Ngộ độc Botulinum: Triệu chứng, nguyên nhân và cách điều trị

Tổng quan về ngộ độc Botulinum

Vi khuẩn Clostridium botulinum là gì?

Vi khuẩn Clostridium botulinum hay Botulinum là vi khuẩn gram dương, hình que, có khả năng sinh bào tử và phát triển mạnh trong môi trường thiếu oxy. Loại vi khuẩn này được phát hiện lần đầu vào năm 1895 bởi nhà khoa học Emile Van Ermengem khi nghiên cứu nhóm bệnh ngộ độc liên quan đến giăm bông. 

Vi khuẩn có khả năng tạo bào tử bền vững, có thể di chuyển, chịu nhiệt tốt và tồn tại rộng rãi trong tự nhiên như đất, bụi, bùn và phân. Trong điều kiện thuận lợi, đặc biệt là môi trường yếm khí, các bào tử này có thể phát triển và sinh độc tố.

Vi khuẩn Clostridium botulinum có dạng hình que 

Độc tố Botulinum là gì?

Độc tố Botulinum là một loại protein cực độc do vi khuẩn Clostridium botulinum sản sinh. Đây được xem là một trong những chất độc mạnh nhất từng được ghi nhận, với liều gây tử vong rất thấp. Khi ở môi trường thiếu oxy, vi khuẩn phát triển và giải phóng độc tố.

Có 7 type độc tố chính gồm A, B, C, D, E, F và G, trong đó các type A, B, E và F là nguyên nhân gây bệnh ở người. Vi khuẩn không phát triển trong môi trường có tính axit với pH dưới 4,6 nên độc tố không hình thành trong các thực phẩm có độ axit cao. Tuy nhiên, độc tố đã được tạo ra trước đó vẫn không bị phá hủy dù pH giảm.

Bảo quản thực phẩm đúng cách bằng nhiệt độ thấp, kết hợp với kiểm soát độ mặn và độ pH phù hợp có thể hạn chế sự phát triển của vi khuẩn và ngăn ngừa hình thành độc tố. Độc tố Botulinum thường được phát hiện trong các thực phẩm bảo quản không đúng cách như rau củ ít axit, đồ hộp, cá lên men, cá muối, cá hun khói và các sản phẩm từ thịt.

Ngộ độc Botulinum là gì?

Ngộ độc Botulinum là một tình trạng ngộ độc nghiêm trọng do độc tố Botulinum gây ra. Độc tố này tác động trực tiếp lên hệ thần kinh, gây yếu cơ và liệt cơ tiến triển. Nếu không được can thiệp kịp thời, bệnh có thể dẫn đến tử vong.

Ngộ độc thực phẩm xảy ra khi sử dụng thực phẩm nhiễm độc tố do bảo quản không đúng cách, đặc biệt là đồ hộp tự chế hoặc thực phẩm không đảm bảo an toàn. Một số nguồn nguy cơ bao gồm dầu ngâm thảo mộc, khoai tây nướng bọc giấy bạc, tỏi đóng chai, nước ép cà rốt hoặc thực phẩm không được bảo quản lạnh đúng quy định.

Ngộ độc ở trẻ sơ sinh xuất hiện khi trẻ nuốt phải bào tử vi khuẩn. Các bào tử này phát triển trong ruột và sinh độc tố. Mật ong là một trong những nguồn có thể chứa bào tử, vì vậy không nên cho trẻ dưới 1 tuổi sử dụng.

Trẻ sơ sinh có thể bị nhiễm độc do nuốt phải bào tử vi khuẩn

Nhiễm độc qua vết thương là tình trạng hiếm gặp, xảy ra khi bào tử xâm nhập vào vết thương hở, phát triển và giải phóng độc tố vào máu.

Ngộ độc do điều trị có thể xảy ra khi sử dụng quá liều độc tố Botulinum trong y học hoặc thẩm mỹ, tuy nhiên trường hợp này rất hiếm nếu thực hiện đúng chỉ định chuyên môn.

Những triệu chứng khi bị ngộ độc botulinum

Các triệu chứng ở trẻ sơ sinh bao gồm: 

• Sụp mí mắt
• Chảy nhiều nước dãi
• Tiếng khóc yếu
• Bú kém hoặc ăn chậm
• Giảm phản xạ
• Táo bón
• Khó thở

Các triệu chứng ở trẻ lớn và người trưởng thành thường khởi phát ở vùng mặt, mắt và cổ họng, sau đó có thể lan rộng ra toàn thân nếu không được điều trị kịp thời. Dấu hiệu thường xuất hiện sau vài giờ đến vài ngày kể từ khi nhiễm độc, bao gồm:

• Sụp mí mắt
• Nhìn mờ hoặc nhìn đôi
• Khô miệng
• Nói khó
• Khó nuốt
• Khó thở
• Yếu hoặc liệt tay chân
• Buồn nôn và nôn

Người bệnh cảm thấy buồn nôn và nôn

Khi nào cần đi khám?

Các dấu hiệu ngộ độc Botulinum thường khởi phát sau khoảng 12 đến 36 giờ kể từ khi ăn phải thực phẩm nhiễm độc. Khi xuất hiện bất kỳ triệu chứng nghi ngờ nào, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế để cấp cứu ngay, ngay cả khi chưa xác định rõ nguyên nhân.

thể gặp gồm suy hô hấp, viêm phổi, nhiễm trùng, mệt mỏi kéo dài và các rối loạn thần kinh.

Chẩn đoán ngộ độc Botulinum

Bác sĩ sẽ tiến hành xét nghiệm để phát hiện độc tố trong máu, phân hoặc dịch nôn. Đồng thời, các mẫu thực phẩm nghi ngờ cũng được kiểm tra. Ngoài ra, người bệnh có thể cần thực hiện thêm các phương pháp cận lâm sàng như chụp CT hoặc MRI sọ não, xét nghiệm dịch não tủy và đo điện cơ để đánh giá chức năng thần kinh cơ.

Do thời gian có kết quả xét nghiệm có thể kéo dài, việc điều trị thường được triển khai sớm dựa trên nghi ngờ lâm sàng.

Điều trị ngộ độc Botulinum

Phương pháp điều trị chính là sử dụng thuốc giải độc tố càng sớm càng tốt để hạn chế tiến triển của bệnh. Tuy nhiên, thuốc không thể phục hồi những tổn thương đã xảy ra. Người bệnh thường cần theo dõi và điều trị tại bệnh viện trong thời gian dài.

Trong trường hợp suy hô hấp, người bệnh có thể cần hỗ trợ thở máy tại đơn vị hồi sức tích cực cho đến khi chức năng cơ hô hấp được cải thiện. Với nhiễm độc qua vết thương, can thiệp ngoại khoa để loại bỏ ổ nhiễm trùng kết hợp với kháng sinh là cần thiết.

Khi được xác định ngộ độc cần sử dụng thuốc giải độc tố để hạn chế tiến triển của bệnh

Ngộ độc Botulinum là tình trạng nguy hiểm nhưng có thể điều trị hiệu quả nếu được phát hiện sớm. Tại BVĐK Phương Đông, hệ thống cấp cứu và hồi sức được đầu tư đồng bộ cùng đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm giúp tiếp nhận, chẩn đoán và xử trí nhanh chóng các trường hợp ngộ độc, góp phần nâng cao khả năng hồi phục và bảo vệ sức khỏe người bệnh.

Quý khách có thể liên hệ Bệnh viện Đa khoa Phương Đông qua hotline 1900 1806 hoặc Đặt lịch khám để được nhân viên tư vấn và hỗ trợ nhanh chóng.