Xương thuyền phụ: Nguyên nhân, triệu chứng và hướng điều trị

Xương thuyền phụ là gì?

Xương thuyền phụ là một dạng dị tật bẩm sinh, kết luận khi cấu trúc giải phẫu có thêm một mảnh xương hoặc sụn nhỏ nằm trên vòm gan bàn chân. Tình trạng này không gây triệu chứng ở thời thơ ấu, chỉ phát hiện khi xương và sụn phát triển trong giai đoạn thanh thiếu niên hoặc trưởng thành.

Căn cứ vào thang phân loại Geist năm 1914, xương thuyền phụ gồm 3 loại chính:

• Loại 1: Xương thuyền phụ nằm bên trong gân chày sau, không gắn liền với xương chày mà nằm cách một khoảng nhỏ dưới 3mm.
• Loại 2: Được coi như một xương phụ thực sự, diện tích khớp với xương thuyền và đường kính đạt từ 1 - 2 cm.
• Loại 3: Xương thuyền phụ đồng nhất với xương thuyền, tạo nên một xương thuyền phì đại bất thường.

Phân loại hội chứng xương thuyền phụ

Biểu hiện của hội chứng xương thuyền phụ

Hội chứng xương thuyền phụ phần lớn không gây ra những triệu chứng khó chịu. Hiện tượng đau chỉ xuất hiện khi gây chày sau bị chấn thương, vận động quá mức hoặc đi giày không phù hợp.

Ở giai đoạn phát hiện lòng bàn chân xuất hiện thêm xương thuyền phụ, bệnh nhân có thể gặp một số vấn đề như:

• Bất thường hình dáng bàn chân, phía trên vòm gan bàn chân có một khối gồ.
• Dáng bàn chân dẹt làm căng giãn gân chày sau, tăng nguy cơ gây viêm xương thuyền phụ.
• Tấy đỏ, sưng vùng xương thuyền phụ.
• Lòng bàn chân, vòm gan bàn chân trong hoặc sau khi hoạt động bị đau nhói.

Dấu hiệu nhận biết tình trạng dị tật bẩm sinh ở xương thuyền

Nhận diện chính xác triệu chứng xương thuyền phụ đảm bảo người bệnh, bác sĩ hạn chế nhầm lẫn với những chấn thương bàn chân khác như gãy xương thuyền. Hơn hết việc phát hiện sớm còn tối ưu hiệu quả điều trị, chặn nguy cơ biến chứng và đảm bảo chất lượng cuộc sống người bệnh.

Phương pháp chẩn đoán

Theo đúng chuẩn y khoa, việc kết luận mắc hội chứng xương thuyền phụ không thể chỉ căn cứ trên các triệu chứng lâm sàng. Bệnh nhân cần được đánh giá thêm qua các kiểm tra sau:

• Cách di chuyển, sử dụng cơ bắp và khớp.
• Cấu trúc và hình dáng bàn chân.
• Da có biểu hiện sưng phù hay kích ứng không.
• Các triệu chứng, mức độ đau khi tác động vào vùng xương tổn thương.

Kết hợp chẩn đoán lâm sàng và cận lâm sàng

Kết hợp với đó là xét nghiệm hình ảnh cận lâm sàng như chụp X-quang, cho phép quan sát rõ hơn cấu trúc xương thuyền phụ. Trong trường hợp nghi ngờ tổn thương, tình trạng xương phức tạp, bác sĩ có thể chỉ định thêm chụp CT hoặc MRI.

Điều trị xương thuyền phụ

Tuỳ theo mức độ hay triệu chứng ảnh hưởng đến đời sống, chứng xương thuyền phụ có thể được can thiệp bằng phương pháp không phẫu thuật hoặc phẫu thuật. Mọi hướng can thiệp đều có ưu, nhược điểm riêng, song đều tập trung mục tiêu đảm bảo khả năng vận động cho người bệnh.

Điều trị không phẫu thuật

Điều trị không phẫu thuật hay điều trị bảo tồn bao gồm nhiều phương pháp, tuỳ theo tình trạng cá nhân mà có thể kết hợp để đạt kết quả mong muốn. Cụ thể:

• Bệnh nhân được bó bột hoặc hướng dẫn sử dụng loại giày đặc biệt để giữ vùng tổn thương bất động, giảm tình trạng sưng viêm.
• Chườm đá lên vùng xương thuyền tổn thương là một cách để giảm sưng hiệu quả, dễ làm ngay tại nhà. Lưu ý không được để đá tiếp xúc trực tiếp với da, nên chườm qua một lớp vải, tránh tình trạng chuyển biến nghiêm trong hơn.
• Bác sĩ kê đơn thuốc giảm, giảm viêm không chứa steroid như ibuprofen.
• Vật lý trị liệu kết hợp bài tập phục hồi chức năng tăng cường sức khỏe cơ bắp và giảm viêm.
• Với một số trường hợp đặc biệt, bệnh nhân có thể được sử dụng thêm các thiết bị đặc biệt để cân bằng cơ thể để hạn chế nguy cơ tái phát triệu chứng.

Hướng điều trị bảo tồn xương phụ xương thuyền

Điều trị phẫu thuật

Phẫu thuật xương thuyền phụ thường được chỉ định với những trường hợp điều trị bảo tồn trong 4 - 6 tháng không mang lại hiệu quả. Ví dụ như cơn đau tái phát kéo dài, vòm bàn chân bị sụp ảnh hưởng đến khả năng vận động hoặc gân chày sau bị kích ứng.

Tuỳ theo mức độ tổn thương, ảnh hưởng mà hướng can thiệp ngoại khoa có thể bao gồm cắt bỏ toàn bộ phần xương phụ và tái tạo lại gân chày. Hậu phẫu bệnh nhân cần tập phục hồi chức năng, mang đế chỉnh hình để hỗ trợ quá trình lành xương diễn ra thuận lợi.

Kết luận

Xương thuyền phụ là biến thể giải phẫu xương hiếm gặp, được hình thành ngay từ giai đoạn bào thai nhưng chỉ khi đến khi xương và sụn phát triển gây đau, bệnh nhân mới phát hiện sự tồn tại của xương này. Chủ động theo dõi, thăm khám đóng vai trò quan trọng, giúp nâng cao hiệu quả điều trị và hạn chế những triệu chứng khó chịu.