Tăng sinh dịch kính võng mạc (PVR): Phân loại, nguyên nhân và điều trị

Tăng sinh dịch kính võng mạc (PVR) là gì?

Tăng sinh dịch kính võng mạc (PVR) là một dạng biến chứng của bong võng mạc để lâu, điều trị không đúng kỹ thuật hoặc điều trị không hiệu quả. Khi này một quá trình tăng sinh dịch kính võng mạc sẽ diễn ra, khiến võng mạc xuất hiện các xơ co kéo và làm bệnh lý trở nên trầm trọng hơn.

+

Tăng sinh dịch kính võng mạc (PVR) là một dạng biến chứng khi bong võng mạc không được điều trị kịp thời

Phân loại bệnh võng mạc tăng sinh

Phân loại mức độ nghiêm trọng của bệnh dịch kính võng mạc tăng sinh đóng vai trò quan trọng, giúp bác sĩ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp và tiên lượng kết quả phẫu thuật. Hệ thống này đã có những sự thay đổi đáng kể nhằm phản ánh chính xác các biến đổi về mặt giải phẫu bệnh.

Tóm lại, nếu các giai đoạn A, B đại diện cho dấu hiệu cảnh báo sớm về sự mất ổn định hàng rào máu, võng mạc; thì giai đoạn C, D cảnh báo nguy cơ biến chứng tiềm ẩn do các lực co kéo phức tạp.

Nguyên nhân tăng sinh dịch kính võng mạc (PVR)

Bong võng mạc và chấn thương mắt là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến tăng sinh dịch kính võng mạc (PVR). Mỗi tác nhân sẽ ảnh hưởng đến dịch kính theo cơ chế, mức độ tổn thương và tiên lượng hồi phục khác nhau.

Bong võng mạc

Bong võng mạc là tình trạng lớp mô võng mạc bị tách rời khỏi vị trí cấu trúc ban đầu bên trong mắt. Nguyên nhân xảy ra có thể đến từ việc trên võng mạc xuất hiện một hoặc nhiều vết rách, khiến phần dịch chảy qua vào lỗ rách và tràn xuống dưới võng mạc rồi tách dần khỏi lớp mô nuôi dưỡng bên dưới.

Bong võng mạc là nguyên nhân chính dẫn đến tăng sinh dịch kính võng mạc

Chấn thương mắt

Sau chấn thương mắt nghiêm trọng khoảng vài ngày hoặc vài tuần, nhưng biểu hiện tăng sinh dịch kính võng mạc đầu tiên cũng có thể xuất hiện. Trường hợp máu tràn vào dịch kính còn tiềm ẩn nguy cơ gây viêm dịch kính, cản trở quá trình làm lành vết thương và hồi phục thị lực.

Bên cạnh đó cũng tồn tại một số yếu tố rủi ro làm tăng nguy cơ hình thành bệnh võng mạc tăng sinh. Điển hình như bệnh nhân cận thị, tiểu đường, rách võng mạc, người hút thuốc lá hoặc từng phẫu thuật đục thuỷ tinh thể.

Dấu hiệu mắt tăng sinh võng mạc

Triệu chứng ban đầu của bệnh tăng sinh dịch kính võng mạc thường khá mơ hồ, thậm chí ở người trẻ không xảy ra biểu hiện bất thường. Phần lớn dấu hiệu nghi ngờ bắt đầu xuất hiện ở những giai đoạn giữa:

• Hội chứng ruồi bay.
• Nhạy cảm với ánh sáng.
• Khuyết thị lực ngoại biên.
• Khuyết thị lực trung tâm liên quan đến bong võng mạc do lỗ hoàng điểm.

Tăng sinh võng mạc thường dẫn đến hiện tượng ruồi bay trước mắt

Phương pháp chẩn đoán tăng sinh dịch kính võng mạc

Chẩn đoán PVR chủ yếu dựa trên kết quả khám lâm sàng bằng đèn khe, soi đáy mắt gián tiếp để xem xét các màng tăng sinh. Từ đó xác định vị trí, mức độ co kéo và phân đoạn giai đoạn bệnh nhằm thiết kế phác đồ điều trị phù hợp.

Phương pháp chẩn đoán

Bệnh nhân cần được chẩn đoán đánh giá mức độ bong, rách võng mạc dựa trên những kiểm tra lâm sàng ban đầu. Tiếp đến để xác định nguyên nhân, giai đoạn tiến triển của chấn thương, bác sĩ sẽ chỉ định thêm một số khám nghiệm võng mạc, dịch kính và lớp ngăn cách dịch kính tại võng mạc.

Quy trình chẩn đoán

Quy trình chẩn đoán tăng sinh dịch võng mạc (PVR) về cơ bản diễn ra theo các bước như sau:

• Khám dịch kính: Quan sát dấu hiệu bong dịch kính sau, dính dịch kính, đục dịch kính, co kéo sợi màng, dày màng hyaloid, dị vật nội nhãn hay dị tật bẩm sinh. Trường hợp phát hiện lệch thuỷ tinh thể, bác sĩ sẽ tìm kiếm thêm dịch kính trong tiền phòng có bị rách màng hyaloid không.
• Khám lớp ngăn cách dịch kính võng mạc: Bác sĩ quan sát những điểm bị dính để tìm sự dày lên của màng hyaloid. Đồng thời kiểm tra nếp gấp của võng mạc tại vị trí dính hoặc tại mạch máu.
• Phân tích bề mặt võng mạc: Tăng sinh dịch kính võng mạc khiến bề mặt võng mạc hình thành các vân, trơn, nhàu nát, nếp gấp và có màng trước võng mạc. Bệnh nhân có thể được kiểm tra kỹ vùng hoàng điểm, hệ mạch máu, khẩu kính cũng như tình trạng quanh thành mạch.
• Đánh giá tình trạng võng mạc: Dựa vào hình ảnh võng mạc di động hay cố định, mỏng hay dày, nhẵn hay trong suốt; kết hợp tình trạng căng dịch kính, lỗ hoàng điểm để xếp loại mức độ dịch kính võng mạc tăng sinh.

