Hạ natri máu: Nguyên nhân, triệu chứng và cách khắc phục

Nguyên nhân gây hạ natri máu

Trong điều kiện bình thường, nồng độ natri trong huyết thanh dao động trong khoảng 135 đến 145 mEq/L. Khi chỉ số này giảm xuống dưới 135 mEq/L, người bệnh được xác định là bị hạ natri máu. Tình trạng này có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm thói quen sinh hoạt, chế độ dinh dưỡng và các bệnh lý nền.

Một số nguyên nhân thường gặp gồm:

Mất nước và rối loạn điện giải

Cơ thể mất nước do nhiều nguyên nhân như sốt cao, tiêu chảy hoặc nôn kéo dài có thể làm mất cân bằng điện giải, trong đó có natri.

Sốt cao có thể làm mất cân bằng nồng độ natri trong máu

Uống quá nhiều nước

Bổ sung nước đầy đủ là cần thiết cho cơ thể. Tuy nhiên, việc uống quá nhiều nước trong thời gian ngắn có thể khiến thận phải tăng đào thải nước, dẫn đến tình trạng pha loãng natri trong máu. Điều này đôi khi xảy ra ở những người vận động cường độ cao hoặc uống nước liên tục trong quá trình tập luyện.

Sử dụng chất kích thích

Một số chất kích thích như amphetamine hoặc các loại thuốc kích thích thần kinh có thể gây rối loạn cân bằng điện giải, khiến nồng độ natri trong máu giảm mạnh và tiềm ẩn nguy cơ nguy hiểm.

Tác dụng phụ của thuốc

Một số loại thuốc điều trị có thể gây hạ natri máu, bao gồm:

• Thuốc lợi tiểu
• Thuốc giảm đau
• Thuốc chống trầm cảm

Những thuốc này có thể làm thay đổi quá trình điều hòa nước và điện giải trong cơ thể.

Bệnh lý mạn tính

Một số bệnh lý ảnh hưởng đến chức năng của cơ quan quan trọng cũng có thể dẫn đến hạ natri máu, chẳng hạn:

• Bệnh gan
• Bệnh thận
• Bệnh tim mạch

Những bệnh này thường khiến dịch tích tụ trong cơ thể, làm loãng nồng độ natri trong máu.

Hội chứng tăng tiết hormone chống bài niệu

Hội chứng này còn được gọi là SIADH (Syndrome of Inappropriate Antidiuretic Hormone Secretion), nghĩa là hội chứng tăng tiết hormone chống bài niệu không phù hợp. Khi hormone chống lợi tiểu được tiết ra quá mức, cơ thể giữ nước nhiều hơn thay vì đào thải qua nước tiểu, từ đó làm giảm nồng độ natri trong máu.

Một số rối loạn nội tiết

Một số bệnh lý nội tiết cũng có thể làm giảm natri trong máu, bao gồm:

• Suy tuyến thượng thận
• Suy giáp với nồng độ hormone tuyến giáp thấp
• Bệnh đái tháo nhạt
• Hội chứng Cushing

Suy giáp là một nguyên nhân có thể gây ra hạ natri máu

Ngoài ra, một số yếu tố nguy cơ khác cũng có thể làm tăng khả năng mắc hạ natri máu, chẳng hạn như:

• Người cao tuổi
• Vận động viên tập luyện cường độ cao
• Môi trường khí hậu nóng ẩm, nhiệt đới
• Chế độ ăn nghèo natri

Đặc biệt, phụ nữ trong giai đoạn tiền mãn kinh có nguy cơ bị tổn thương não cao hơn khi xảy ra hạ natri máu. Nguyên nhân được cho là do sự thay đổi nội tiết tố ảnh hưởng đến cơ chế điều hòa natri của cơ thể.

Xem thêm:

• Tổng quan về bệnh suy tuyến thượng thận- Nguyên nhân và điều trị
  

Triệu chứng thường gặp của hạ natri máu

Biểu hiện của hạ natri máu phụ thuộc vào tốc độ và mức độ giảm natri trong máu.

Hạ natri máu mạn tính

Trong trường hợp này, nồng độ natri giảm từ từ trong khoảng 48 giờ hoặc lâu hơn, vì vậy triệu chứng có thể tiến triển chậm và mức độ biến chứng thường nhẹ đến trung bình.

Hạ natri máu cấp tính

Khi natri trong máu giảm nhanh trong thời gian ngắn, người bệnh có thể xuất hiện các biểu hiện nghiêm trọng. Nếu không được cấp cứu kịp thời, tình trạng này có thể dẫn đến hôn mê hoặc tử vong.

