Tổng quan - vai trò của dinh dưỡng trong điều trị ung thư gan

Ung  thư gan là loại ung thư phổ biến, trong đó ung thư biểu mô tế bào gan (UTBMTBG)  chiếm 70-90% các loại ung thư gan nguyên phát và là vấn đề có ý nghĩa sức khỏe cộng đồng

UTBMTBG do lạm dụng rượu, hoặc nhiễm trùng mạn tính với các bệnh như viêm gan B và C, bệnh thừa sắt (một bệnh di truyền liên quan đến tình trạng thừa sắt trong gan), lạm dụng rượu/bia, xơ gan. 

Mặc dù có nhiều yếu tố liên quan đến sự phát triển của UTBMTBG, nhưng chế độ ăn uống cũng đóng vai trò nhất định trong việc ngăn ngừa hoặc làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

Vai trò dinh dưỡng

Xác định tình trạng dinh dưỡng của người bệnh (NB): Công cụ sàng lọc dinh dưỡng NRS,  PG- SGA. Công cụ mở rộng (đánh giá thành phần cơ thể)

• Xác định nhu cầu dinh dưỡng của từng cá thể người bệnh (*)
• Đưa ra biện pháp can thiệp phù hợp: Nuôi dưỡng đường miệng (ON) hay dinh dưỡng  đường tĩnh mạch (PN) hay phối hợp cả hai
• Theo dõi, đánh giá tình trạng dinh dưỡng trước sau can thiệp hoặc theo từng giai đoạn

(*) Nhu cầu dinh dưỡng

Theo ESPEN (hiệp hội dinh dưỡng lâm sàng châu Âu) và ASPEN (hiệp hội dinh dưỡng lâm sàng châu Mỹ)

Năng lượng theo nhu cầu bệnh lý

• 30-35 kcal/ kg/ ngày (BN không nằm liệt giường)
• 20-25 kcal/ kg/ngày (BN nằm liệt giường)

  Những điều cần biết về ung thư gan - Căn bệnh nguy hiểm hàng đầu

   

Cung cấp chất sinh năng lượng

• Protein cao (1-2g/kg cân nặng/ngày), bổ sung axit amin phân nhánh (BCAA)
• Giàu  Lipid, Giảm carbohydrate
• Bổ sung 2g EPA/ngày

Xem thêm:

• Những điều cần biết về ung thư gan - Căn bệnh nguy hiểm hàng đầu
  

Những vấn đề dinh dưỡng thường gặp ở người bệnh UTBMTBG

Suy dinh dưỡng  và suy mòn

Ảnh hưởng của tình trạng suy dinh dưỡng (SDD) và suy mòn:

• Ảnh hưởng kết quả điều trị  (tăng độc tính hóa xạ trị, giảm dung nạp và đáp ứng điều trị có thể phải ngừng hoặc trì hoãn điều trị, tăng nguy cơ  vong). 
• Ảnh hưởng đến chất lượng sống (giảm ngon miệng, giảm khối cơ, sức cơ & hoạt động thể chất, xã hội, Tăng lo âu, trầm cảm.
• Tăng chi phí điều trị do tăng biến chứng và thời gian nằm viện

Suy mòn: Suy mòn (Cachexia) là một hội chứng tàn phá  cơ thể ở giai đoạn cuối của bệnh, được đăc trưng bởi: tình trạng sụt cân và teo cơ, giảm mô mỡ nghiêm trọng, chán ăn, mệt mỏi

Khoảng 80% bệnh nhân ung thư có hội chứng suy mòn, làm giảm đáng kể chất lượng cuộc sống và đáp ứng điều trị, đồng thời làm xấu đi tiên lượng bệnh. Chiếm hơn 25% tổng số ca tử vong do ung thư.

Hiện vẫn chưa có liệu pháp điều trị hiệu quả nào cho hội chứng tàn phá này. Hầu hết các nghiên cứu đều tập trung vào cơ xương, cơ quan chính bị ảnh hưởng, nhưng chứng suy mòn do ung thư lại được đặc trưng bởi suy đa cơ quan.

Chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, chỉ có phương pháp điều trị đa mô thức (đa trị liệu).

Giảm khối cơ (bao gồm cả cơ tim) không phải dấu hiệu đầu tiên của suy mòn, chính tình trạng viêm là yếu tố thúc đẩy chứng suy mòn. Các yếu tố viêm lưu hành trong cơ thể đến các cơ quan gây tổn thương đến tụy, gan, ruột, thần kinh, mô mỡ.

Các vấn đề khác

• Tăng phản ứng viêm, giảm sức đề kháng

• Bất thường chuyển hóa glucose: Giảm dung nạp glucose và giảm đề kháng insulin.

• Thiếu vitamin D: Khoảng 90% bệnh nhân ung thư có tình trạng thiếu vitamin D

Giải pháp dinh dưỡng cho bệnh nhân ung thư gan

Nguyên tắc chống suy mòn

Không nhịn ăn hoặc kiêng khem  nhằm bỏ đói tế bào ung thư  hoặc chỉ chú ý chế độ ăn khi trong giai đoạn điều trị hoặc có dấu hiệu suy mòn

 Chế độ ăn

Dinh dưỡng cho bệnh nhân ung thư gan:

• Đủ năng lượng theo từng giai đoạn bệnh và từng cá thể. Trung bình 30-35 kcal/kg cân nặng
• Nhu cầu năng lượng và protein tăng lên khi bệnh tiến triển thư là 1,2-1,5g/kg/ngày
• Năng lượng cung cấp từ nguồn  carbohydrate khoảng 45%-60% tổng năng lượng tiêu thụ hàng ngày, ưu tiên sử dụng carbohydrate dạng phức hợp

Giảm tình trạng viêm, tăng sức đề kháng - Thực phẩm bổ sung

Các thực phẩm hỗ trợ chống viêm, giảm tình trạng suy mòn, tăng sức đề kháng:

• Bổ sung axit béo không bão hòa” EPA 2g/ngày (Tác dụng kháng viêm và cảm ứng miễn dịch, Tác động chống lại quá trình dị hóa)
• Axit amin chuỗi nhánh (BCAA), bao gồm leucine, isoleucine và valine: Khoảng 0,20-0,25 g/kg.
• Sử dụng các sản phẩm có HMB  (HMB: Beta-hydroxy-beta-methylbutyrate)- sản phẩm giáng hóa của aa leucine (3g/ngày)
• Bổ sung vitamin D liều hàng ngày: Khoảng 800 IU/ngày

Vận động

Những bệnh nhân cực kỳ yếu hoặc suy dinh dưỡng, nên bắt đầu bằng bài tập thăng bằng để tăng cường cơ tư thế và cải thiện phạm vi chuyển động. Sau đó, để cải thiện tình trạng suy dinh dưỡng và yếu ớt, nên bắt đầu bằng các bài tập kháng lực với tạ nhẹ. Ngoài ra, tại thời điểm này, nên bắt đầu bằng bài tập aerobic để cải thiện sức bền tim phổi và thể lực tổng thể