Viêm khớp dạng thấp: Triệu chứng, nguyên nhân và điều trị

Viêm khớp dạng thấp là gì?

Viêm khớp dạng thấp (Rheumatoid Arthritis - RA), còn gọi viêm đa khớp dạng thấp là bệnh lý tự miễn mãn tính, khởi phát do màng hoạt dịch khớp bị tổn thương. Bệnh xảy ra khi hệ thống miễn dịch tấn công nhầm các mô xương lành, dẫn đến phá huỷ xương và biến dạng khớp.

Hình ảnh viêm khớp dạng thấp

Theo thống kê, RA thường xuất hiện ở nhóm bệnh nhân 20 - 40 tuổi. Trong đó tỷ lệ nữ giới mắc bệnh cao hơn nam giới từ 2 - 3 lần, vì chịu ảnh hưởng của nội tiết tố và các yếu tố miễn dịch đặc thù.

Bệnh không thể điều trị dứt điểm hoàn toàn nhưng can thiệp sớm, tích cực từ giai đoạn đầu có thể làm chậm quá trình viêm khớp tiến triển. Người bệnh nhờ đó hạn chế nguy cơ tàn phế, cải thiện chất lượng cuộc sống cá nhân.

Giai đoạn của bệnh viêm khớp dạng thấp

Khi tình trạng viêm đa khớp dạng thấp tiến triển, người bệnh cảm nhận sự thay đổi rõ rệt trên cơ thể. Người bệnh có thể căn cứ vào thông tin mô tả giai đoạn bệnh để kịp thời phát hiện:

Giai đoạn 1

Ở giai đoạn đầu, người bệnh bắt đầu xuất hiện các cơn đau, cứng và sưng đỏ tại khớp. Quá trình viêm bên trong khiến màng hoạt dịch tổn thương, sưng to mô khớp dù chưa có tổn thương xương.

Xem thêm: Viêm màng hoạt dịch là gì? Có chữa trị được không?

Giai đoạn 2

Chuyển sang giai đoạn hai, tình trạng viêm màng hoạt dịch tiến triển nặng và có thể tổn thương sụn khớp. Khi phần mô bao phủ xương bị bào mòn, người bệnh còn bị giảm chức năng vận động.

Viêm khớp dạng thấp giai đoạn 2 có xu hướng làm giảm khả năng vận động

Giai đoạn 3

Thấp khớp độ 3 là giai đoạn nghiêm trọng, vùng tổn thương không chỉ giới hạn ở sụn mà còn lan rộng đến cả xương. Khi này một số người bệnh đã gặp tình trạng yếu cơ, mất khả năng vận động do lớp sụn giữa các xương bị mòn hoặc biến dạng xương khớp.

Giai đoạn 4

Giai đoạn 4 hay còn gọi giai đoạn muộn là tình trạng các khớp thực sự ngừng hoạt động, bệnh nhân gặp đau nhức, sưng nề, cứng khớp nghiêm trọng. Trường hợp nặng hơn, các khớp đã bị hỏng và xuất hiện biến chứng dính khớp.

Nguyên nhân viêm khớp dạng thấp

Bệnh xảy ra do sự tấn công ngược màng hoạt dịch của hệ thống miễn dịch. Lý giải hiện tượng này, đến nay y khoa vẫn chưa xác định được nguyên do chính xác, di truyền chỉ là yếu tố nghi ngờ liên quan.

Giới chuyên môn cho biết, gen có thể không trực tiếp gây bệnh nhưng là nguyên nhân khiến cơ thể bị ảnh hưởng với các yếu tố môi trường. Điển hình như nhiễm virus, vi khuẩn gây hại, đây là một trong những tác nhân hình thành bệnh RA.