Một số dấu hiệu thường gặp của hạ natri máu gồm:

• Buồn nôn và nôn
• Đau đầu, cảm giác mệt mỏi kéo dài
• Buồn ngủ hoặc giảm tỉnh táo
• Bồn chồn, dễ kích thích hoặc cáu gắt
• Lú lẫn, rối loạn ý thức
• Yếu cơ hoặc xuất hiện chuột rút
• Co giật
• Hôn mê trong trường hợp nặng

Khi xuất hiện những dấu hiệu nghi ngờ hạ natri máu, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế sớm để được đánh giá và xử trí kịp thời.

Người bệnh cảm thấy buồn nôn và nôn

Chẩn đoán và điều trị hạ natri máu

Phương pháp chẩn đoán bệnh

Để xác định chính xác tình trạng hạ natri máu, bác sĩ sẽ tiến hành thăm khám lâm sàng kết hợp khai thác tiền sử bệnh lý của người bệnh. Tuy nhiên, vì các triệu chứng của hạ natri máu có thể giống với nhiều bệnh lý khác, nên việc chẩn đoán thường cần dựa vào các xét nghiệm cận lâm sàng.

Một số xét nghiệm thường được chỉ định gồm:

• Xét nghiệm máu để đánh giá nồng độ natri và các chất điện giải
• Xét nghiệm nước tiểu nhằm xác định nguyên nhân gây rối loạn điện giải
• Một số xét nghiệm bổ sung để đánh giá chức năng gan, thận hoặc nội tiết nếu cần

Sau khi xác định nguyên nhân và mức độ bệnh, bác sĩ sẽ xây dựng phác đồ điều trị phù hợp.

Điều trị hạ natri máu mức độ nhẹ

Các trường hợp nhẹ thường liên quan đến chế độ ăn uống hoặc tác dụng phụ của thuốc. Phương pháp điều trị có thể bao gồm:

• Hạn chế lượng chất lỏng đưa vào cơ thể
• Điều chỉnh liều lượng hoặc thay đổi loại thuốc đang sử dụng
• Điều chỉnh chế độ dinh dưỡng nhằm cân bằng điện giải

Điều chỉnh chế độ dinh dưỡng nhằm cung cấp lượng khoáng chất cần thiết

Điều trị hạ natri máu mức độ nặng

Trong các trường hợp nghiêm trọng, người bệnh cần được điều trị tích cực tại cơ sở y tế. Một số biện pháp thường được áp dụng gồm:

• Truyền dung dịch natri qua đường tĩnh mạch để tăng nồng độ natri trong máu
• Sử dụng thuốc nhằm kiểm soát triệu chứng và điều chỉnh rối loạn điện giải
• Điều trị các bệnh lý nền gây ra hạ natri máu

Cách phòng ngừa hạ natri máu

Để giảm nguy cơ xảy ra hạ natri máu, mỗi người nên chủ động áp dụng các biện pháp chăm sóc sức khỏe phù hợp.

Một số khuyến nghị quan trọng gồm:

• Điều trị sớm các bệnh lý có liên quan như bệnh tuyến thượng thận, bệnh gan hoặc bệnh tim mạch
• Theo dõi các dấu hiệu bất thường nếu đang sử dụng thuốc có nguy cơ gây rối loạn điện giải
• Bổ sung đồ uống chứa chất điện giải khi vận động cường độ cao hoặc lao động nặng
• Uống nước hợp lý, không nên uống quá nhiều trong thời gian ngắn

Một nguyên tắc đơn giản là uống nước khi cơ thể cảm thấy khát. Ngoài ra, màu sắc của nước tiểu cũng có thể giúp đánh giá tình trạng hydrat hóa. Nếu nước tiểu có màu vàng nhạt hoặc trong, điều đó cho thấy cơ thể đã được cung cấp đủ nước.

Uống đủ nước giúp cơ thể bổ sung chất điện giải đúng cách

Hạ natri máu là một rối loạn điện giải cần được quan tâm vì có thể gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng nếu không được phát hiện sớm. Việc nhận biết nguyên nhân, theo dõi các triệu chứng bất thường và thăm khám kịp thời tại cơ sở y tế là yếu tố quan trọng giúp phòng tránh những hậu quả nguy hiểm.

Qua bài viết này của Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, hy vọng đã cung cấp những thông tin hữu ích về hạ natri máu. Nếu Quý khách có bất kỳ thắc mắc nào có thể liên hệ BVĐK Phương Đông qua Hotline 1900 1806 hoặc Đặt lịch khám để được nhân viên tư vấn và hỗ trợ nhanh chóng