Tổn thương dây thần kinh quay là một trong những nguyên nhân thường gặp gây yếu hoặc mất khả năng duỗi cổ tay, tê bì mặt sau cẳng tay và bàn tay. Khi dây thần kinh quay bị ảnh hưởng, các hoạt động đơn giản như cầm nắm đồ vật, nâng cổ tay hay duỗi các ngón tay cũng trở nên khó khăn. Vì vậy, việc nhận biết sớm các dấu hiệu tổn thương dây thần kinh quay và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp là yếu tố quan trọng giúp phục hồi chức năng vận động của tay.
Dây thần kinh quay là một trong những dây thần kinh ngoại biên quan trọng của chi trên, đảm nhiệm cả chức năng vận động và cảm giác cho nhiều vùng của cánh tay, cẳng tay, cổ tay và bàn tay. Mỗi bên cánh tay của cơ thể đều có một dây thần kinh quay. Dây thần kinh này được gọi là “quay” vì một đoạn của nó chạy dọc theo xương quay ở cẳng tay, đồng thời nằm gần động mạch quay.
Dây thần kinh quay tại cánh tay trên cơ thể người
Về chức năng sinh lý, các dây thần kinh trong cơ thể hoạt động giống như những “đường truyền tín hiệu”, dẫn truyền xung điện giữa não bộ, tủy sống và các cơ quan ngoại vi. Nhờ hệ thống tín hiệu này, cơ thể có thể cảm nhận được các kích thích như đau, nóng, lạnh hoặc áp lực, đồng thời điều khiển các nhóm cơ thực hiện các hoạt động vận động như duỗi cổ tay, duỗi ngón tay và cử động cẳng tay.
Nhiều tình trạng bệnh lý hoặc chấn thương có thể gây tổn thương dây thần kinh quay. Phần lớn các trường hợp xảy ra khi dây thần kinh bị chèn ép, kéo căng hoặc chịu áp lực kéo dài, dẫn đến rối loạn dẫn truyền thần kinh. Hậu quả là người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như đau thần kinh, tê bì, yếu cơ hoặc hạn chế vận động ở vùng cánh tay và bàn tay.
Các bệnh lý thường gặp liên quan đến dây thần kinh quay bao gồm:
Hội chứng chèn ép thần kinh quay: Tình trạng này xảy ra khi dây thần kinh quay bị chèn ép hoặc tổn thương tại bất kỳ vị trí nào trên đường đi của nó. Mức độ ảnh hưởng sẽ khác nhau tùy thuộc vị trí bị chèn ép, có thể gây đau, rối loạn cảm giác hoặc suy giảm chức năng vận động ở cánh tay và bàn tay.
Hội chứng đường hầm thần kinh quay: Đây là tình trạng dây thần kinh quay bị chèn ép khi đi qua đường hầm thần kinh quay – một cấu trúc tự nhiên được tạo thành bởi các cơ và dây chằng ở vùng khuỷu tay và cẳng tay. Khi mắc hội chứng này, người bệnh thường cảm thấy đau ở vùng khuỷu tay ngoài, kèm theo yếu cơ ở cẳng tay hoặc cổ tay.
Liệt dây thần kinh quay: Thuật ngữ “liệt” trong trường hợp này đề cập đến tình trạng yếu hoặc mất khả năng vận động của các cơ do dây thần kinh quay chi phối. Tình trạng này có thể xảy ra khi dây thần kinh bị chèn ép kéo dài, ví dụ như ngủ gác tay lên ghế, tỳ nạng ở vùng nách hoặc do gãy xương cánh tay. Người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như tê bì, yếu cơ và mất khả năng duỗi cổ tay – đây là nguyên nhân điển hình gây ra hiện tượng sụp cổ tay.