Quy trình chẩn đoán xác định mức độ tổn thương và tăng sinh dịch kính võng mạc

Chẩn đoán phân biệt

Mục tiêu chẩn đoán phân biệt nhằm thu hẹp nguyên nhân gây bệnh, kịp thời đưa phương án đánh và điều trị phù hợp. Từ đó hạn chế việc can thiệp sai, tác động không hiệu quả khiến bệnh tình tiến triển nghiêm trọng hoặc khó kiểm soát.

Điều trị tăng sinh dịch kính võng mạc (PVR)

Phương pháp điều trị tăng sinh dịch kính võng mạc tương đối đa dạng, bao gồm nội khoa và ngoại khoa, bác sĩ sẽ chỉ định cách thức phù hợp với từng tình trạng cá nhân. Trong nội dung này, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông cũng chia sẻ đến bạn một số hướng dãn chăm sóc hậu phẫu nhằm phòng ngừa biến chứng nguy hiểm tiềm ẩn.

Điều trị nội khoa

Bệnh nhân tăng sinh võng mạc sẽ được điều trị chống viêm kéo dài với thuốc kháng viêm steroid, non-steroid để kiểm soát viêm, hạn chế tình trạng tăng sinh dịch kính. Khi nhỏ thuốc nên thao tác nhẹ nhàng, chuẩn xác, tránh bong võng mạc tiến triển sang tăng sinh dịch kính võng mạc.

Can thiệp ngoại khoa

Cắt dịch kính và bóc tách màng tăng sinh dịch kính võng mạc thường được chỉ định với bệnh nhân tăng sinh dịch kính võng mạc. Tuy nhiên tùy thuộc vào vị trí định khu của màng, bác sĩ sẽ áp dụng phương pháp bóc phù hợp:

• Bóc màng trước võng mạc: Trường hợp bị dính ít chỉ cần bóc tách đơn giản để giải phóng võng mạc, nếu nhiều hơn cần cắt đoạn.
• Bóc, cắt những màng trước võng mạc: Đây là kỹ thuật ngoại khoa khó, phức tạp do phụ thuộc nhiều vào cấu trúc cũng như biến đổi cấu trúc võng mạc và mức độ dính giữa chúng.
• Bóc màng bằng đầu máy cắt dịch kính: Phương pháp này sử dụng đầu dao chuyên nghiệp, lướt nhẹ nhàng trên bề mặt võng mạc để vừa hút vừa cách. Tuy nhiên, kỹ thuật này không thể bóc những màng dày.
• Sử dụng kim, kéo: Bác sĩ dùng đồng thời hai dụng cụ để hút, cắt và tuyền theo kim những nút thần kinh đệm.

Chỉ định can thiệp ngoại khoa đối với những trường hợp tăng sinh dịch kính nghiêm trọng

Chăm sóc hậu phẫu

Võng mạc là bộ phận quan trọng và thiết yếu của mắt, nên sau phẫu thuật chữa trị tăng sinh dịch kính võng mạc, người bệnh cần tuân thủ đúng chỉ định của bác sĩ. Bên cạnh đó chú ý một số vấn đề chăm sóc khác tại nhà sau:

• Vệ sinh mắt hàng ngày theo hướng dẫn y khoa.
• Không đưa tay dụi mắt hoặc tác động mạnh lên vùng mắt.
• Khi ra ngoài nên trang bị kính bảo hộ mắt, nhất trong trường hợp lao động công trường, chơi thể thao hoặc tiếp xúc với hoá chất.
• Đều đặn bổ sung thực phẩm đầy đủ dinh dưỡng cho cơ thể như vitamin A, vitamin E, vitamin D, axit béo omega-3.
• Tái khám theo lịch hẹn của bác sĩ để theo dõi và đánh giá quá trình mắt phục hồi.

Biến chứng tiềm ẩn

Quá trình phẫu thuật tăng sinh võng mạc tương đối phức tạp, dù được can thiệp bằng phương pháp hiện đại nhưng vẫn có những rủi ro biến chứng tiềm ẩn mà bệnh nhân cần được tư vấn trước đó. Cụ thể:

• Tái phát bong võng mạc.
• Nhãn áp tăng.
• Đục giác mạc.
• Đục thuỷ tinh thể.
• Nhãn cầu thấp khiến teo nhãn cầu.
• Mắt mềm.

Kết luận

Việc kiểm soát tình trạng tăng sinh dịch kính võng mạc (PVR) đến nay vẫn là thách thức lớn của ngành Nhãn khoa, khi hướng điều trị hiệu quả nhất chỉ có phẫu thuật. Những loại thuốc được chỉ định hiện nay chỉ nhằm giảm nhẹ triệu chứng viêm, chưa có tác động rõ rệt về khả năng bảo tồn chức năng thị giác.