Kỹ thuật dẫn lưu não thất: Chỉ định và quy trình thực hiện

Dẫn lưu não thất là gì?

Dịch não tủy có tên tiếng Anh là Cerebrospinal Fluid (CFS) là một loại dịch trong suốt có thành phần tương tự huyết tương. Dịch này hiện diện trong hệ thần kinh trung ương, bao gồm não thất, khoang dưới nhện và ống tủy sống trung tâm. Nguồn gốc của dịch não tủy chủ yếu đến từ đám rối màng mạch của các não thất và lớp biểu mô lót não thất.

Vai trò sinh lý của dịch não tủy bao gồm:

• Bảo vệ não và tủy sống trước các chấn động cơ học
• Duy trì môi trường ổn định cho hoạt động của tế bào thần kinh
• Tham gia vận chuyển chất dinh dưỡng và đào thải chất chuyển hóa

Ở người trưởng thành, thể tích dịch não tủy trung bình khoảng 150 ml, trong khi lượng sản xuất và tái hấp thu mỗi ngày lên tới khoảng 500 ml. Khi quá trình này bị rối loạn do tắc nghẽn hoặc mất cân bằng, dịch não tủy sẽ tích tụ trong hệ thống não thất, gây tăng áp lực nội sọ và hình thành bệnh não úng thủy. Nếu không được xử trí kịp thời, tình trạng này có thể gây chèn ép nhu mô não và để lại di chứng thần kinh nghiêm trọng.

Dẫn lưu não thất là biện pháp tạm thời nhằm dẫn dịch não tủy dư thừa ra khỏi hệ thống não thất, từ đó kiểm soát áp lực nội sọ và bảo vệ cấu trúc não.

Dẫn lưu não thất là thủ thuật dẫn dịch não tủy dư thừa ra khỏi hệ thống não thất

Các phương pháp dẫn lưu não thất

Hiện nay, phương pháp dẫn lưu này được chia thành 2 nhóm chính: 

• Dẫn lưu não thất ra ngoài
• Dẫn lưu não thất trong cơ thể như ổ bụng, tâm nhĩ, màng phổi hoặc xoang tĩnh mạch

Trong đó, hệ thống dẫn lưu não thất ngoài, thường gọi là External Ventricular Drainage, được sử dụng phổ biến trong hồi sức cấp cứu thần kinh. Phương pháp này sử dụng một ống thông nhựa mềm, đầu trong đặt vào sừng trán của não thất bên, đầu ngoài nối với túi chứa dịch. Dịch não tủy thoát ra ngoài nhờ cơ chế trọng lực, do đó vị trí của buồng chứa dịch có vai trò quyết định lượng dịch được dẫn lưu.

Chỉ định thực hiện dẫn lưu não thất

Chỉ định

Đặt dẫn lưu thường được chỉ định trong các trường hợp sau:

• Xuất huyết não thất hoặc xuất huyết nội sọ
• Xuất huyết dưới nhện
• Chấn thương sọ não nặng
• Viêm màng não hoặc viêm não do vi khuẩn
• Não úng thủy cấp tính gây tăng áp lực nội sọ

Lợi ích của dẫn lưu não thất

Việc đặt dẫn lưu mang lại nhiều giá trị điều trị quan trọng như: 

• Giảm áp lực nội sọ do ứ đọng dịch não tủy
• Dẫn lưu dịch não tủy nhiễm khuẩn và cho phép đưa kháng sinh trực tiếp vào não thất trong điều trị nhiễm trùng
• Loại bỏ máu hoặc dịch tồn dư sau phẫu thuật não hoặc xuất huyết não thất

Chống chỉ định

Thủ thuật đặt dẫn lưu không được khuyến cáo trong các trường hợp: 

• Người bệnh có rối loạn đông máu chưa được kiểm soát
• Có túi phình mạch máu não chưa được xử trí

Do đó, người bệnh cần cung cấp đầy đủ thông tin bệnh sử cho bác sĩ trước khi tiến hành phẫu thuật.

Xuất huyết não thất sẽ được chỉ định thực hiện thủ thuật đặt dẫn lưu não thất

Xem thêm:

• Nguyên nhân và cách điều trị bệnh não úng thủy hiệu quả
  

Quy trình thực hiện phẫu thuật

Sau khi hoàn tất các xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh nhằm xác định nguyên nhân tích tụ dịch não tủy, bác sĩ sẽ xây dựng kế hoạch phẫu thuật phù hợp. Trong nhiều tình huống, thủ thuật này được chỉ định như một phẫu thuật cấp cứu.

Các bước thực hiện

Dẫn lưu não thất là phẫu thuật có gây mê toàn thân, thời gian thực hiện trung bình từ 1 đến 2 giờ, bao gồm các bước:

• Xác định vị trí tiếp cận não thất, thường là bán cầu trán phải để hạn chế tổn thương mô não
• Người bệnh nằm ngửa, đầu nâng cao khoảng 45 độ, da đầu được cạo và sát khuẩn vô trùng
• Phẫu thuật viên rạch da đầu và khoan một lỗ nhỏ qua xương sọ
• Ống thông được đưa vào não thất bên theo quỹ đạo đã định sẵn cho đến khi dịch não tủy chảy ra
• Cố định ống thông và kết nối với hệ thống dẫn lưu bên ngoài

Các biến chứng có thể gặp

Mặc dù người bệnh được theo dõi chặt chẽ sau phẫu thuật, một số biến chứng vẫn có thể xảy ra.

Tắc nghẽn hệ thống dẫn lưu

Nguyên nhân thường gặp bao gồm:

• Cục máu đông
• Mảnh mô não
• Ống thông bị xoắn hoặc lệch vị trí

Trong trường hợp nghi ngờ tắc nghẽn, hệ thống dẫn lưu có thể được hạ thấp tạm thời để kiểm tra dòng chảy dịch não tủy.

Hình thành các cục máu đông sau khi phẫu thuật là biến chứng có thể gặp 

Nhiễm trùng khác

Viêm màng não hoặc viêm não thất liên quan đến ống dẫn lưu là biến chứng tương đối phổ biến, với tỷ lệ ghi nhận từ 0 đến 22%. Các yếu tố nguy cơ bao gồm:

• Nhiễm trùng toàn thân
• Gãy xương sọ
• Rò rỉ dịch não tủy tại vị trí đặt ống
• Chăm sóc và thao tác không đảm bảo vô khuẩn

Hầu hết người bệnh không gặp ảnh hưởng lâu dài sau khi đặt dẫn lưu não thất, ngoại trừ một vết sẹo nhỏ trên da đầu và sẽ mờ dần theo thời gian. Trong một số trường hợp đặc biệt, người bệnh có thể cần đặt hệ thống dẫn lưu vĩnh viễn, còn gọi là shunt. Khi đó, bác sĩ sẽ tư vấn cụ thể về chỉ định, lợi ích và theo dõi lâu dài.

Qua bài viết này của Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, hy vọng đã cung cấp những thông tin hữu ích về dẫn lưu não thất. Nếu Quý khách có bất kỳ thắc mắc nào có thể liên hệ BVĐK Phương Đông qua Hotline 1900 1806 hoặc Đặt lịch khám để được nhân viên tư vấn và hỗ trợ nhanh chóng.