VMAT điều trị ung thư đầu cổ có tác dụng phụ không? Diễn ra như thế nào?

Xạ trị VMAT điều trị ung thư đầu cổ là gì?

Trong điều trị ung thư vùng đầu cổ, xạ trị đóng vai trò rất quan trọng nhằm tiêu diệt tế bào ung thư và kiểm soát sự tiến triển của bệnh. Tuy nhiên, đây cũng là khu vực chứa nhiều cơ quan nhạy cảm như tuyến nước bọt, tủy sống, thanh quản hay dây thần kinh, vì vậy việc điều trị cần đạt được sự cân bằng giữa hiệu quả tiêu diệt khối u và bảo tồn chức năng sinh hoạt của người bệnh.

VMAT (Volumetric Modulated Arc Therapy) là kỹ thuật xạ trị hiện đại hỗ trợ đạt được cả 2 mục đích này. Điểm đặc biệt nằm ở chỗ thay vì chiếu tia từ một vài hướng cố định, máy xạ trị sẽ xoay vòng quanh cơ thể người bệnh, đồng thời điều chỉnh liên tục cường độ tia và hình dạng chùm tia để bám sát khối u.

Nhờ cơ chế này, tia xạ tập trung nhiều hơn vào vùng cần điều trị, trong khi các mô lành xung quanh được hạn chế ảnh hưởng tối đa. Điều này đặc biệt quan trọng với ung thư đầu cổ bệnh lý mà chỉ một thay đổi nhỏ cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng ăn uống, nói chuyện hoặc nuốt của người bệnh.

Các nghiên cứu cho thấy trong quá trình xạ trị, kích thước khối u và cấu trúc cơ thể có thể thay đổi theo thời gian (ví dụ: khối u nhỏ lại hoặc người bệnh sụt cân). Khi đó, VMAT có thể kết hợp với xạ trị thích ứng (ART) tức là chụp lại hình ảnh và điều chỉnh kế hoạch điều trị để phù hợp với tình trạng mới, giúp duy trì độ chính xác xuyên suốt liệu trình.

Với VMAT, tia xạ sẽ được điều chỉnh liên tục về cả cường độ và hình dạng để bám sát khối u 

Chỉ định VMAT điều trị ung thư đầu cổ

Với VMAT, bác sĩ sẽ cân nhắc dựa trên nhiều yếu tố nhằm đảm bảo lợi ích tối đa cho người bệnh. Kỹ thuật này sẽ được các bác sĩ cân nhắc chỉ định cho người bệnh trong các trường hợp như sau:

• Ung thư vùng mũi họng, thanh quản, hạ họng, ung thư khoang miệng hoặc lưỡi
• Khối u nằm gần các cơ quan quan trọng cần được bảo vệ như tuyến mang tai (tuyến tiết nước bọt), tủy sống hoặc thân não
• Người bệnh cần xạ trị kết hợp hóa trị
• Trường hợp cần chiếu xạ diện rộng nhưng vẫn phải hạn chế tác động lên mô lành

Trong thực tế điều trị, bác sĩ sẽ xác định các vùng cần nhận liều xạ khác nhau, sau đó phân bố liều linh hoạt tức vùng nguy cơ cao nhận liều cao hơn, trong khi vùng xung quanh được giảm liều để hạn chế biến chứng. Đây là một trong số lợi ích lớn nhất khi điều trị, hỗ trợ 

Một điểm quan trọng khác là cơ thể người bệnh có thể thay đổi trong quá trình điều trị. Nghiên cứu cho thấy thể tích khối u và cả tuyến mang tai có thể giảm đáng kể sau vài tuần xạ trị. Khi phát hiện sự thay đổi này, bác sĩ sẽ chụp CT lại và lập kế hoạch xạ trị mới, giúp tia xạ tiếp tục đi đúng mục tiêu thay vì ảnh hưởng sang mô khỏe mạnh.

Tác dụng phụ sau khi điều trị ung thư đầu cổ bằng kỹ thuật VMAT?

Dù là kỹ thuật xạ trị hiện đại, VMAT vẫn sử dụng tia bức xạ năng lượng cao nên người bệnh có thể gặp một số tác dụng phụ. Tuy nhiên, nhờ khả năng kiểm soát liều tốt hơn, các triệu chứng thường được giảm nhẹ so với phương pháp xạ trị truyền thống.

Cụ thể, sau khi xạ trị VMAT, người bệnh có thể có các triệu chứng dưới đây:

• Viêm da vùng chiếu xạ, bằng mắt thường có thể thấy da đỏ, khô hoặc bong nhẹ
• Viêm niêm mạc miệng – họng, cảm thấy đau rát khi ăn uống hoặc nuốt
• Khô miệng do tuyến nước bọt bị ảnh hưởng
• Mệt mỏi, chán ăn trong quá trình điều trị
• Khó nuốt hoặc thay đổi vị giác tạm thời

Theo ghi nhận lâm sàng, phần lớn người bệnh xuất hiện các tác dụng phụ mức độ vừa và có thể kiểm soát bằng chăm sóc hỗ trợ. Việc điều chỉnh kế hoạch xạ trị khi cơ thể thay đổi giúp giảm liều chiếu vào các cơ quan nhạy cảm, đặc biệt là tuyến mang tai khu vực nếu ảnh hưởng có thể gây ra tình trạng khô miệng kéo dài.

Sau khi điều trị, người bệnh có thể bị viêm da 

Quá trình xạ trị VMAT diễn ra như thế nào?

Về cơ bản, quá trình xạ trị VMAT điều trị ung thư đầu cổ thường được thực hiện theo trình tự dưới đây:

• Chụp CT mô phỏng và cố định tư thế: Người bệnh được chụp CT trong tư thế điều trị và đeo mặt nạ cố định riêng để giữ đầu cổ luôn ở cùng một vị trí mỗi lần xạ trị. Điều này giúp tia xạ đi chính xác vào khối u.
• Lập kế hoạch xạ trị cá thể hóa: Bác sĩ và kỹ sư vật lý y khoa xác định vị trí khối u, các cơ quan cần bảo vệ và tính toán đường đi của tia xạ sao cho hiệu quả nhất.
• Tiến hành xạ trị hằng ngày: Mỗi buổi xạ trị thường chỉ kéo dài vài phút. Máy xoay quanh người bệnh và phát tia theo kế hoạch đã thiết lập. Người bệnh không cảm thấy đau trong lúc chiếu xạ.
• Theo dõi và điều chỉnh trong quá trình điều trị: Do khối u có thể thay đổi về kích thước nên bác sĩ sẽ yêu cầu người bệnh chụp chiếu để kiểm tra định kỳ.

Trước khi xạ trị, người bệnh sẽ được chỉ định chụp CT hoặc SPECT CT 

Có thể nói, VMAT điều trị ung thư đầu cổ là bước tiến quan trọng giúp tập trung tia xạ chính xác vào khối u, đồng thời bảo vệ tốt hơn các cơ quan quan trọng như tuyến nước bọt, tủy sống hay vùng họng miệng. Nhờ khả năng theo dõi và điều chỉnh kế hoạch điều trị theo sự thay đổi của cơ thể người bệnh, phương pháp này góp phần nâng cao hiệu quả kiểm soát bệnh và cải thiện trải nghiệm trong suốt quá trình xạ trị.