tím, sưng nề.
• Khi di chuyển hoặc cố cử động có thể nghe thấy được tiếng kêu răng rắc, lục cục hoặc lạo xạo.
• Khi sờ vào bắp chân có cảm giác xuất hiện khối hoặc vết phồng bất thường.

Dấu hiệu nhận biết bắp chân xảy ra những tổn thương cần chú ý

Nguyên nhân chấn thương cơ bắp chân

Chấn thương phần mềm bắp chân xuất phát bởi nhiều nguyên nhân khác nhau, song yếu tố vận động quá sức hoặc sai kỹ thuật chiếm tỷ lệ cao. Cụ thể:

• Cơ, gân, dây chằng vùng bắp chân bị kéo căng quá ngưỡng chịu đựng thông thường.
• Chơi thể thao cường độ cao, không sắp xếp thời gian nghỉ ngơi hợp lý. Đặc biệt liên quan đến các bộ môn bóng đá, cầu lông, điền kinh đòi hỏi tốc độ cao, thường xuyên phải đổi hướng đột ngột.
• Sử dụng cơ bắp chân liên tục trong thời gian dài như chạy bộ, leo cầu thang, tiềm ẩn nguy cơ viêm hoặc căng cơ mạn tính.

Nguyên nhân gây ra chấn thương cơ bắp chân

Yếu tố nguy cơ

Ngoài ra còn có một số yếu tố nội, ngoại sinh khác làm tăng nguy cơ chấn thương bắp chân mà bạn cần thận trọng:

• Tuổi tác: Càng lớn tuổi, phần mềm bắp chân dần mất độ đàn hồi, dễ gây giãn và rách khi vận động.
• Không khởi động kỹ: Nhiều người chủ quan không khởi động trước tập luyện, điều này khiến cơ không được làm nóng đủ, gây căng và rách.
• Tiền sử chấn thương: Nếu vùng bắp chân từng bị chấn thương, người bệnh có nguy cơ tái phát cao hơn bình thường.

Biến chứng chấn thương cơ bắp chân

Đối với những trường hợp chấn thương không được phát hiện, xử trí kịp thời, nạn nhân có thể đối mặt với những hệ lụy về lâu dài như:

• Bắp chân đau mạn tính, cơn đau diễn biến kéo dài, tăng lên khi đi lại hoặc vận động mạnh.
• Tái phát chấn thương do các cơ, gân bị suy yếu, dễ xảy ra tổn thương khi trở lại hoạt động thường nhất.
• Hình thành khối huyết tĩnh mạch sâu do ít vận động trong thời gian dài, cần xử trí sớm tránh tắc mạch phổi.

Tổn thương bắp chân không được điều trị dẫn đến nhiều hệ lụy nghiêm trọng

Phương pháp chẩn đoán chấn thương

Người bệnh khi thăm khám tại bệnh viện, bước đầu sẽ được tiếp nhận thăm khám lâm sàng để đánh giá sơ bộ tình trạng cũng như sức khỏe tổng thể. Tuy nhiên để đưa kết luận chắc chắn hơn, bệnh nhân sẽ cần thực hiện thêm các xét nghiệm hình ảnh khác như siêu âm, chụp X-quang, CT-Scan và MRI.

Điều trị chấn thương bắp chân

Tùy thuộc vào mức độ tổn thương, từ nhẹ đến nặng bác sĩ sẽ có phác đồ điều trị phù hợp để lấy lại khả năng vận động và ngừa nguy cơ tái phát. Để đảm bảo kết quả cuối cùng, người bệnh và gia đình cũng cần phối hợp chăm sóc và nghỉ ngơi đầy đủ tại nhà.

Phương pháp RICE

Phương pháp RICE là tên viết tắt của bốn bước sơ cứu cơ bản khi xảy ra chấn thương phần mềm, từ độ nhẹ đến trung bình. Các bước Rest (nghỉ ngơi), Ice (chườm lạnh), Compression (băng ép) và Elevation (kê cao vùng tổn thương) tương đối đơn giản, bệnh nhân hoàn toàn có thể tự thực hiện tại nhà.

Điều trị chấn thương đơn giản bằng liệu pháp RICE

Lưu ý, sau 2 ngày chăm sóc và điều trị tích cực, nếu vùng chấn thương không cải thiện triệu chứng đau nhức, người bệnh cần nhanh chóng thăm khám y tế. Phòng ngừa nguy cơ các nhóm cơ, gân, dây chằng chuyển biến xấu, giảm hiệu quả phục hồi sau cùng.

Dùng thuốc giảm đau

Sau chấn thương, phần lớn nạn nhân phải chịu các cơn đau nhức âm ỉ và đột ngột, gây khó chịu trong sinh hoạt thường ngày. Để thuyên giảm triệu chứng, bác sĩ sẽ xem xét kê đơn thuốc phù hợp để kiểm soát, hỗ trợ quá trình hồi phục diễn ra nhẹ nhàng.

