Dị vật giác mạc: Khi nào tự xử lý được tại nhà? Khi nào phải đến Bệnh viện?

Dị vật giác mạc là gì?

Dị vật giác mạc là tình trạng có vật thể lạ bám, mắc hoặc găm vào giác mạc – lớp mô trong suốt nằm phía trước nhãn cầu. Đây là một tình trạng khá thường gặp trong sinh hoạt hằng ngày, đặc biệt khi làm việc ngoài trời, môi trường nhiều bụi hoặc không sử dụng kính bảo hộ.

Dù kích thước dị vật có thể rất nhỏ, nhưng nếu không được xử trí đúng cách, các vật thể nhỏ trong giác mạc vẫn có thể gây tổn thương bề mặt mắt, làm giảm thị lực và dẫn đến các biến chứng nguy hiểm như viêm loét hoặc sẹo giác mạc.

Theo các bác sĩ chuyên khoa, tình trạng này có thể chia ra  thành: 

• Dị vật nông: Dị vật chỉ bám hoặc mắc ở lớp biểu mô giác mạc, chưa xâm nhập vào các lớp sâu bên trong. 
• Dị vật sâu: Dị vật xuyên qua lớp màng Bowman và xâm nhập vào các lớp sâu của giác mạc, thường gây tổn thương nghiêm trọng hơn. Riêng đối với trường hợp này, bạn không thể tự lấy dị vật giác mạc sâu mà phải đến Bệnh viện ngay. 

Dị vật nông là các dị vật mới chỉ bám ở lớp biểu mô giác mạc 

Làm thế nào để nhận biết có trong giác mạc có dị vậ?

Ngay khi có vật thể bất thường trong giác mạc, cơ thể thường có các dấu hiệu cảnh báo sớm như sau: 

• Đau nhói hoặc đau âm ỉ trong mắt.
• Cảm giác nóng rát, cộm xốn và khó chịu liên tục.
• Có cảm giác như có vật gì đó mắc trong mắt dù đã chớp mắt nhiều lần.
• Chảy nước mắt nhiều, mắt đỏ rõ rệt.
• Nháy mắt liên tục do phản xạ tự nhiên của mắt.
• Đau hoặc khó chịu khi chớp mắt.
• Mắt nhìn mờ hoặc giảm thị lực tạm thời.
• Nhạy cảm với ánh sáng, sợ ánh sáng.

Hướng dẫn cách sơ cứu trong trường hợp dị vật nông  

Không phải trường hợp nào cũng có thể lấy dị vật giác mạc tại nhà. Riêng với các trường hợp dị vật găm sâu hoặc gây đau nhiều, để hạn chế các biến chứng nguy hiểm, bạn nên đến Bệnh viện càng sớm càng tốt.

Với các trường hợp dị vật mới xâm nhập vào giác mạc, hãy tham khảo các cách xử lý tại nhà như sau: 

• Rửa tay sạch trước khi chạm vào vùng mắt.
• Chớp mắt nhẹ nhàng trong chậu nước sạch để thử làm trôi các dị vật nhỏ.
• Rửa mắt bằng nước sạch hoặc nước muối sinh lý.
• Nếu dị vật nằm ở kết mạc, có thể dùng khăn sạch, mềm để nhẹ nhàng đẩy dị vật ra ngoài.

Hãy rửa tay sạch sẽ trước khi chạm tay vào vùng mắt 

Khi nào phải đi khám bác sĩ?

Nếu rơi vào một trong số các tình huống sau, bạn nên sắp xếp thời gian đến Bệnh viện uy tín sớm như sau:

• Dị vật nằm trực tiếp trên giác mạc và không tự trôi ra.
• Dị vật găm sâu, gây đau nhiều hoặc chảy máu mắt.
• Mắt nhìn mờ rõ rệt hoặc đau tăng nhanh.
• Nghi ngờ dị vật kim loại hoặc dị vật xuyên nhãn cầu.

Điều trị các trường hợp có dị vật trong giác mạc như thế nào?

Cách xử lý dị vật tùy thuộc vào tính chất của dị vật và mức độ tổn thương của mắt như sau:

• Trường hợp dị vật nằm trên hoặc trong kết mạc, bác sĩ có thể loại bỏ dị vật bằng cách rửa tay sạch, vạch mi mắt và dùng gạc mềm, sạch đẩy nhẹ dị vật ra ngoài.
• Với các hạt bụi nhỏ, bác sĩ có thể hướng dẫn chớp mắt trong nước sạch hoặc rửa mắt liên tục để làm trôi dị vật.
• Trường hợp dị vật bám trên giác mạc hoặc có dấu hiệu xuyên sâu, bác sĩ sẽ nhỏ thuốc nhuộm fluorescein để phát hiện vết trầy xước hoặc tổn thương giác mạc.

Một số trường hợp cần thực hiện thêm siêu âm hoặc chụp X-quang để đánh giá chính xác mức độ xâm nhập của dị vật. Nếu phát hiện dị vật lớn và găm sâu, bác sĩ sẽ gây tê bề mặt mắt trước khi dùng dụng cụ chuyên dụng để gắp dị vật ra ngoài.

Sau khi lấy dị vật, bác sĩ thường kê thuốc nhỏ mắt hoặc thuốc mỡ kháng sinh nhằm phòng ngừa nhiễm trùng. Một số trường hợp đau nhiều có thể được băng mắt tạm thời để giúp mắt nghỉ ngơi và hồi phục.

Sau khi được loại bỏ dị vật ra khỏi mắt, bạn có thể thực hiện theo các hướng dẫn dưới đây:

• Vệ sinh mắt nhẹ nhàng bằng nước sạch hoặc nước muối sinh lý.
• Tra thuốc mỡ kháng sinh theo đúng liều lượng và thời gian.
• Tái khám sau 24 giờ để đảm bảo giác mạc hồi phục tốt và không xuất hiện biến chứng bất thường.

Xem thêm: Vệ sinh mắt an toàn theo từng dạng tổn thương thường gặp

Hãy đến Bệnh viện thăm khám sau sau 24h đã được loại bỏ dị vật khỏi mắt 

Phòng ngừa dị vật giác mạc như thế nào?

Chủ động phòng ngừa là cách đơn giản nhưng hiệu quả nhất để bảo vệ giác mạc và duy trì thị lực khỏe mạnh lâu dài. Bạn có thể tham khảo các biện pháp phòng ngừa dưới đây:

• Không dùng tay dụi mắt vì có thể làm dị vật cọ xát và gây trầy xước giác mạc.
• Đeo kính bảo hộ khi làm việc trong môi trường nhiều bụi, xưởng gỗ, công trình xây dựng hoặc khi tiếp xúc với máy móc.
• Tham gia các hoạt động ngoài trời hoặc thể thao nên sử dụng kính bảo vệ mắt phù hợp.
• Không tự ý dùng nhíp, kim hoặc vật sắc nhọn để lấy dị vật ra khỏi mắt.
• Hạn chế đến gần khu vực có máy mài, máy khoan, máy cưa hoặc nơi phát sinh nhiều bụi.

Tóm lại, việc nhận biết sớm và xử lý đúng cách dị vật giác mạc giúp giảm nguy cơ biến chứng nguy hiểm cho mắt. Ngoài ra, việc duy trì các biện pháp phòng ngừa đơn giản hằng ngày cũng rất quan trọng trong việc bảo vệ giác mạc và thị lực một cách bền vững.