Gãy đầu trên xương cánh tay là một trong những tổn thương thường gặp ở người lớn tuổi hoặc sau chấn thương do té ngã. Nếu không điều trị đúng cách và kịp thời, người bệnh có thể đối mặt với nhiều biến chứng như cứng khớp vai, teo cơ hoặc mất khả năng vận động. Tại Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, việc chẩn đoán và điều trị gãy đầu trên xương cánh tay luôn được cá nhân hóa, đảm bảo an toàn và hồi phục tối ưu cho từng bệnh nhân.
Đầu trên xương cánh tay là phần gần khớp vai, bao gồm các cấu trúc như chỏm xương cánh tay, cổ giải phẫu, cổ phẫu thuật và mấu động lớn, mấu động bé. Đây là khu vực chuyển tiếp giữa khớp vai và thân xương cánh tay, đóng vai trò quan trọng trong vận động quay và giơ cánh tay.
Gãy đầu trên xương cánh tay thường xảy ra khi người bệnh ngã đập vai xuống nền cứng hoặc chống tay trong tư thế bất thường. Ở người cao tuổi, do tình trạng loãng xương, chỉ một chấn thương nhẹ cũng có thể gây gãy. Trong khi đó, ở người trẻ, nguyên nhân chủ yếu đến từ tai nạn giao thông hoặc chấn thương thể thao. Tình trạng này chiếm khoảng 5% trong tổng số các ca gãy xương dài ở cơ thể.
Gãy đầu trên xương cánh tay thường xảy ra khi ngã đập vai xuống nền cứng hoặc chống tay trong tư thế bất thường.
Việc phân loại và chẩn đoán đúng mức độ tổn thương là bước then chốt để xây dựng phác đồ điều trị hiệu quả.
Theo hệ thống phân loại Neer, gãy đầu trên xương cánh tay được chia thành 4 mảnh chính gồm chỏm xương, mấu động lớn, mấu động bé và đoạn cổ. Tùy theo mức độ di lệch và số lượng mảnh gãy, tổn thương có thể là gãy không di lệch, gãy hai mảnh, ba mảnh hoặc bốn mảnh. Trong đó, gãy ba hoặc bốn mảnh thường phức tạp và dễ để lại di chứng nếu không được điều trị đúng cách.
Bác sĩ sẽ tiến hành thăm khám lâm sàng dựa vào các triệu chứng như đau nhói vùng vai, bầm tím, sưng nề, hạn chế vận động cánh tay. Sau đó, bệnh nhân sẽ được chỉ định chụp X-quang hoặc CT để xác định vị trí gãy, mức độ di lệch và có hay không các tổn thương phối hợp. Việc chẩn đoán chính xác giúp phân biệt với các tổn thương khớp vai khác như trật khớp, viêm bao hoạt dịch hay tổn thương gân cơ chóp xoay.
Phần lớn các trường hợp gãy đầu trên xương cánh tay có thể điều trị bằng phương pháp bảo tồn, đặc biệt là khi gãy không di lệch hoặc di lệch nhẹ dưới 1 cm và góc lệch không quá 45 độ. Những trường hợp này thường gặp ở người cao tuổi hoặc trẻ em, khi khả năng tự lành xương tốt hơn và yêu cầu vận động khớp vai không quá cao.
Điều trị bảo tồn gãy đầu trên xương cánh tay các bác sĩ thường sử dụng băng treo tay, kết hợp bất động vùng vai, cánh tay trong 3–6 tuần. Song song đó là dùng thuốc giảm đau, kháng viêm và theo dõi định kỳ tiến trình liền xương. Việc vận động nhẹ nhàng từ tuần thứ hai, kết hợp vật lý trị liệu đúng hướng dẫn giúp hạn chế nguy cơ cứng khớp và rút ngắn thời gian hồi phục.
