Chấn thương cột sống: Nguyên nhân, triệu chứng và điều trị

Chấn thương cột sống là gì?

Chấn thương cột sống là tình trạng tổn thương một phần hoặc toàn bộ tủy sống, bao gồm các cấu trúc như tủy sống, xương, mô mềm, mạch máu và dây thần kinh. Cột sống thuộc bộ phận trung tâm của cơ thể, đóng vai trò nâng đỡ và tư thế đứng thẳng cho cơ thể.

Do đảm nhiệm nhiều vai trò quan trọng trong hoạt động di chuyển, vận động, nên cột sống thường xuyên phải chịu áp lực lớn dẫn đến chấn thương. Tai nạn giao thông, lao động hoặc thể thao có thể làm tổn thương cột sống ở nhiều vị trí và mức độ khác nhau.

Chấn thương cột sống ảnh hưởng một phần hoặc toàn bộ tủy sống

Dạng chấn thương này có thể phân loại thành 2 dạng như sau:

• Tổn thương hoàn toàn: Mất toàn bộ cảm giác, khả năng kiểm soát vận động ở vùng dưới vị trí chấn thương.
• Tổn thương không hoàn toàn: Bệnh nhân vẫn còn một phần cảm giác, khả năng vận động tại vị trí chấn thương.

Nguyên nhân hội chấn thương cột sống

Chấn thương cột sống xảy ra do nhiều yếu tố khác nhau, song thường liên quan đến các tác động đột ngột và lực mạnh như tai nạn giao thông, tai nạn lao động, tai nạn sinh hoạt hoặc va chạm khi chơi thể thao. Xét về cơ chế, nguyên nhân trực tiếp liên quan mật thiết với các tổn thương tủy sống, đốt sống, chùm đuôi ngựa.

Tổn thương tủy sống

Tổn thương tủy sống là nguyên nhân hàng đầu khiến cột sống gặp chấn thương, do vị trí này chứa các bó tế bào và sợi thần kinh liên kết với não. Tủy sống chịu lực tác động mạnh, truyền tín hiệu đến não khiến người bệnh cảm nhận rõ cơn đau, suy giảm khả năng di chuyển và chức năng vận động.

Không những vậy, chấn thương tủy sống còn gây tình trạng thiếu máu cục bộ, tụ máu, phù tủy, giảm dòng máu và oxy đến tủy. Tình trạng này có thể làm tăng nguy cơ tổn thương đĩa đệm cột sống, dây chằng,...

Tổn thương tủy sống làm tăng nguy cơ suy giảm chức năng đĩa đệm cột sống, dây chằng

Nam giới, người lao động chân tay, tiền sử loãng xương, thoái hóa khớp là nhóm đối tượng nguy cơ bị chấn thương hàng đầu. Vậy nên cần đặc biệt cẩn trọng khi tham gia giao thông, làm việc, sinh hoạt hoặc chơi thể thao.

Tổn thương đốt sống

Tổn thương thân đốt sống có thể bao gồm trật đốt sống, gãy đốt sống, bán trật hoặc chấn thương dây chằng. Khi cấu trúc nâng đỡ bị phá vỡ, đốt sống có thể lệch khỏi vị trí ban đầu gây chèn ép tủy sống hoặc mạch máu xung quanh, gây đau dữ dội, mất khả năng vận động và tiềm ẩn nguy cơ biến chứng.

Tổn thương đuôi ngựa

Tổn thương đuôi ngựa là dạng chấn thương cột sống xảy ra tại đốt sống L1, còn được gọi là chóp tủy. Khu vực này tập trung nhiều dây thần kinh quan trọng, điều khiển vận động và cảm giác phần dưới cơ thể.

Hình ảnh tổn thương đuôi ngựa

Nguyên nhân gây chấn thương tương tự chấn thương tủy sống, thường xuất phát từ các tác động mạnh và trực tiếp khi tham gia giao thông, chơi thể thao, lao động. Ngay sau va chạm, vùng thắt lưng người bệnh có thể đau nhức dữ dội, tê yếu chân, thậm chí mất kiểm soát tiểu tiện và đại tiện.

Triệu chứng bệnh án chấn thương cột sống

Tùy thuộc vào vùng chấn thương, vị trí chấn thương và mức độ nghiêm trọng mà mỗi bệnh nhân sẽ có biểu hiện lâm sàng khác nhau. Cụ thể:

Chấn thương cột sống cổ

Đối với cột sống cổ khi bị chấn thương, người bệnh thường xuất hiện các triệu chứng liên quan đến hô hấp, tê liệt phần lớn cơ thể và ảnh hưởng đến các chi. Cụ thể bao gồm:

• Vùng chấn thương bị co cứng.
• Vùng cổ, lưng trên bị đau nặng.
• Thở khó khăn.
• Khả năng vận động tứ chi bị suy yếu, mất tạm thời.
• Khả năng kiểm soát bàng quang, ruột bị rối loạn.
• Vận động cơ thể bị tê, liệt.

Triệu chứng cột sống cổ gặp chấn thương

Chấn thương cột sống thắt lưng

Người bệnh có thể bị tê liệt thân dưới nếu cột sống thắt lưng bị chấn thương, va đập nghiêm trọng. Biểu hiện lâm sàng khi này:

• Vùng lưng dưới đau nhức hoặc đau tại vùng chịu tổn thương.
• Chảy máu, sưng tại vùng tổn thương.
• Hai chi dưới tê bì, rối loạn cảm giác.
• Hai chi dưới yếu, liệt.
• Triệu chứng điển hình của hội chứng đuôi ngựa như tiểu tiện, đại tiện không tự chủ.