Yếu tố nguy cơ

Dù chưa xác định được nguyên nhân gây bệnh nhưng chuyên gia y tế khẳng định, người sở hữu càng nhiều yếu tố nguy cơ dưới đây, tỷ lệ mắc bệnh càng cao:

• Giới tính: Tỷ lệ nữ giới mắc bệnh cao, nhưng các triệu chứng nặng được ghi nhận nhiều hơn ở nam giới.
• Tuổi tác: Bệnh RA thường khởi phát vào độ tuổi trung niên, các nhóm tuổi khác vẫn có thể gặp nhưng ít.
• Di truyền: Nguy cơ mắc bệnh cao nếu tiền sử gia đình có người bị viêm khớp dạng thấp.
• Hút thuốc lá: Dù hút thụ động hay chủ động, khói thuốc lá đều tiềm ẩn nguy cơ gây bệnh.
• Tiếp xúc với chất độc hại: Nghiên cứu đã chứng minh người phơi nhiễm amiăng, silica có nguy cơ phát triển bệnh.
• Thừa cân, béo phì: Chỉ số BMI vượt ngưỡng cho phép dễ mắc bệnh hơn người có cân nặng ổn định.

Nhóm đối tượng có nguy cơ cao bị viêm đa khớp dạng thấp

Triệu chứng viêm khớp dạng thấp

Viêm khớp dạng thấp nổi bật với hai triệu chứng đau và xơ cứng khớp, thường xuất hiện đột ngột và nhanh hết. Tình trạng này khởi phát dữ dội khi vừa thức dậy vào buổi sáng, ngồi im một chỗ trong thời gian dài.

Người bệnh cũng có thể gặp thêm một số vấn đề khác như:

• Vùng da quanh khớp sưng nề, sờ vào có cảm giác ấm.
• Chán ăn, mệt mỏi.
• Sốt cao do phản ứng viêm trong cơ thể.

Nhận diện triệu chứng lâm sàng của bệnh RA

Ở giai đoạn đầu, bệnh RA chỉ tác động đến các khớp nhỏ như ngón tay, ngón chân. Khi chuyển sang giai đoạn tiến triển, các vùng như cổ tay, mắt cá chân, hông, vai, đầu gối bắt đầu có biểu hiện của bệnh.

Chưa dừng ở đó, viêm đa khớp dạng thấp còn tác động đến các bộ phận không liên quan đến khớp. Khoảng 40% ca bệnh ảnh hưởng lên da, mắt, phổi, tim, thận, tủy xương, mạch máu, mô thần kinh hay tuyến nước bọt.

Cẩn trọng với những biến chứng

Nếu bệnh tình không được kiểm soát chặt chẽ, kịp thời, bạn có thể đối mặt với một trong những biến chứng viêm khớp dạng thấp nguy hiểm dưới đây:

• Loãng xương là tình trạng xương suy yếu, giòn và dễ gãy.
• Hình thành các khối mô cứng quanh khu vực khớp bị viêm, thậm chí ở các cơ quan lân cận không phải xương.
• Hội chứng Sjogren khiến độ ẩm trong mắt và miệng giảm xuống.
• Nhiễm trùng do tác dụng phụ của thuốc làm suy giảm hệ thống miễn dịch.
• Tỷ lệ mỡ so với cơ cao hơn bình thường, còn gọi béo phì ẩn.
• Hội chứng ống cổ tay xảy ra do dây thần kinh bàn tay, ngón tay bị chèn ép.
• Khởi phát bệnh lý tim mạch nguy hiểm như tắc nghẽn động mạch, viêm túi bao quanh tim.
• Bệnh phổi như viêm phổi, sẹo mô phổi khiến chức năng hít thở thông thường gặp khó khăn.
• Ung thư hạch là một loại ung thư máu, đe dọa trực tiếp đến tính mạng người bệnh.

