Ung thư tuyến tiền liệt là một trong những bệnh ung thư thường gặp ở nam giới, đặc biệt sau tuổi 60. Khi được phát hiện sớm, người bệnh có nhiều lựa chọn điều trị nhằm kiểm soát khối u và duy trì chất lượng sống lâu dài. Trong đó, xạ trị là phương pháp quan trọng giúp tiêu diệt tế bào ung thư bằng tia bức xạ năng lượng cao.
Những năm gần đây, sự ra đời của các kỹ thuật xạ trị hiện đại như xạ trị VMAT ung thư tuyến tiền liệt đã giúp quá trình điều trị trở nên chính xác hơn, thời gian mỗi buổi chiếu ngắn hơn và hạn chế ảnh hưởng đến các cơ quan nhạy cảm như bàng quang hay trực tràng.
Xạ trị VMAT ung thư tuyến tiền liệt là gì?
Xạ trị là phương pháp sử dụng tia bức xạ để phá vỡ DNA của tế bào ung thư, khiến chúng không thể tiếp tục phát triển hoặc bị tiêu diệt. Trong điều trị ung thư tuyến tiền liệt, xạ trị có thể được dùng đơn lẻ hoặc kết hợp với các phương pháp khác tùy từng giai đoạn bệnh.
VMAT (Volumetric Modulated Arc Therapy) là kỹ thuật xạ trị ngoài thế hệ mới. Nếu như với xạ trị truyền thống, máy móc chỉ chiếu tia xạ tù vài hướng cố định thì với VMAT, máy xạ trị sẽ xoay liên tục vòng quanh cơ thể người bệnh, đồng thời liên tục điều chỉnh cường độ tia và hình dạng chùm tia.
Với người bệnh, kỹ thuật xạ trị này đem lại những lợi ích hết sức thiết thực. Cụ thể, tia xạ VMAT ôm trọn vào khối u ở tuyến tiền liệt để. đảm bảo khối u nhận đủ liều xạ cần thiết. Trong khi đó, các cơ quan xung quanh như bàng quang, trực tràng và đầu xương đùi được hạn chế tối đa nhờ liều tia xạ được phân bố và kiểm soát chính xác.
Đặc biệt, với phương pháp này, thời gian mỗi buổi xạ trị chỉ còn 10 - 20 phút, trong đó thời gian chiếu tia chỉ mất 2 - 6 phút, tiết kiệm tối đa thời gian và giảm bớt cảm giác mệt mỏi, căng thẳng cho bệnh nhân.
Xạ trị VMAT giúp bệnh nhân đạt được hiệu quả điều trị tối đa và giảm tối thiểu tổn thương đến các mô xung quanh
Chỉ định xạ trị VMAT cho bệnh nhân ung thư tuyến tiền liệt
Không phải mọi bệnh nhân đều áp dụng cùng một phương pháp điều trị. Việc lựa chọn có xạ trị hay không và xạ trị theo phương pháp nào phải được cân nhắc dựa trên tình trạng bệnh của từng bệnh nhân.
Về lý thuyết, phương pháp này có thể được cân nhắc cho các bệnh nhân trong các trường hợp dưới đây:
- Ung thư tuyến tiền liệt khu trú hoặc tiến triển tại chỗ
- Người bệnh không phù hợp phẫu thuật hoặc muốn bảo tồn cơ quan
- Điều trị sau phẫu thuật nhằm giảm nguy cơ tái phát
- Điều trị giảm triệu chứng khi bệnh ở giai đoạn muộn
Trước mỗi buổi xạ trị, người bệnh sẽ được chụp CT hoặc MRI để xác định chính xác vị trí khối u. Sau đó, bác sĩ sẽ tính toán liều tia phù hợp với thể trạng và lập kế hoạch điều trị cá nhân hóa. Các bác sĩ cũng thường chia nhỏ liều xạ thành nhiều buổi để bệnh nhân có thời gian phục hồi giữa các lần điều trị, từ đó giảm nguy cơ tác dụng phụ.
So sánh xạ trị VMAT và các phương pháp điều trị ung thư tuyến tiền liệt khác
So sánh với xạ trị 3D CRT
Xạ trị 3D-CRT tuy đã mang lại hiệu quả điều trị tốt, nhưng vẫn còn hạn chế do gây liều xạ cao lên các cơ quan quan trọng như bàng quang, trực tràng và cổ xương đùi, từ đó làm tăng nguy cơ tác dụng phụ. Trong khi đó, VMAT cho khả năng phân bố liều chính xác hơn, giúp giảm đáng kể liều xạ đến các cơ quan này.
Cụ thể, theo nghiên cứu trên 30 bệnh nhân ung thư tuyến tiền liệt trên Tạp chí Y học cho thấy tỷ lệ mô trực tràng và bàng quang chịu liều cao (V70) ở VMAT thấp hơn rõ rệt so với 3D-CRT (ví dụ trực tràng: khoảng 15,4% so với 37,6%; bàng quang: 22,3% so với 55,8%). Nhờ đó, VMAT giúp hạn chế đáng kể tác dụng phụ trên hệ tiết niệu và tiêu hóa.