Chấn thương cột sống có nguy hiểm không?

Cột sống chấn thương là tình trạng nguy hiểm, có thể xảy ra với mọi giới tính và độ tuổi. Đặc biệt với những tổn thương tủy sống, đốt sống, người bệnh có thể đối mặt với loạt vấn đề sức khỏe khác như:

• Liệt thân dưới, liệt nửa người, liệt toàn thân.
• Chức năng vận động sụt giảm, rối loạn vận động.
• Rối loạn cảm giác, hình thành thương tật thứ phát như loét tì đè.
• Rối loạn thần kinh thực vật.

Biến chứng xương khớp nếu thương tổn cột sống không được can thiệp đúng cách

Không chỉ gặp vấn đề về cơ xương khớp, bạn có thể gặp vấn đề sức khỏe tại các bộ phận khác do tủy sống chứa những dây thần kinh liên kết với não:

• Các vấn đề liên quan đến hô hấp như khó thở.
• Cơ thể tăng tiết mồ hôi.
• Huyết áp thấp hoặc huyết áp cao.
• Rối loạn tiểu, đại tiện.
• Rối loạn điều nhiệt.
• Viêm tắc tĩnh mạch.

Cột sống chịu va đập, tổn thương dù ở mức độ nhẹ hay nặng đều tiềm ẩn nhiều biến chứng nguy hiểm. Người bệnh cần nhanh chóng thăm khám, tuân thủ điều trị, giúp quá trình hồi phục cột sống diễn ra hiệu quả và an toàn.

Phương pháp chẩn đoán

Trước hết, bệnh nhân sẽ được chẩn đoán lâm sàng nhằm xác định vị trí và phân loại tổn thương cột sống. Các bài kiểm tra thông thường bao gồm:

• Dựa vào điểm đau, điểm gù để tìm vị trí tổn thương.
• Khám thần kinh để đánh giá mức độ thương tổn thần kinh.
• Khám khoanh cảm giác để xác định tầng thương tổn.
• Dựa vào tháng điểm ASIA để kiểm tra mức độ tổn thương thần kinh cảm giác, vận động.

Phương pháp chẩn đoán tổn thương lâm sàng

Tiếp đến để khẳng định kết luận chẩn đoán, bác sĩ có thể chỉ định thêm các xét nghiệm chẩn đoán hình ảnh khác như chụp X-quang, chụp CT-Scan, chụp MRI. Những phương pháp này cung cấp chi tiết cấu trúc giải phẫu, giúp rút ngắn và tăng hiệu quả phác đồ điều trị.

Cách điều trị chấn thương cột sống

Mọi phương pháp điều trị cột sống thương tổn đều hướng tới mục tiêu đưa cấu trúc trúc giải phẫu về vị trí ban đầu, hạn chế tối đa nguy cơ mất chức năng thần kinh mô lành. Đồng thời đảm bảo điều kiện thuận lợi cho các mô tổn thương được tái tạo, phục hồi trong thời gian ngắn.

Điều trị nội khoa

Trong khoảng 8 giờ đầu sau chấn thương, người bệnh sẽ được sử dụng một số loại thuốc giảm đau, chống phù tủy để hạn chế tình trạng diễn tiến. Việc kết hợp vật lý trị liệu cũng được xem xét tích cực nhằm chống loét, yếu chi.

Phẫu thuật

Mục tiêu phẫu thuật cột sống là giải ép thần kinh, thiết lập lại sự cân bằng và độ vững cột sống. Phù hợp với bệnh nhân mất vững cột sống, máu tụ, mảnh xương vỡ hoặc có sự xuất hiện dị vật bên trong cột sống.

Phẫu thuật nhằm giải ép thần kinh cột sống

Ca phẫu thuật thành công khi bệnh nhân đạt được ngưỡng phục hồi thần kinh tiêu chuẩn, vùng thương tổn được cố định, liền xương cột sống. Chức năng vận động được bảo toàn, người bệnh trở lại cuộc sống sinh hoạt như bình thường.

Vật lý trị liệu

Vật lý trị liệu được khuyến nghị thực hiện đồng thời với mọi phác đồ điều trị bằng thuốc hoặc phẫu thuật, giúp người bệnh tự lấy lại khả năng chuyển động tứ chi. Đồng thời tăng cường cơ bắp, hạn chế teo cơ trong quá trình điều trị, bất động kéo dài.

Biện pháp phòng ngừa cột sống bị chấn thương

Chấn thương cột sống thường liên quan đến các tác động đột ngột, rất khó để ngăn chặn hoàn toàn bệnh lý xảy ra. Những gợi ý tham khảo dưới đây chỉ nhằm hạn chế nguy cơ chấn thương, giữ cột sống hoạt động ổn định:

• Khi nâng vật nặng chú ý tư thế, nên thực hiện tư thế tương tự bài tập squat để bảo vệ cột sống.
• Tập plank để giữ cơ lưng, cơ trọng tâm, cơ liên sườn khỏe mạnh.
• Kiểm soát cân nặng trong ngưỡng BMI cho phép.
• Kết hợp dinh dưỡng khoa học, cân bằng các nhóm đạm, chất béo tốt, tinh bột, vitamin và khoáng chất. Ưu tiên thực phẩm giàu canxi và vitamin D.

Biện pháp phòng ngừa chấn thương cột sống

Chấn thương cột sống là một trong những dạng tổn thương nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe, chất lượng sinh hoạt, thậm chí để lại di chứng vĩnh viễn. Tuy nhiên nếu được can thiệp kịp thời, tuân thủ phác đồ điều trị, người bệnh có thể hạn chế các biến chứng không mong muốn, phục hồi chức năng vận động hoàn toàn.