Bệnh có thể làm khởi phát các bệnh lý nguy hiểm khác

Chẩn đoán viêm khớp dạng thấp

Việc chẩn đoán viêm khớp dạng thấp sẽ được kết hợp giữa triệu chứng lâm sàng và xét nghiệm cận lâm sàng. Cụ thể:

• Xét nghiệm máu xác định số lượng hồng cầu, do người mắc bệnh có chỉ số tế bào thấp hơn ngưỡng quy chuẩn.
• Xét nghiệm protein phản ứng C - CRP.
• Xét nghiệm kháng thể citrulline theo chu kỳ (anti-CCP), nhưng không đặc hiệu với thể huyết thanh âm tính.
• Xét nghiệm yếu tố dạng thấp RF, cũng là một phương pháp không dùng để chẩn đoán thể huyết thanh âm tính.
• Xét nghiệm kháng thể kháng nhân dương tính (ANA).
• Đo lường tốc độ lắng của tế bào màu (ESR), nếu máu đông lại nhanh thì có thể bạn bị RA.

Phương pháp chẩn đoán viêm khớp dạng thấp

Điều trị viêm khớp dạng thấp

Viêm đa khớp dạng tính đến nay vẫn thuộc nhóm bệnh lý mãn tính, rất khó để điều trị dứt điểm. Các phương pháp hiện tại chỉ nhằm làm nhẹ triệu chứng, cải thiện chất lượng đời sống.

Hai phương pháp thường được áp dụng:

Điều trị nội khoa

Dùng thuốc là một trong những phương pháp điều trị viêm dạng thấp hiệu quả, đã được chứng minh về khả năng thuyên giảm cơn đau và cứng khớp. Tuỳ tình trạng bác sĩ sẽ kê đơn dùng aspirin, ibuprofen, naproxen, corticosteroid, DMARD,...

Điều quan trọng người bệnh cũng như gia đình cần ghi nhớ, việc điều trị bằng thuốc cần có hướng dẫn và đơn kê của bác sĩ. Nhiệm vụ của bạn là tuân thủ y lệnh, không tự tăng hay giảm liều thuốc.

Điều trị ngoại khoa

Nếu khớp tổn thương nghiêm trọng, phẫu thuật trở thành giải pháp duy nhất giúp phục hồi khả năng vận động. Một số phương pháp thường được áp dụng:

• Nội soi loại bỏ vùng viêm ở lớp lót khớp của các bộ phận như khuỷu tay, cổ tay, hông và đầu gối.
• Sửa chữa gân là kỹ thuật điều chỉnh lại đường gân xung quanh khớp bị vỡ hoặc lỏng lẻo.
• Phẫu thuật chỉnh trục là một thủ thuật y tế điều chỉnh khớp gối ổn định trở lại, phù hợp với bệnh nhân không thể thay khớp.
• Thay toàn bộ khớp bị hư hỏng nặng bằng vật liệu y tế chuyên dụng như nhựa, kim loại.

Can thiệp ngoại khoa với trường hợp viêm nghiêm trọng

Biện pháp hỗ trợ

Ở giai đoạn đầu viêm cấp, bệnh nhân nên ưu tiên để khớp nghỉ ngơi ở tư chế cơ năng, không nên kê hay độn đồ vật tại khớp. Khi các triệu chứng dần thuyên giảm hãy bắt đầu tập vận động, đều đặn thao tác trong ngày để khôi phục chức năng sinh lý của khớp.

Người bệnh cũng có thể tham vấn ý kiến bác sĩ về việc thực hiện vật lý trị liệu, phục hồi chức năng. Hoặc sử dụng thêm các dụng cụ hỗ trợ, tối ưu hiệu quả điều trị.