Người bệnh có thể cần mang băng treo tay và hạn chế vận động vùng vai
Bó bột gãy đầu trên xương cánh tay là kỹ thuật phổ biến trong điều trị bảo tồn, đặc biệt ở trẻ em hoặc người không thể phẫu thuật. Thường sử dụng bột Desault hoặc dây đeo Velpeau cố định vai – cánh tay, giữ xương không di lệch và hỗ trợ quá trình liền thương.
Khi bó bột, điều quan trọng là đảm bảo máu vẫn lưu thông tốt đến các ngón tay. Người bệnh cần được theo dõi thường xuyên về cảm giác, nhiệt độ, độ hồng của các đầu ngón và độ sưng của cánh tay. Nếu thấy tay tê bì, lạnh hoặc bầm tím kéo dài thì cần đến bệnh viện ngay để kiểm tra và xử lý.
Tái khám định kỳ 1–2 tuần/lần để đánh giá sự liền xương qua hình ảnh X-quang là điều bắt buộc nhằm đảm bảo hiệu quả điều trị.
Sau khi tháo bột hoặc kết thúc điều trị phẫu thuật, việc phục hồi chức năng đóng vai trò quyết định đến khả năng vận động lâu dài của khớp vai. Quá trình phục hồi được chia thành nhiều giai đoạn. Trong tuần đầu tiên, bệnh nhân chủ yếu tập nhẹ với các bài như co - duỗi cổ tay, xòe nắm bàn tay để duy trì lưu thông máu. Từ tuần thứ 2 đến thứ 3, bác sĩ hoặc kỹ thuật viên vật lý trị liệu sẽ hướng dẫn các bài vận động vai dạng lắc (bài tập Codman), cử động nhẹ nhàng không mang lực.
Sau tuần thứ 4, khi ổ gãy đã bắt đầu ổn định, người bệnh được tập vận động chủ động hoàn toàn như giơ tay, quay vai theo vòng tròn nhỏ. Sang tuần thứ 8 đến 12, giai đoạn tăng cường sức mạnh bắt đầu.
Các bài tập bằng dây kháng lực, tạ nhẹ hoặc kéo ròng rọc sẽ giúp khôi phục chức năng gần như bình thường cho khớp vai. Điều quan trọng trong suốt quá trình là tránh nóng vội, tăng tải quá nhanh vì có thể làm di lệch lại vị trí xương đã liền.
Phẫu thuật là lựa chọn cần thiết trong các ca gãy nhiều mảnh, gãy kèm trật khớp vai, chèn ép thần kinh hoặc mất vững khớp. Tùy mức độ tổn thương, bác sĩ có thể thực hiện kết hợp nẹp vít, xuyên đinh hoặc thay khớp vai bán phần.
Tùy mức độ chấn thương mà người bệnh có thể phải phẫu thuật để điều trị
Tại Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, các ca phẫu thuật đều được thực hiện trong phòng mổ vô khuẩn tuyệt đối, với hệ thống thiết bị nội soi hiện đại và bác sĩ chấn thương chỉnh hình tay nghề cao. Sau mổ, bệnh nhân được theo dõi sát sao, lên phác đồ tập phục hồi cá nhân hóa nhằm hạn chế biến chứng co rút, lỏng khớp hoặc hoại tử chỏm xương.
Gãy đầu trên xương cánh tay là chấn thương cần được xử trí kịp thời để hạn chế di chứng khớp vai về lâu dài. Việc lựa chọn đúng phương pháp điều trị – bảo tồn hay phẫu thuật – phụ thuộc vào mức độ tổn thương, tuổi tác và nhu cầu vận động của từng bệnh nhân.
BỆNH VIỆN ĐA KHOA PHƯƠNG ĐÔNG
Địa chỉ: Số 9, Phố Viên, Phường Đông Ngạc, Thành phố Hà Nội, Việt Nam
Tổng đài tư vấn: 19001806
Website: https://benhvienphuongdong.vn
Lưu ý: Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, vui lòng liên hệ với Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên viên y tế để được tư vấn cụ thể.
Cách chăm sóc vết loét xương cụt dựa trên 4 nguyên tắc: Không đè lên vết thương - Băng kín vết thương - Không tạo thêm vết thương và các...
