Não mô cầu và cách phòng bệnh hiệu quả bằng tiêm chủng

Não mô cầu là gì

Não mô cầu là một bệnh nhiễm trùng cấp tính nghiêm trọng do vi khuẩn não mô cầu ( Neisseria meningitidis) gây ra. Bệnh lây truyền chủ yếu qua đường hô hấp do hít phải các giọt bắn dịch tiết mũi, hầu, họng của người bệnh hoặc người lành mang trùng. Vi khuẩn cũng có thể lây qua tiếp xúc qua tay, đồ vật, bề mặt nhiễm mầm bệnh rồi đi vào mắt, mũi, miệng, sau đó xâm nhập vào máu gây bệnh. Chính đặc điểm này khiến não mô cầu trở thành bệnh có khả năng lây lan âm thầm nhưng nhanh chóng, đặc biệt tại các môi trường tập trung đông người như trường học, ký túc xá, khu vui chơi, lễ hội…, nơi việc kiểm soát tiếp xúc gần còn nhiều hạn chế.

Theo các chuyên gia Y tế, bệnh do não mô cầu diễn tiến cực kỳ nhanh, có thể gây tử vong chỉ trong 24 giờ kể từ khi xuất hiện triệu chứng đầu tiên. Trong khi, các dấu hiệu khởi phát thường không điển hình, dễ nhầm lẫn với các bệnh viêm đường hô hấp thông thường như đau họng, sốt, đau đầu, mệt mỏi, buồn nôn… khiến nhiều trường hợp bị chẩn đoán chậm, bỏ lỡ "thời gian vàng" điều trị và làm gia tăng nguy cơ tử vong. Một số trường hợp, người bệnh có thể xuất hiện ban xuất huyết hình sao hoặc hoại tử trên da. Nếu không được phát hiện sớm, vi khuẩn có thể xâm nhập vào máu, não, gây viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết và tử vong nhanh chóng trong 24 giờ. Đặc biệt, mặc dù được phát hiện, điều trị kịp thời, bệnh có thể để lại hậu quả nghiêm trọng như điếc, liệt, mất chi, chậm phát triển tinh thần, ảnh hưởng rất lớn đến cuộc sống và tương lai của người bệnh.

Những đối tượng có nguy cơ cao mắc bệnh bao gồm: trẻ nhỏ từ 6 tháng đến 3 tuổi, thanh thiếu niên sống trong các môi trường tập thể như ký túc xá, doanh trại, nhà máy, khu công nghiệp… người có hệ miễn dịch suy giảm, người cao tuổi, người mắc bệnh nền. Đáng lưu ý, có khoảng 5-25% người lành mang vi khuẩn trong mũi họng mà không có triệu chứng, làm tăng nguy cơ lây lan âm thầm trong cộng đồng.

Theo thông tin của Bộ Y tế, từ đầu năm 2026 đến nay, cả nước ghi nhận 24 ca bệnh do não mô cầu, trong đó có 4 ca tử vong. Nhóm tuổi mắc chủ yếu là trẻ dưới 15 tuổi, chiếm 46% tổng số ca mắc. Các trường hợp mắc được ghi nhận rải rác trong cộng đồng, chưa hình thành ổ dịch tập trung. Hiện, số ca mắc đang gia tăng trong thời gian gần đây và cao hơn so với cùng kỳ năm 2025 (14 trường hợp).

Phòng ngừa bệnh não mô cầu

Không chỉ nguy hiểm bởi tốc độ tiến triển, não mô cầu còn đặc biệt phức tạp do sự lưu hành đồng thời của nhiều nhóm huyết thanh gây bệnh. Trên thế giới, 5 nhóm huyết thanh chính (A, B, C, W, Y, ) chiếm phần lớn ca mắc. Tại Việt Nam đã ghi nhận các nhóm A, B, C, W. Tổ chức WHO và Bộ Y tế Việt nam cũng khuyến cáo, tiêm chủng là giải pháp hiệu quả nhất để kiểm soát và ngăn ngừa các ca bệnh cũng như nguy cơ bùng phát dịch do não mô cầu.

Hiện tại Trung tâm tiêm chủng và tư vấn Vắc xin Bệnh viện đa khoa Phương Đông có Đầy đủ các loại Vắc xin phòng bệnh Não Mô cầu các tuyp A, B, C, W, Y:

• Vắc xin Nimenrix được phát triển và sản xuất bởi Tập đoàn dược phẩm sinh học Pfizer (Mỹ), sản xuất tại Bỉ. Vắc xin Nimenrix là vắc xin polysaccharide cộng hợp, sử dụng giải độc tố uốn ván (Tetanus Toxoid - TT) làm protein mang, giúp tạo miễn dịch bền vững và hiệu quả cao hơn so với vắc xin polysaccharide thuần túy, đồng thời tạo được trí nhớ miễn dịch mạnh mẽ. Vắc xin được chỉ định cho trẻ từ 6 tuần tuổi trở lên, thanh thiếu niên và người lớn, người cao tuổi, giúp ngăn ngừa viêm màng não, nhiễm trùng huyết và các di chứng nặng do vi khuẩn Neisseria meningitidis thuộc 4 nhóm huyết thanh A, C, Y, W-135. 
• Vắc xin Bexsero do hãng dược phẩm GSK (GlaxoSmithKline)sản xuất tại Ý. Vắc xin này được nghiên cứu và sản xuất theo công nghệ mới là phiên mã ngược (Reverse vaccinology) chứa 4 thành phần kháng nguyên nhóm B(4CMENB), hiệu quả phòng bệnh lên đến 94%, cung cấp khả năng tiêu diệt hiệp đồng, cho phép bao phủ nhiều chủng vi khuẩn gây bệnh, bảo vệ tốt hơn và an toàn hơn so với vắc xin nhóm BC chỉ chứa một thành phần kháng nguyên của nhóm B. Vắc xin Bexsero được khuyến cáo tiêm phòng cho đối tượng từ 2 tháng tuổi đến dưới 51 tuổi, nhằm bảo vệ khỏi bệnh não mô cầu xâm lấn do vi khuẩn Neisseria meningitidis nhóm B. 

Bên cạnh các biện pháp phòng bệnh cá nhân như súc miệng, họng bằng nước muối sinh lý; đeo khẩu trang thường xuyên nơi đông người,  giữ khoảng cách khi tiếp xúc, rửa tay thường xuyên, vệ sinh nhà cửa thông thoáng, tiêm phòng Vắc xin đầy đủ đúng lịch là lá chắn bảo vệ tốt nhất trước các tác nhân gây bệnh.,.