Các bài tập kéo giãn

Khi cơn đau cấp tính đi qua hoặc thuyên giảm, bệnh nhân có thể bắt đầu tập kéo giãn phần mềm bắp chân. Bạn có thể bắt đầu từ việc nâng gót chân, co duỗi chân để tăng cường lưu thông máu, xử trí nhanh chóng tình trạng khó chịu do căng cứng gây ra.

Người bệnh thực hiện các bài tập kéo giãn, tăng linh hoạt và sức mạnh bắp chân

Vật lý trị liệu

Vận động là việc cần thiết để người bệnh cải thiện độ linh hoạt, giảm sưng, đau nhức hoặc căng cứng cơ. Tùy tình trạng, bác sĩ sẽ hướng dẫn các bài tập tại nhà hoặc chỉ định chuyên sâu với các thiết bị hiện đại, chuyên gia trong lĩnh vực.

Phẫu thuật

Can thiệp ngoại khoa chỉ phù hợp với trường hợp chấn thương nặng, cấu trúc bắp chân bị tổn thương nghiêm trọng. Một số phương pháp sẽ được xem xét thực hiện bao gồm nối rách cơ, giải ép với hội chứng chèn ép khoang, nối gân Achilles.

Phòng ngừa chấn thương phần mềm ở bắp chân

Khác với những vị trí xương hay khớp, chấn thương phần mềm bắp chân có thể xảy ra do chịu áp lực lặp đi lặp lại trong thời gian dài. Người chơi thể thao, vận động viên chuyên nghiệp hoặc nhóm đối tượng nguy cơ đều có khả năng chủ động phòng ngừa.

Dưới đây là những gợi ý từ chuyên gia mà bạn có thể tham khảo:

• Mỗi đêm nên ngủ một giấc sâu, từ 7 - 9 tiếng.
• Thiết lập chế độ dinh dưỡng cân bằng, khoa học.
• Giữ cân nặng cơ thể trong ngưỡng cho phép, tránh thừa cân hoặc béo phì.
• Dành thời gian khởi động kỹ trước mỗi buổi tập, ít nhất 15 - 20 phút.
• Trong tập luyện, chơi thể thao, cần đặc biệt chú ý đến yếu tố đúng kỹ thuật động tác.
• Khi tham gia các hoạt động thể thao, công việc đòi hỏi sức lực đặc thù, nên chuẩn bị đồ bảo hộ, phòng ngừa các chấn thương.
• Ưu tiên đi giày, dép có kích thước, hình dáng và chất liệu phù hợp với bàn chân.
• Thăm khám y tế ngay khi xảy ra cơn đau bất thường.

Biện pháp phòng ngừa bắp chân gặp các vấn đề căng thẳng, tổn thương

Câu hỏi thường gặp

Trong quá trình điều trị và phục hồi, bệnh nhân không tránh khỏi những thắc mắc về thời điểm cần thăm khám hay tiên lượng trở lại cuộc sống thường nhật. Bệnh viện Đa khoa Phương Đông đã tổng hợp một số câu hỏi thường gặp và giải đáp chuyên sâu.

Chấn thương bắp chân khi nào cần gặp bác sĩ?

Sau chấn thương va đập với bắp chân hoặc nhận thấy sự bất thường tại vị trí này, người bệnh cần được can thiệp y tế sớm:

• Cơn đau âm ỉ, nhói lên từng cơn diễn biến trong thời gian dài.
• Bên chân tổn thương không thể tự di chuyển, hoạt động bình thường.
• Gặp khó khăn khi duỗi thẳng bàn chân, cổ chân và khớp gối.
• Vùng quanh bắp chân bị bầm tím, sưng nề không thuyên giảm.

Chấn thương bắp chân bao lâu hồi phục

Thời gian bắp chân hồi phục sau chấn thương ngắn hay dài phụ thuộc vào nhiều nhóm yếu tố như mức độ nghiêm trọng, vị trí và thời điểm can thiệp. Nếu tổn thương nhẹ, người bệnh chỉ cần một vài ngày nghỉ ngơi để hồi phục, trường hợp nặng có thể cần đến 6 tháng điều trị và chăm sóc tích cực.

Kết luận

Chấn thương bắp chân tuy không gây nguy hiểm đến tính mạng nạn nhân, song việc chủ quan chậm trễ điều trị hoặc xử trí sai cách có thể gây đau mạn tính, tiềm ẩn nguy cơ tái phát hoặc hình thành huyết khối tĩnh mạch sâu. Người bệnh cần nhanh chóng thăm khám, tiếp nhận chỉ định nghỉ ngơi và tuân thủ hướng dẫn y tế, lấy lại biên độ vận động vốn có.