Đau dây thần kinh sinh ba: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Bệnh đau dây thần kinh sinh ba là gì?

Dây thần kinh sinh ba (còn được gọi là dây thần kinh tam thoa hay dây thần kinh sọ nào V), đây là một trong những dây thần kinh có phân bố rộng rãi nhất ở đầu. Đau dây thần kinh sinh ba là tình trạng đau đớn, cơn đau có thể kích thích nhẹ lên mặt gây ra cảm giác như bị điện giật hoặc vật nhọn đâm vào mặt. 

Lúc đầu, cơn đau thường ngắn, nhẹ, tuy nhiên theo thời gian cơn đau càng trở nên dữ dội hơn, kéo dài và thường xuyên hơn. Cơn đau xuất hiện ở một bên mặt sau đó lan dọc xuống, chúng đến và đi trong nhiều ngày hoặc vài tuần, sau đó giảm dần. Một số trường hợp, tình trạng bệnh trở nên nặng hơn và cơn đau cũng xuất hiện thường xuyên hơn. 

Đau dây thần kinh sinh ba có thể chia thành 2 dạng khác nhau bao gồm:

• Dạng rối loạn điển hình: Gây ra những cơn đau đột ngột, dữ dội, giống như sốc điện, mỗi cơn kéo dài từ vài giây đến vài phút và có thể lặp lại liên tục trong thời gian ngắn. 
• Dạng rối loạn không điển hình biểu hiện bằng cảm giác đau âm ỉ, nóng rát hoặc nhói kéo dài với mức độ nhẹ hơn, nhưng dai dẳng. 

Hai thể này có thể cùng tồn tại trên một người bệnh, làm tăng mức độ ảnh hưởng đến thể chất và tinh thần.

Bệnh gây ra những cơn đau kích thích lên mặt

Cấu tạo và chức năng của dây thần kinh sinh ba

Dây thần kinh sinh ba là một trong 12 cặp dây thần kinh sọ, tồn tại đối xứng hai bên khuôn mặt. Cấu trúc của dây bao gồm thành phần cảm giác, vận động và các nhánh ngoại vi. Vai trò chính là dẫn truyền cảm giác từ vùng mặt về não, đồng thời tham gia điều khiển một số cơ nhai.

Mỗi dây thần kinh sinh ba được chia thành ba nhánh chính. 

• Nhánh mắt chi phối cảm giác vùng trán, da đầu và quanh ổ mắt. 
• Nhánh hàm trên đảm nhiệm cảm giác vùng má, môi trên, răng hàm trên và một phần mũi. 
• Nhánh hàm dưới liên quan đến cảm giác vùng hàm dưới, môi dưới, răng hàm dưới và đồng thời tham gia vận động cơ nhai.

Trong nhiều trường hợp, chỉ một nhánh bị ảnh hưởng, nhưng cũng có thể có từ hai nhánh trở lên tham gia. Hiếm gặp hơn là tình trạng đau xuất hiện ở cả hai bên mặt, thường không xảy ra đồng thời.

Nguyên nhân gây đau dây thần kinh sinh ba

Đau dây thần kinh sinh ba có thể bắt nguồn từ nhiều yếu tố khác nhau. Nguyên nhân thường gặp nhất là sự chèn ép của mạch máu lên dây thần kinh, gây tổn thương lớp bao myelin bảo vệ. Khi lớp này bị phá vỡ, tín hiệu thần kinh bị rối loạn và tạo ra cơn đau bất thường.

Ngoài ra, bệnh cũng có thể liên quan đến các bệnh lý như đa xơ cứng, làm suy giảm bao myelin. Một số trường hợp hiếm gặp xuất phát từ khối u hoặc dị dạng mạch máu gây chèn ép dây thần kinh.

Tổn thương trực tiếp do chấn thương vùng mặt, phẫu thuật xoang, phẫu thuật răng hàm mặt hoặc tai biến mạch máu não cũng là yếu tố nguy cơ dẫn đến bệnh lý này.

Có sự chèn ép của mạch máu lên dây thần kinh

Một số triệu chứng thường gặp khi mắc bệnh

Triệu chứng nổi bật nhất của đau dây thần kinh sinh ba là những cơn đau dữ dội ở vùng mặt. Người bệnh thường mô tả cảm giác như điện giật hoặc bị dao đâm. Cơn đau có thể chỉ kéo dài vài giây nhưng cũng có thể duy trì trong vài phút, xen kẽ những khoảng nghỉ.

