Đa xơ cứng là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Đa xơ cứng là gì?

Bệnh đa xơ cứng là tổn thương gây ảnh hưởng hệ thống tủy sống và não, bệnh còn được biết đến tên gọi khác là xơ cứng rải rác. Các tế bào thần kinh tại khu này này thường gặp vấn đề hoạt động hoặc hoạt động không hiệu quả, từ đó gây ra đau đớn và khó chịu cho người bệnh. Theo các chuyên gia y tế, đây là một loại rối loạn tự miễn, khi hệ miễn dịch tấn công các tế bào khỏe mạnh trong cơ thể. 

Khi hệ miễn dịch tấn công lên dây thần kinh khiến các thông tin không được truyền cho cơ quan khác trên cơ thể một cách chính xác, dẫn đến xuất hiện triệu chứng đa dạng. Triệu chứng của đa xơ cứng có thể thay đổi tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng, đối với trường hợp nhẹ như đi lại khó khăn đến các triệu chứng nghiêm trọng gây tàn phế, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe. 

Bệnh đa xơ cứng được chia thành bốn thể phổ biến bao gồm: Nguyên phát, thứ phát, tái phát tiến triển và tái phát thuyên giảm. Tùy thuộc vào mỗi thể mà có những đặc điểm diễn biến khác biệt. 

Đa xơ cứng là bệnh lý rối loạn tự miễn gây ảnh hưởng đến não và tủy sống

Nguyên nhân gây ra đa xơ cứng

Hiện nay, nguyên nhân gây ra bệnh đa xơ cứng vẫn chưa được lý giải rõ ràng. Theo một số nghiên cứu chỉ ra rằng do hệ thống miễn dịch nhầm lẫn tế bào thần kinh là đối tượng bên ngoài thay vì một phần trong cơ thể nên tấn công tế bào và phá hủy myelin. 

Myelin có vai trò quan trọng giúp bao bọc và tăng tốc độ của tín hiệu thần kinh điện. Khi lớp myelin bị phá hủy, những tín hiệu được truyền đi sẽ bị chậm lại, thậm chí là chặn lại hoàn toàn. 

Bệnh xơ cứng rải rác có tính chất gia đình, bệnh có thể di truyền bởi gen quy định kháng nguyên bạch cầu ở người. Do đó, nếu trong gia đình có người mắc bệnh thì tỷ lệ mắc bệnh sẽ cao hơn với người bình thường. 

Một số triệu chứng thường gặp của bệnh

Các triệu chứng của đa xơ cứng còn tùy thuộc vào dây thần kinh bị tổn thương. Có một số trường hợp có thể xuất hiện các triệu chứng về mắt, một số người khác các triệu chứng đầu tiên ở chức năng chân. Có người chỉ xuất hiện một triệu chứng nhưng cũng có người kết hợp nhiều triệu chứng cùng lúc. 

Một số triệu chứng khởi phát thường gặp ở đa xơ cứng bao gồm:

• Tê hoặc yếu ở chân, tay hoặc thân mình, có thể chỉ ở một bên cơ thể. 
• Có cảm giác điện giật khi cử động cổ về phía trước. 
• Yếu cơ
• Ngứa hoặc đau ở các bộ phận trên cơ thể. 
• Giữ thăng bằng và phối hợp các bộ phận của cơ thể khó khăn. 
• Dáng đi không ổn định. 
• Mất thị lực một phần hoặc hoàn toàn ở một bên mắt tại một thời điểm. 
• Cảm thấy đau khi di chuyển mắt. 
• Nhìn đôi hoặc nhìn mở
• Nói lắp
• Mệt mỏi
• Chóng mặt
• Rối loạn chức năng tình dục, ruột và bàng quang. 
• Tâm trạng thay đổi, có thể bị trầm cảm. 

Người bệnh thường khó khăn trong việc đi lại do yếu ở các chi

Phương pháp chẩn đoán bệnh

Chẩn đoán bệnh đa xơ cứng còn phụ thuộc vào tiền sử sức khỏe và các triệu chứng gặp phải, từ đó bác sĩ sẽ chỉ định thực hiện một số bài kiểm tra và xét nghiệm cận lâm sàng. 

Các bài kiểm tra thần kinh như: Ý thức, dây thần kinh sọ não, vận động, lực cơ, dáng đi, phối hợp động tác, cảm giác, phản xạ,.... 

Một số xét nghiệm thường được chỉ định để chẩn đoán hoặc loại trừ chẩn đoán như:

• Xét nghiệm máu
• Chọc dò dịch tủy não
• Chụp cộng hưởng từ MRI

Chẩn đoán đa xơ cứng có ít nhất hai khu vực thần kinh trung ương bị hủy myelin và đã có ít nhất hai lần tái phát hoặc từng đợt gây tổn thương. 

Xem thêm:

• Chụp cộng hưởng từ (MRI): Tất tần tật về quy trình và ưu nhược điểm
  

Phương pháp điều trị bệnh

Cho đến nay, y học hiện đại vẫn chưa có biện pháp nào có thể điều trị khỏi hoàn toàn bệnh đa xơ cứng. Trên thực tế, một số người mắc bệnh ở mức độ nhẹ có thể ổn định hoặc cải thiện theo thời gian mà không cần can thiệp y tế, đặc biệt khi cân nhắc đến tác dụng không mong muốn của nhiều loại thuốc điều trị.

