Phẫu thuật thoát vị não tuỷ: Vì sao cần thực hiện sớm?

Thoát vị não tuỷ là gì? 

Thoát vị não tủy là một phần của não hoặc tủy sống bị đẩy ra khỏi vị trí bình thường của nó qua một lỗ hổng trong xương sọ hoặc cột sống

Thoát vị màng não tuỷ là một dị tật bẩm sinh của cột sống, hình thành từ giai đoạn bào thai và thường được phát hiện ngay sau khi trẻ chào đời. Tình trạng này xảy ra khi phần sau của đốt sống không đóng kín hoàn toàn, tạo ra một khe hở khiến màng cứng và dịch não tuỷ phình ra ngoài, hình thành túi thoát vị dưới da.

Đây được xem là bệnh lý nghiêm trọng vì có thể gây rối loạn dẫn truyền thần kinh, ảnh hưởng trực tiếp đến vận động, cảm giác, hình thể cũng như chất lượng sinh hoạt lâu dài của người bệnh. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào vị trí và kích thước túi thoát vị, cũng như mức độ tổn thương của tủy sống đi kèm.

Trong đa số trường hợp, phẫu thuật thoát vị não tuỷ là biện pháp điều trị cần thiết nhằm đóng kín khe hở cột sống, bảo vệ mô thần kinh và hạn chế tối đa nguy cơ biến chứng về sau. Việc can thiệp sớm có ý nghĩa quan trọng trong việc cải thiện tiên lượng và chất lượng sống cho người bệnh.

Mức độ nguy hiểm của thoát vị não tuỷ

Thoát vị màng não tuỷ là một bệnh lý bẩm sinh nghiêm trọng, có khả năng gây tổn thương nặng nề đến hệ thần kinh trung ương. Tình trạng này không chỉ làm suy giảm chức năng vận động và cảm giác, mà còn ảnh hưởng sâu sắc đến hình thể, sinh hoạt hằng ngày và sự phát triển lâu dài của người bệnh. Nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời, thoát vị não tuỷ có thể dẫn đến hàng loạt biến chứng nguy hiểm, bao gồm:

• Tổn thương thần kinh tiến triển, gây yếu hoặc liệt hai chi dưới, kèm theo giảm hoặc mất hoàn toàn cảm giác tại vùng chi phối của các rễ thần kinh bị ảnh hưởng;
• Rối loạn vận động và dị dạng chi, thường gặp nhất là biến dạng bàn chân, làm hạn chế khả năng đi lại và tự chăm sóc;
• Rối loạn chức năng bàng quang và ruột, biểu hiện bằng tiểu không tự chủ, bí tiểu, táo bón kéo dài hoặc són phân;
• Nguy cơ nhiễm trùng hệ thần kinh trung ương, làm tăng khả năng mắc viêm màng não, viêm tủy sống, đe dọa trực tiếp đến tính mạng;
• Não úng thủy và tăng áp lực nội sọ, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển não bộ nếu không được can thiệp sớm và đúng cách;
• Chậm phát triển thể chất và trí tuệ, đặc biệt ở trẻ có tổn thương thần kinh rộng hoặc kèm theo nhiều dị tật khác;
• Suy giảm chất lượng cuộc sống lâu dài, kéo theo gánh nặng chăm sóc, điều trị và ảnh hưởng tâm lý cho cả người bệnh và gia đình. 

Tại sao phẫu thuật thoát vị não tuỷ lại cần được thực hiện sớm?

Phẫu thuật thoát vị não tuỷ cần được thực hiện sớm vì khối thoát vị chứa tủy sống và rễ thần kinh đang bị lộ ra ngoài, rất dễ tổn thương và nhiễm trùng. Nếu trì hoãn can thiệp, mô thần kinh có thể bị chèn ép, kéo căng hoặc viêm nhiễm, dẫn đến tổn thương không hồi phục, làm nặng thêm tình trạng liệt vận động, mất cảm giác và rối loạn đại – tiểu tiện.