Đau thường xảy ra ở một bên mặt và lan theo đường đi của dây thần kinh, phổ biến ở vùng má, môi, răng hoặc hàm. Vùng trán và quanh mắt ít bị ảnh hưởng hơn. Đặc biệt, cơn đau có thể xuất hiện đột ngột mà không có dấu hiệu báo trước, khiến người bệnh khó dự đoán.

Các hoạt động thường ngày như nhai, nói chuyện, rửa mặt hay trang điểm đều có thể kích hoạt cơn đau. Tần suất đau thường tăng dần theo tuổi, gây ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống.

Phương pháp chẩn đoán và điều trị bệnh

Chẩn đoán 

Chẩn đoán chủ yếu dựa vào khai thác tiền sử, triệu chứng lâm sàng và khám thần kinh. Bác sĩ sẽ kiểm tra các vùng trên khuôn mặt để xác định vị trí và mức độ tổn thương của dây thần kinh.

Đồng thời, cần loại trừ các nguyên nhân khác gây đau mặt như đau sau zona, đau đầu từng cơn hoặc rối loạn khớp thái dương hàm. Do triệu chứng có thể chồng lấp, việc xác định chính xác nguyên nhân đóng vai trò quan trọng trong lựa chọn phương pháp điều trị.

Chụp cộng hưởng từ não là kỹ thuật cận lâm sàng có giá trị cao, giúp phát hiện tình trạng chèn ép dây thần kinh, khối u hoặc bệnh lý đa xơ cứng. Kết quả hình ảnh cũng cho phép đánh giá mức độ tổn thương để đưa ra hướng điều trị phù hợp.

Các phương pháp điều trị 

Đau dây thần kinh sinh ba nếu không được kiểm soát có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến tâm lý và sinh hoạt. Người bệnh thường lo lắng, né tránh các hoạt động thường ngày vì sợ kích hoạt cơn đau. Tuy nhiên, bệnh có thể được kiểm soát hiệu quả nếu phát hiện sớm và điều trị đúng cách tại Bệnh viện Đa khoa Phương Đông.

• Điều trị nội khoa bằng thuốc đặc hiệu là lựa chọn đầu tiên và thường mang lại hiệu quả tốt. Trong trường hợp thuốc không đáp ứng, các phương pháp can thiệp khác sẽ được cân nhắc.
• Phẫu thuật được chỉ định khi có nguyên nhân chèn ép rõ ràng như mạch máu hoặc khối u. Một số kỹ thuật hiện đại như xạ phẫu bằng dao gamma hoặc mổ giải áp vi mạch có thể giúp kiểm soát cơn đau lâu dài, dù vẫn tiềm ẩn một số nguy cơ biến chứng.
• Kích thích não sâu là phương pháp sử dụng xung điện tác động lên vùng não liên quan đến cảm nhận đau, được thực hiện dưới hướng dẫn của hình ảnh học để đảm bảo độ chính xác.
• Can thiệp vào hạch Gasser nhằm làm gián đoạn đường truyền đau. Phương pháp này ít xâm lấn hơn nhưng nguy cơ tái phát có thể cao hơn so với phẫu thuật.

Điều trị nội khoa là phương pháp kiểm soát bệnh mang lại hiệu quả tốt

Đau dây thần kinh sinh ba là bệnh lý thần kinh mạn tính với đặc trưng là những cơn đau mặt dữ dội, ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống. Do đó, người bệnh nhận biết sớm triệu chứng và thăm khám kịp thời tại các cơ sở y tế uy tín như BVĐK Phương Đông sẽ giúp người bệnh được chẩn đoán chính xác và điều trị hiệu quả, hạn chế biến chứng lâu dài.

Qua bài viết này của Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, hy vọng đã cung cấp những thông tin hữu ích về bệnh lý đau dây thần kinh sinh ba. Nếu Quý khách nhu cầu thăm khám bệnh có thể liên hệ BVĐK Phương Đông qua Hotline 1900 1806 hoặc Đặt lịch khám để được nhân viên tư vấn và hỗ trợ nhanh chóng.