Các phòng tránh bệnh viêm khớp dạng thấp

Với loạt yếu tố nguy cơ từ môi trường, sinh hoạt đời sống thường nhật, người bệnh hoàn toàn có thể chủ động phòng ngừa và kiểm soát bệnh tiến triển. Cụ thể:

• Bỏ thuốc lá: Theo CDC, người hút thuốc có nguy cơ mắc bệnh cao gấp 1,3 - 2,4 lần so với người không hút.
• Duy trì mức cân nặng ổn định: Bệnh dễ khởi phát ở người thừa cân, béo phì.
• Chế độ dinh dưỡng lành mạnh: Thực đơn ưu tiên ngũ cốc nguyên hạt, trái cây, rau xanh. Hạn chế tiêu thụ muối, đường và chất béo bão hoà.
• Thể dục thể thao đều đặn tránh nguy cơ mất xương, giảm đau và cứng khớp. Tuy nhiên cần tránh các bài tập mạnh trong giai đoạn bệnh bùng phát.
• Hạn chế tiếp xúc với môi trường độc hại: Một số chất ô nhiễm, hóa chất mạnh có thể tác động đến hệ miễn dịch, khởi phát bệnh RA. Nếu cần tiếp xúc, bạn nên trang bị đồ bảo hộ chuyên dụng.
• Thăm khám y tế: Nếu cơ thể xuất hiện bất kỳ triệu chứng nghi ngờ, bất thường người bệnh cần đến bệnh viện sớm, nhận chỉ định chẩn đoán và can thiệp điều trị đúng cách.

Biện pháp phòng tránh, hạn chế nguy cơ viêm đa khớp dạng thấp

Câu hỏi liên quan đến viêm đa khớp dạng thấp

Bệnh viện Đa khoa Phương Đông tổng hợp một số thắc mắc liên quan đến viêm khớp dạng thấp và giải đáp dưới góc độ chuyên môn.

Bệnh viêm khớp dạng thấp có ảnh hưởng đến mắt không?

Viêm khớp dạng thấp chủ yếu ảnh hưởng đến sức khỏe cơ xương khớp nhưng vẫn có thể tác động đến mắt. Triệu chứng điển hình nhất là khô mắt, không can thiệp sớm có thể làm tổn thương giác mạc, viêm cùng mạc.

Trầm cảm có phải gây bệnh?

Trầm cảm và bệnh RA thường xuất hiện, có thể tiến triển cùng nhau. Nếu một trong hai bệnh lý không được kiểm soát tốt, bạn có thể đối mặt với tình trạng đau nhức trầm trọng, giảm hiệu suất công việc, tăng nguy cơ mắc bệnh về tim.

Viêm khớp dạng thấp có nên tập thể dục không?

Khi bệnh viêm đa khớp dạng thấp ổn định, người bệnh nên tập thể dục trở lại. Để chắc chắn hơn, người bệnh vẫn nên tham khảo ý kiến bác sĩ về thời điểm, tần suất và cường độ thực hiện.

Viêm khớp dạng thấp huyết thanh dương tính là 1 thể RA?

Viêm khớp dạng thấp huyết thanh dương tính là một thể điển hình của bệnh RA. Ở dạng này, tình trạng bệnh thường xuất hiện các triệu chứng nghiêm trọng hơn, việc điều trị cũng trở nên khó khăn.

Bệnh RA có di truyền không?

Có sự liên quan giữa viêm khớp dạng thấp và yếu tố di truyền trong gia đình. Nếu nằm trong nhóm đối tượng nguy cơ, bạn nên thăm khám sớm để được hướng dẫn phòng tránh hoặc giảm nhẹ triệu chứng bệnh.

Bệnh thấp khớp có phải thoái hóa khớp không?

Thấp khớp thường bị nhầm lẫn với thoái hóa khớp, một bệnh lý xương khớp phổ biến theo quá trình lão hóa tự nhiên. Nếu thoái hóa khớp gây tổn thương do sử dụng quá mức, thì viêm đa khớp dạng thấp tác động nhiều hơn đến màng lớp khớp và phá hủy phần xương bên dưới.

Kết luận

Viêm khớp dạng thấp (RA) là loại bệnh tự miễn mãn tính, gây các triệu chứng khó chịu kéo dài như đau, sưng và cứng khớp tại màng hoạt dịch của một hoặc cả hai cơ thể. Tình trạng viêm cần được can thiệp kịp thời, đúng cách nhằm hạn chế tổn thương sụn, biến dạng khớp hoặc bào mòn xương.