Vai trò của chụp PET/CT trong chẩn đoán ung thư: Tổng quan lâm sàng

Tìm hiểu về chụp PET/CT

Để hiểu rõ giá trị lâm sàng của phương pháp này, cần xem xét cách hai thành phần PET và CT phối hợp với nhau trong quá trình ghi hình.

Hình ảnh cơ thể được chụp từ ba góc độ khác nhau bằng máy quét

Ghi chú: 

• Hình bên trái là ảnh CT đơn thuần .
• Hình ở giữa là ảnh PET đơn thuần.
• Hình bên phải là ảnh kết hợp giữa ảnh PET và CT.
• Các hình ảnh màu được mã hóa để làm nổi bật các vùng chuyển hóa bất thường. Đây thường là dấu hiệu của một khối u.

PET (Positron Emission Tomography – Chụp cắt lớp phát xạ positron) tập trung đánh giá hoạt động chức năng của tế bào. Trong quá trình chụp, một lượng nhỏ chất đánh dấu phóng xạ, thường là Fluorodeoxyglucose (FDG), được tiêm vào cơ thể qua đường tĩnh mạch. Do các tế bào ung thư có nhu cầu năng lượng và tốc độ chuyển hóa glucose cao hơn so với tế bào bình thường, chúng sẽ hấp thụ nhiều FDG hơn. Máy PET sẽ ghi nhận những khu vực có sự tích tụ chất đánh dấu này và hiển thị dưới dạng các “điểm nóng”, phản ánh vùng mô có hoạt động chuyển hóa bất thường.

Chụp CT (Computed Tomography – Chụp cắt lớp vi tính) lại tập trung cung cấp hình ảnh giải phẫu chi tiết. Kỹ thuật này sử dụng tia X để tạo ra các lát cắt ngang của cơ thể, giúp bác sĩ quan sát rõ cấu trúc mô, kích thước, hình dạng cũng như vị trí chính xác của khối u hoặc tổn thương nghi ngờ.

Sự kết hợp giữa PET và CT mang lại lợi thế vượt trội trong chẩn đoán ung thư. Nhờ đó, bác sĩ không chỉ xác định được sự hiện diện của khối u mà còn đánh giá được mức độ hoạt động chuyển hóa của tổn thương, từ đó hỗ trợ phân biệt tổn thương lành tính hay ác tính và định hướng phương án điều trị hiệu quả hơn. 

Ưu điểm của chụp PET/CT trong chẩn đoán ung thư

Chụp PET/CT là kỹ thuật hình ảnh hiện đại được sử dụng rộng rãi trong chẩn đoán và theo dõi ung thư. Trong thực hành lâm sàng, PET/CT đã góp phần thay đổi đáng kể cách tiếp cận quản lý ung thư nhờ khả năng phát hiện tổn thương với độ nhạy cao hơn so với các phương pháp chẩn đoán hình ảnh đơn lẻ.

Phát hiện sớm và chẩn đoán chính xác: PET/CT có khả năng ghi nhận các thay đổi chuyển hóa của tế bào ở cấp độ phân tử. Những biến đổi này thường xuất hiện trước khi tổn thương cấu trúc có thể quan sát được trên CT hoặc MRI thông thường, nhờ đó hỗ trợ phát hiện ung thư ở giai đoạn sớm và tăng độ chính xác trong chẩn đoán.

Phân giai đoạn ung thư chính xác: Việc xác định giai đoạn bệnh có ý nghĩa quan trọng trong lựa chọn phương pháp điều trị. PET/CT giúp đánh giá mức độ lan rộng của khối u và tình trạng di căn hạch hoặc di căn xa. Chẳng hạn, trong ung thư phổi, các nghiên cứu cho thấy PET/CT có thể làm thay đổi giai đoạn N (di căn hạch) ở khoảng 20–25% bệnh nhân so với các phương pháp hình ảnh truyền thống, từ đó giúp bác sĩ lựa chọn chiến lược điều trị phù hợp như phẫu thuật, hóa trị hoặc điều trị toàn thân.

Hình ảnh chụp PET/CT 18F -FDG cho thấy một khối u hấp thụ FDG ở thùy trên của phổi trái ( B, C, mũi tên trắng), kích thước 3,4 × 3,0 cm

Ghi chú: Trường hợp bệnh nhân nam 45 tuổi, có tiền sử hút thuốc lá nặng (10 năm, 20 điếu/ngày), đã được chụp PET/CT động (ngực, C, E, G) + tĩnh (toàn thân, A, B, D, F) bằng 18F -fluorodeoxyglucose (FDG) để chẩn đoán và phân giai đoạn trước điều trị.

Theo dõi đáp ứng điều trị: Không giống như CT chỉ đánh giá sự thay đổi kích thước khối u, PET/CT còn cho phép theo dõi hoạt động chuyển hóa của tế bào ung thư. Khi điều trị hiệu quả, mức độ chuyển hóa của khối u sẽ giảm trước khi kích thước khối u thu nhỏ. Nhờ vậy, bác sĩ có thể đánh giá sớm hiệu quả của hóa trị, xạ trị hoặc liệu pháp nhắm trúng đích và điều chỉnh phác đồ kịp thời.