Những lý do chính khiến phẫu thuật cần tiến hành sớm gồm:

• Giảm nguy cơ nhiễm trùng thần kinh trung ương: Khối thoát vị hở làm tăng nguy cơ viêm màng não, có thể đe dọa tính mạng nếu không được đóng kín sớm.
• Bảo vệ chức năng thần kinh còn lại: Phẫu thuật sớm giúp hạn chế tổn thương thần kinh thứ phát do ma sát, chèn ép và thiếu máu nuôi.
• Cải thiện tiên lượng lâu dài: Nhiều hướng dẫn khuyến cáo phẫu thuật trong 24–48 giờ đầu sau sinh, cho thấy trẻ có khả năng bảo tồn chức năng vận động tốt hơn so với can thiệp muộn.
• Thuận lợi cho xử trí biến chứng kèm theo: Thoát vị não tuỷ thường đi kèm não úng thuỷ và dị dạng Chiari II, can thiệp sớm giúp theo dõi và điều trị các biến chứng này kịp thời.

Tóm lại, phẫu thuật càng sớm thì nguy cơ biến chứng càng thấp và khả năng bảo tồn chức năng thần kinh càng cao. Việc trì hoãn có thể khiến trẻ phải đối mặt với những di chứng nặng nề và không thể hồi phục về sau.

Xem thêm:

• Thoát vị não: Nguyên nhân nào khiến tình trạng diễn tiến nhanh?
  

Phương pháp phẫu thuật thoát vị não tuỷ

Phẫu thuật thoát vị màng não tuỷ hiện được xem là phương pháp điều trị tối ưu và hiệu quả nhất đối với các trường hợp thoát vị não tuỷ. Khi được phát hiện sớm, đặc biệt trong giai đoạn sơ sinh, trẻ có thể được chỉ định phẫu thuật ngay trong vòng 24 giờ đầu sau sinh nhằm hạn chế tối đa tổn thương thần kinh và nguy cơ nhiễm trùng.

Tuy nhiên, đây là một phẫu thuật phức tạp, đòi hỏi quá trình chuẩn bị kỹ lưỡng trước mổ. Trẻ cần được đánh giá toàn diện về tình trạng thần kinh, mức độ tổn thương tủy sống cũng như các dị tật phối hợp. Sau phẫu thuật, bệnh nhi phải được theo dõi sát để kịp thời phát hiện và xử trí các biến chứng, trong đó nhiễm trùng và rò dịch não tuỷ là những nguy cơ thường gặp.

Phẫu thuật thoát vị não tuỷ

Các bước tiến hành phẫu thuật:

• Tư thế người bệnh: Trẻ được đặt ở tư thế nằm sấp
• Rạch da: Rạch da hình trám bao phủ toàn bộ bề mặt khối thoát vị
• Bóc tách: Bóc tách cân cơ để bộc lộ hoàn toàn khối thoát vị
• Xử lý khối thoát vị: Mở màng tuỷ, hút dịch não tuỷ nhằm làm xẹp túi thoát vị
• Tạo hình: Khâu tạo hình màng tuỷ
• Cố định cột sống: Bắt vít và rod để cố định đoạn cột sống bị thoát vị (nếu có chỉ định)
• Dẫn lưu: Đặt dẫn lưu thích hợp
• Đóng vết mổ: Khâu cân cơ che phủ màng tuỷ, sau đó khâu da đóng kín vết mổ

Lưu ý trong theo dõi sau mổ trong 24 giờ đầu:

• Theo dõi sát tri giác, mạch, huyết áp, nhịp thở
• Đánh giá các dấu hiệu thần kinh khu trú
• Nếu xuất hiện tụt tri giác hoặc triệu chứng thần kinh mới, cần chỉ định chụp cắt lớp vi tính để phát hiện sớm các biến chứng như phù não, dập não tiến triển, tụ máu ngoài màng cứng hoặc dưới màng cứng
• Theo dõi tình trạng rò dịch não tuỷ qua vết mổ
• Chăm sóc vết mổ kết hợp điều trị toàn thân gồm: kháng sinh, giảm đau, truyền dịch và đảm bảo dinh dưỡng phù hợp

Kết luận

Phẫu thuật thoát vị não tuỷ sớm không chỉ nhằm đóng lại khiếm khuyết giải phẫu, mà quan trọng hơn là ngăn chặn tổn thương thần kinh tiến triển và giảm thiểu biến chứng nặng nề về sau. Việc can thiệp đúng thời điểm giúp bảo tồn tối đa chức năng vận động, cảm giác và cải thiện tiên lượng phát triển lâu dài cho người bệnh. Do đó, ngay khi được chẩn đoán thoát vị não tuỷ, người bệnh cần được thăm khám và tư vấn bởi bác sĩ chuyên khoa thần kinh – phẫu thuật thần kinh để xây dựng kế hoạch điều trị sớm, phù hợp và an toàn nhất.