Đối với những trường hợp bệnh tiến triển nặng hơn, mục tiêu điều trị chủ yếu là kiểm soát triệu chứng, làm chậm quá trình tiến triển của bệnh và duy trì chất lượng cuộc sống cho người bệnh. Các phương pháp điều trị hiện nay bao gồm dùng thuốc, vật lý trị liệu và hỗ trợ tâm lý.

Điều trị bằng thuốc

Nhiều loại thuốc được chỉ định sử dụng lâu dài nhằm làm giảm tốc độ tiến triển của bệnh đa xơ cứng và hạn chế tình trạng hệ miễn dịch tấn công bao myelin của sợi thần kinh. Việc lựa chọn thuốc phụ thuộc vào giai đoạn bệnh, thể bệnh và khả năng đáp ứng điều trị của từng người.

Bên cạnh đó, bác sĩ có thể kê thêm các thuốc hỗ trợ để cải thiện triệu chứng và xử lý những vấn đề đi kèm như đau nhức, viêm, táo bón, rối loạn cảm xúc, trầm cảm, tình trạng cứng cơ,...

Thuốc giúp làm giảm tốc độ tiến triển của bệnh 

Vật lý trị liệu và phục hồi chức năng

Các chương trình vật lý trị liệu đóng vai trò quan trọng trong điều trị bệnh đa xơ cứng. Những bài tập kéo giãn, tăng cường sức mạnh cơ và cải thiện độ linh hoạt giúp người bệnh nâng cao khả năng đi lại, giữ thăng bằng, duy trì tư thế đúng, đồng thời giảm đau và cảm giác mệt mỏi kéo dài.

Trong một số trường hợp, người bệnh có thể cần sử dụng các dụng cụ hỗ trợ di chuyển như nẹp chân, gậy, khung tập đi hoặc xe lăn để đảm bảo an toàn và thuận tiện trong sinh hoạt hằng ngày.

Phương pháp hỗ trợ khác

Thăm khám và tư vấn với bác sĩ tâm thần hoặc chuyên gia sức khỏe tâm thần giúp mang lại nhiều lợi ích cho người mắc bệnh đa xơ cứng. Hỗ trợ tâm lý giúp cải thiện các vấn đề về nhận thức, rối loạn cảm xúc và trầm cảm thường gặp ở người bệnh.

Chuyên gia sẽ hướng dẫn người bệnh và gia đình cách thích nghi với bệnh, nâng cao kỹ năng đối phó và xây dựng lối sống phù hợp, từ đó giúp người bệnh chủ động hơn trong quá trình điều trị.

Ngoài ra, người bệnh cần tránh hoạt động quá sức và hạn chế tiếp xúc với môi trường có nhiệt độ cao. Việc kiểm soát mệt mỏi, căng thẳng, suy giảm thể lực và các bệnh nhiễm trùng là yếu tố quan trọng nhằm giảm nguy cơ khởi phát hoặc làm nặng thêm các đợt tiến triển của bệnh đa xơ cứng.

Biện pháp phòng ngừa đa xơ cứng

Để hạn chế nguy cơ mắc bệnh, có một số biện pháp phòng ngừa có thể áp dụng như:

• Duy trì thói quen tập luyện: Tập thể dục đều đặn giúp cải thiện sức khỏe tổng thể, tăng cường sức mạnh cơ bắp, khả năng thăng bằng và phối hợp vận động như bơi lội, đi bộ, kéo giãn cơ, thể dục nhịp điệu, đạp xe, yoga,...
• Chế độ dinh dưỡng hợp lý: Chế độ ăn ít chất béo bão hòa và giàu axit béo omega 3 có lợi cho người mắc bệnh đa xơ cứng. Các thực phẩm như dầu oliu,dầu cá, vitamin D,... nên bổ sung vào chế độ ăn
• Kiểm soát căng thẳng: Căng thẳng kéo dài có thể làm khởi phát hoặc làm nặng thêm các triệu chứng của bệnh đa xơ cứng. Nên áp dụng các biện pháp thư giãn như yoga, thái cực quyền, massage, thiền hoặc tập thở sâu,...
• Phòng ngừa và điều trị sớm các bệnh do virus:Nhiều bệnh nhiễm virus như sởi, zona, herpes, quai bị, thủy đậu, viêm gan virus A, B, C, viêm não do virus và cúm có thể làm tăng nguy cơ biến chứng liên quan đến bệnh đa xơ cứng.

Xây dựng cuộc sống lành mạnh giúp hạn chế nguy cơ mắc bệnh

Qua bài viết này của Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, hy vọng đã cung cấp những thông tin hữu về bệnh đa xơ cứng. Nếu Quý khách có bất kỳ thắc mắc nào có thể liên hệ BVĐK Phương Đông qua Hotline 1900 1806 hoặc Đặt lịch khám để được nhân viên tư vấn và hỗ trợ nhanh chóng.