Trên lâm sàng, phần lớn tác dụng phụ khi dùng VMAT chỉ ở mức độ nhẹ (độ 1), như độc tính tiết niệu gặp 73,3% nhưng chủ yếu nhẹ, độc tính tiêu hóa độ 1 chỉ 26,7%. Đặc biệt, không ghi nhận biến chứng muộn trên da hay cổ xương đùi. Điều này cho thấy VMAT an toàn hơn và giúp cải thiện chất lượng sống cho người bệnh so với 3D-CRT.
So sánh với xạ trị IMRT
IMRT là kỹ thuật xạ trị hiện đại có khả năng điều biến liều tốt, giúp nâng cao hiệu quả điều trị ung thư tuyến tiền liệt. Tuy nhiên, VMAT được xem là bước cải tiến tiếp theo khi vẫn giữ được hiệu quả này nhưng tối ưu hơn về thời gian.
Theo nghiên cứu đăng trên tạp chí Y học, VMAT giúp rút ngắn đáng kể thời gian xạ trị so với IMRT, trong khi vẫn đảm bảo kiểm soát khối u hiệu quả. Sau điều trị, 100% bệnh nhân có chỉ số PSA < 4 ng/ml, cho thấy đáp ứng điều trị rất tốt.
Ngoài ra, VMAT còn góp phần kéo dài thời gian sống thêm không tiến triển bệnh, với tỷ lệ sống không tiến triển sau 14 tháng đạt 93,8% và sau 36 tháng là 75%. Điều này chứng minh VMAT không chỉ nhanh hơn mà còn duy trì hiệu quả lâu dài tương đương, thậm chí có lợi thế hơn trong điều trị .
So với IMRT, VMAT có khả năng đánh trúng khối u chính xác hơn với ít tác dụng phụ hơn
Xạ trị VMAT ung thư tuyến tiền liệt có nguy hiểm không?
Thực tế, xạ trị kể cả kỹ thuật hiện đại vẫn có thể ảnh hưởng đến các mô lành xung quanh. Mặc dù VMAT có khả năng điều chỉnh tia chính xác nên giảm đáng kể các biến chứng nguy hiểm, người bệnh vẫn có thể gặp các tác dụng phụ nhưng đa phần ở mức nhẹ như sau:
- Đi tiểu nhiều lần hoặc hơi rát khi tiểu
- Rối loạn tiêu hóa nhẹ như tiêu chảy
- Mệt mỏi trong quá trình điều trị
- Rối loạn cương xuất hiện chậm theo thời gian ở một số bệnh nhân lớn tuổi
Do tuyến tiền liệt nằm gần bàng quang và trực tràng, hai cơ quan này có thể nhận một phần nhỏ tia xạ. Tuy nhiên, các tế bào lành thường có khả năng tự phục hồi sau khi kết thúc xạ trị nên phần lớn triệu chứng và tổn thương gây ra sau khi điều trị sẽ được cơ thể tự cải thiện dần.
Trong điều trị ung thư hiện nay, xạ trị không chỉ hướng tới kiểm soát khối u mà còn chú trọng giảm nhẹ tác dụng phụ và nâng cao chất lượng sống cho người bệnh. Xạ trị VMAT tại Trung tâm Ung bướu, Xạ trị và Y học hạt nhân Quốc tế – Bệnh viện Đa khoa Phương Đông là một trong những kỹ thuật hiện đại đáp ứng mục tiêu đó.
Người bệnh được điều trị trên hệ thống máy gia tốc tuyến tính VERSA HD, cho phép tia xạ bao phủ chính xác vùng tổn thương, hạn chế ảnh hưởng đến mô lành xung quanh. Quá trình lập kế hoạch xạ trị còn được hỗ trợ bởi máy CT đếm photon NAEOTOM Alpha, giúp tạo hình ảnh rõ nét, hỗ trợ bác sĩ cá thể hóa phác đồ với độ chính xác cao và giảm đáng kể liều tia X không cần thiết.
Bệnh nhân xạ trị bằng hệ thống máy gia tốc tuyến tính VERSA HD tại Bệnh viện Đa khoa Phương Đông
Có thể nói, xạ trị VMAT ung thư tuyến tiền liệt là bước tiến quan trọng trong điều trị ung thư hiện đại, giúp tập trung tia xạ chính xác vào khối u, rút ngắn thời gian điều trị và hạn chế ảnh hưởng lên các cơ quan lành. Các nghiên cứu cho thấy hiệu quả kiểm soát khối u tốt trong khi nguy cơ biến chứng nghiêm trọng và ung thư thứ phát ở mức rất thấp.
Tuy nhiên, không có phương pháp nào phù hợp cho tất cả mọi người. Việc lựa chọn điều trị cần dựa trên đánh giá toàn diện của bác sĩ nhằm đạt mục tiêu quan trọng nhất kiểm soát bệnh hiệu quả đồng thời duy trì chất lượng sống lâu dài cho người bệnh.