Hội chứng Wartenberg: Hội chứng Wartenberg là một dạng bệnh lý đơn dây thần kinh, ảnh hưởng đến nhánh cảm giác nông của dây thần kinh quay. Tình trạng này thường xảy ra khi nhánh thần kinh ở vùng cổ tay bị chèn ép bởi các cấu trúc cơ hoặc dây chằng xung quanh. Người bệnh có thể cảm thấy đau nhức, tê hoặc dị cảm ở mu bàn tay và vùng cổ tay.
Mức độ nguy hiểm của tổn thương dây thần kinh quay không giống nhau ở mọi trường hợp, mà phụ thuộc chủ yếu vào nguyên nhân gây tổn thương và mức độ tổn hại của dây thần kinh.
Trong nhiều trường hợp nhẹ, dây thần kinh quay chỉ bị chèn ép tạm thời hoặc kích thích do tư thế, chấn thương nhẹ hoặc áp lực kéo dài. Khi được phát hiện và điều trị sớm, chức năng vận động và cảm giác của cánh tay thường có khả năng phục hồi khá tốt. Ở giai đoạn này, tình trạng bệnh thường không quá nghiêm trọng và hiếm khi để lại biến chứng lâu dài.
Ngược lại, nếu dây thần kinh quay bị tổn thương nặng như đứt dây thần kinh, chèn ép kéo dài hoặc tổn thương do chấn thương nghiêm trọng, nguy cơ để lại di chứng sẽ cao hơn. Người bệnh có thể xuất hiện các biểu hiện như yếu hoặc mất khả năng duỗi cổ tay và ngón tay, giảm cảm giác ở cẳng tay và bàn tay, rối loạn vận động chi trên. Nếu tình trạng này không được điều trị kịp thời, các cơ do dây thần kinh quay chi phối có thể teo dần theo thời gian, làm suy giảm chức năng vận động và ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt hằng ngày cũng như chất lượng cuộc sống.
Vì vậy, khi nhận thấy các dấu hiệu bất thường như tê bì cánh tay, yếu cổ tay, khó duỗi ngón tay hoặc giảm cảm giác vùng mu bàn tay, người bệnh nên chủ động thăm khám sớm. Việc chẩn đoán đúng nguyên nhân và can thiệp điều trị kịp thời sẽ giúp tăng khả năng phục hồi chức năng thần kinh và hạn chế nguy cơ biến chứng lâu dài.
Tổn thương dây thần kinh quay thường gây ra nhiều rối loạn cảm giác và vận động ở cánh tay, cẳng tay và bàn tay. Các triệu chứng thường xuất hiện rõ ở vùng mu bàn tay và các ngón tay, đặc biệt là ngón cái, ngón trỏ và ngón giữa. Người bệnh có thể nhận thấy những dấu hiệu sau:
Hiện tượng bàn tay rũ cổ cò ở người bị tổn thương dây thần kinh quay
Những biểu hiện này có thể tiến triển từ nhẹ đến nặng tùy vào mức độ tổn thương dây thần kinh. Khi nhận thấy các dấu hiệu bất thường kể trên, người bệnh nên thăm khám sớm để được chẩn đoán và điều trị kịp thời, tránh ảnh hưởng lâu dài đến chức năng vận động của cánh tay và bàn tay.
Tổn thương dây thần kinh quay có thể xảy ra do nhiều nguyên nhân khác nhau, chủ yếu liên quan đến chấn thương trực tiếp, tình trạng chèn ép kéo dài hoặc các bệnh lý toàn thân ảnh hưởng đến hệ thần kinh. Việc nhận diện sớm các yếu tố nguy cơ giúp người bệnh có biện pháp phòng ngừa và điều trị kịp thời.
Chấn thương xương cánh tay: Là nguyên nhân phổ biến nhất. Đặc biệt, gãy xương cánh tay có thể làm tổn thương dây thần kinh quay do lực chấn thương trực tiếp hoặc do mô sẹo hình thành trong quá trình lành xương gây chèn ép. Ngoài ra, các chấn thương ở vùng cánh tay như tai nạn khi chơi thể thao hoặc tổn thương đám rối thần kinh cánh tay cũng có thể ảnh hưởng đến dây thần kinh này.