Hỗ trợ định hướng sinh thiết và phẫu thuật: PET/CT giúp xác định chính xác vùng mô có hoạt tính chuyển hóa cao nhất trong khối u. Điều này giúp bác sĩ lựa chọn vị trí sinh thiết tối ưu, đảm bảo lấy được mẫu mô ung thư hoạt động thay vì vùng mô hoại tử, đồng thời hỗ trợ lập kế hoạch phẫu thuật chính xác hơn.

Phát hiện sớm ung thư tái phát: Sau điều trị, việc phân biệt giữa mô sẹo sau phẫu thuật hoặc xạ trị với tổn thương ung thư tái phát đôi khi gặp khó khăn khi chỉ dựa vào hình ảnh cấu trúc. PET/CT có thể phát hiện hoạt động chuyển hóa bất thường của tế bào ung thư, giúp nhận diện sớm tình trạng tái phát và hỗ trợ theo dõi bệnh hiệu quả trong giai đoạn sau điều trị.

Một số hạn chế và cân nhắc trong lâm sàng  

Để đánh giá đúng giá trị của chụp PET/CT trong chẩn đoán và theo dõi bệnh, cần nhìn nhận rằng phương pháp này tuy hiện đại nhưng không phải là giải pháp tối ưu cho mọi trường hợp. Trong thực hành lâm sàng, bác sĩ vẫn phải cân nhắc một số yếu tố có thể ảnh hưởng đến độ chính xác của kết quả.

Nguy cơ dương tính giả: Một số tình trạng như nhiễm trùng, viêm hoặc phản ứng viêm sau điều trị cũng có thể làm tăng mức độ hấp thu chất đánh dấu phóng xạ. Điều này khiến hình ảnh trên PET/CT dễ bị nhầm lẫn với tổn thương ác tính, dẫn đến kết quả dương tính giả nếu không kết hợp đánh giá lâm sàng và các phương pháp chẩn đoán khác.

Độ đặc hiệu của chất đánh dấu phóng xạ: Trong chụp PET/CT, FDG (Fluorodeoxyglucose) là chất đánh dấu được sử dụng phổ biến nhất để phát hiện các tế bào có chuyển hóa glucose cao. Tuy nhiên, một số loại ung thư như ung thư tuyến tiền liệt hoặc u nội tiết thần kinh có thể không bắt FDG rõ rệt. Trong những trường hợp này, bác sĩ có thể chỉ định các chất đánh dấu chuyên biệt hơn, chẳng hạn PSMA hoặc DOTATATE, nhằm nâng cao độ chính xác của hình ảnh.

Giới hạn phát hiện đối với tổn thương nhỏ: Độ phân giải của nhiều hệ thống PET/CT hiện nay vẫn có giới hạn nhất định. Các tổn thương có kích thước nhỏ hơn khoảng 5 mm đôi khi nằm ngoài ngưỡng phát hiện của máy quét tiêu chuẩn, đặc biệt khi hoạt tính chuyển hóa của khối u thấp. Vì vậy, kết quả PET/CT thường cần được kết hợp với các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh khác như CT hoặc MRI để đánh giá toàn diện.

Chụp PET/CT phát hiện chính xác ung thư, di căn tại Bệnh viện Đa khoa Phương Đông

Trong điều trị ung thư, phát hiện sớm và đánh giá chính xác mức độ lan rộng của khối u là yếu tố quan trọng giúp bác sĩ xây dựng phác đồ điều trị phù hợp. Chụp PET/CT là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh hiện đại có khả năng đánh giá đồng thời hoạt động chuyển hóa của tế bào và cấu trúc giải phẫu, từ đó giúp phát hiện tổn thương ung thư ngay cả khi kích thước còn nhỏ hoặc chưa biểu hiện rõ trên các phương pháp chẩn đoán khác.

Bệnh nhân được trải nghiệm dịch vụ chụp PET/CT tại Bệnh viện Đa khoa Phương Đông

Tại Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, dịch vụ chụp PET/CT được triển khai với hệ thống thiết bị hiện đại, hỗ trợ bác sĩ đánh giá toàn diện tình trạng bệnh. Kỹ thuật này giúp:

• Xác định chính xác giai đoạn ung thư
• Đánh giá phạm vi xâm lấn của khối u
• Phát hiện sớm nguy cơ di căn
• Theo dõi hiệu quả điều trị sau hóa trị, xạ trị hoặc phẫu thuật
• Phát hiện sớm nguy cơ tái phát bệnh

Kết quả chụp được bác sĩ chẩn đoán hình ảnh phối hợp cùng chuyên gia ung bướu phân tích trực tiếp, đảm bảo mỗi chỉ định đều phù hợp với tình trạng cụ thể của người bệnh.

Đặc biệt, dịch vụ chụp PET/CT tại Bệnh viện Đa khoa Phương Đông hiện đã được Bảo hiểm Y tế (BHYT) chi trả theo quy định, giúp người bệnh thuận tiện hơn khi tiếp cận kỹ thuật chẩn đoán chuyên sâu. Bên cạnh đó, bệnh viện cũng thường xuyên triển khai các chương trình ưu đãi hỗ trợ chi phí thăm khám, tầm soát và điều trị, giúp người bệnh có thêm nhiều lựa chọn phù hợp khi tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng cao.