Chấn thương cánh tay là nguyên nhân gây bệnh phổ biến nhất
Chèn ép dây thần kinh kéo dài: Tình trạng này có thể xảy ra khi cánh tay bị đè ép trong thời gian dài hoặc do các thói quen sinh hoạt không phù hợp. Ví dụ như đeo đồng hồ hoặc vòng tay quá chật, sử dụng nạng không đúng cách, hoặc ngủ và ngồi với tư thế tạo áp lực lên cánh tay trên. Trong một số trường hợp hiếm gặp, các cấu trúc bất thường ở vùng cánh tay như khối u hoặc tổ chức mô mềm phát triển bất thường cũng có thể gây chèn ép dây thần kinh quay.
Các động tác lặp đi lặp lại của cánh tay và cổ tay: Những hoạt động thường xuyên phải nắm chặt hoặc vung tay mạnh như đóng búa, lao động tay chân cường độ cao hoặc chơi các môn thể thao như golf có thể gây kích thích và tổn thương dây thần kinh theo thời gian.
Bệnh lý toàn thân: Một số bệnh mạn tính có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh ngoại biên, trong đó có dây thần kinh quay. Các bệnh thường liên quan bao gồm:
Nhìn chung, tổn thương dây thần kinh quay thường là hậu quả của sự kết hợp giữa chấn thương cơ học, chèn ép kéo dài và các bệnh lý nền. Do đó, việc duy trì thói quen sinh hoạt hợp lý, bảo vệ cánh tay khi lao động hoặc chơi thể thao và kiểm soát tốt các bệnh lý mạn tính sẽ giúp giảm nguy cơ xảy ra tình trạng này.
Tổn thương thần kinh quay cũng như các tổn thương thần kinh ngoại biên thường được phân loại theo hệ thống của Seddon, bao gồm 3 mức độ khác nhau. Việc lựa chọn phương pháp điều trị phụ thuộc chủ yếu vào mức độ tổn thương của dây thần kinh.
Quá trình phục hồi chức năng tổn thương thần kinh quay thường được chia thành 3 giai đoạn chính, mỗi giai đoạn có mục tiêu điều trị khác nhau.
Giai đoạn cấp tính: Giai đoạn này bắt đầu ngay sau chấn thương hoặc sau phẫu thuật.
Giai đoạn hồi phục: Giai đoạn này bắt đầu khi xuất hiện dấu hiệu tái chi phối thần kinh.
Giai đoạn mãn tính: Đây là giai đoạn khi quá trình tái chi phối thần kinh đã đạt mức tối đa, và một số chức năng vận động hoặc cảm giác có thể không hồi phục thêm.
Tổn thương dây thần kinh quay có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng vận động của bàn tay và cẳng tay nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Việc nhận diện đúng các dấu hiệu đặc trưng không chỉ giúp phân biệt với những rối loạn thần kinh khác mà còn hỗ trợ bác sĩ xác định nguyên nhân và mức độ tổn thương. Chủ động thăm khám sớm khi xuất hiện các triệu chứng bất thường ở tay sẽ giúp tăng khả năng phục hồi chức năng và hạn chế các di chứng lâu dài.
BỆNH VIỆN ĐA KHOA PHƯƠNG ĐÔNG
Địa chỉ: Số 9, Phố Viên, Phường Đông Ngạc, Thành phố Hà Nội, Việt Nam
Tổng đài tư vấn: 19001806
Website: https://benhvienphuongdong.vn
Lưu ý: Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, vui lòng liên hệ với Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên viên y tế để được tư vấn cụ thể.
Tổn thương dây thần kinh trụ không chỉ gây tê bì hay khó chịu ở bàn tay mà còn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng vận động...
