Ngủ ngáy: Nguyên nhân, triệu chứng và phương pháp điều trị

Ngủ ngáy là bệnh gì?

Ngủ ngáy hay ngáy khi ngủ là tình trạng một người vừa ngủ vừa vô thức gây ra âm thanh ồn ào. Ngáy được hiểu là một dạng âm thanh khàn khàn, dao động từ rất nhỏ (gần như không nghe thấy) đến tiếng ồn lớn cực kỳ khó chịu.

Ngáy là hành vi phổ biến, chiếm tỷ lệ 44% ở nam giới và 28% ở nữ giới trong độ tuổi 30 - 60. Xuất hiện khi luồng không khí hít vào đi qua vùng hẹp đường hô hấp trên (mũi, miệng, họng), làm cho niêm mạc các mô xung quanh rung lên, tạo ra loại âm thanh đặc biệt.

Ngủ ngáy xảy ra khi luồng không khí hít vào đi qua vùng hẹp đường hô hấp

Người ngáy ngủ thường nghĩ đây là hiện tượng bình thường, không ảnh hưởng lên sức khỏe cá nhân. Tuy nhiên giới y khoa chứng minh, ngáy liên quan mật thiết với nhiều vấn đề sức khỏe khác như bệnh lý tim mạch, thừa cân, đột quỵ, béo phì, đau đầu, thiếu ngủ, giảm ham muốn tình dục,...

Nguyên nhân ngủ ngáy to

Ngáy là kết quả của sự rung độ các mô mềm vòm họng do luồng không khí gây ra, đặc biệt vòm khẩu cái mềm. Tương tự bất kỳ cấu trúc nào khác, rung vòm họng phát triển tùy thuộc theo các yếu tố tương tác khác như khối lượng, sức cơ và cấu trúc liên quan vùng cổ bao gồm hướng và vận tốc luồng khí.

Có thể xảy ra bởi các nguyên nhân khác nhau như:

• Tắc nghẽn đường hô hấp mũi do dị ứng, viêm xoang, lệch vách ngăn, polyp mũi,...
• Giảm trương lực cơ trong cổ họng, lưỡi do cá mô liên kết nâng đỡ vùng này bị giãn nở quá mức, lỏng lẻo không giữ được lưỡi ở vị trí ban đầu. Tình trạng này xảy ra khi ngủ quá sâu giấc, say rượu, lão hóa hoặc tác dụng phụ của một số loại thuốc ngủ.
• Mô họng quá lớn thường gặp ở người béo phì, thừa cân, khiến khoảng không giữa vùng hầu họng và thanh quản quá hẹp, dễ gây ra tiếng ngáy.
• Trẻ nhỏ bị viêm amidan, vòng họng lớn cũng là nguyên nhân dẫn đến ngáy ngủ.
• Vòm miệng hoặc lưỡi gà dài quá mức khiến khoảng trống từ mũi đến cổ họng bị thu hẹp, các cấu trúc khi rung lên sẽ va chạm với nhau, làm đường thở tắc nghẽn gây ngáy.
• Lạm dụng rượu bia làm ức chế, rối loạn hoạt động của hệ thần kinh trung ương và giãn các cơ vùng cổ. Khi đồng loạt mô, cơ xung quanh cổ họng bị giãn ra, đường hô hấp dễ dàng bị đóng lại và gây ngủ ngáy.
• Mất ngủ, ngủ không đủ giấc có thể làm cổ họng giãn nở, ảnh hưởng đến chức năng hô hấp thông thường.
• Tư thế ngủ nằm ngửa cổ làm hẹp đường thở thông thường, đặc biệt với những ai kê cao đầu gối làm gập cổ.
• Chứng ngưng thở là một trong những nguyên nhân chính gây ngủ ngáy, được phân loại tùy theo các mức độ nghiêm trọng. Bao gồm nhẹ 5 - 15 lần/giờ, trung bình 16 - 30 lần/giờ, nặng chẩn đoán với người ngưng thở quá 30 lần/giờ.
• Các cấu trúc bất thường làm chặn đường di chuyển của luồng không khí như amidan lớn, lệch vách ngăn mũi, lưỡi to, polyp mũi, vòm khẩu cái mềm mở rộng, hẹp hầu bên.

Ngủ ngáy hình thành bởi nhiều nguyên nhân khác nhau như viêm amidan, lạm dụng rượu bia hoặc chứng ngưng thở

Triệu chứng bệnh ngáy ngủ

Bên cạnh việc tạo ra những âm thanh rung, lạch cạch, ồn ào khi thở trong lúc ngủ, bạn có thể nhận diện bằng một số triệu chứng khác như:

• Thường xuyên bị ngừng thở, giật mình thức giấc khi ngủ.
• Thường xuyên buồn ngủ vào ban ngày.
• Dễ nhức đầu vào buổi sáng.
• Có dấu hiệu tăng cân.
• Sáng thức dậy mệt mỏi, uể oải.
• Dễ bị tỉnh giấc giữa đêm.
• Ban ngày làm việc, học tập thiếu tập trung.

Ngủ ngáy khiến người bệnh mất tập trung làm việc, học tập vào sáng hôm sau

Hoặc có thể nhận biết tình trạng dựa theo các cấp độ:

• Độ 1: Ngáy ít, tiếng ngáy không to và nằm nghiêng sẽ ngừng ngáy.
• Độ 2: Ngày vừa phải và sẽ hết khi nằm nghiêng.
• Độ 3: Ngáy to ở mọi tư thế nằm ngủ, kèm theo tình trạng nghẹt thở nhất thời, khiến chính bản thân ngừng ngày, trạng thái mệt mỏi ảnh hưởng đến sức khỏe người bệnh.

Phương pháp chẩn đoán

Để tìm kiếm nguyên nhân, đánh giá mức độ nghiêm trọng của chứng ngưng thở khi ngủ, bệnh nhân cần tiến hành một số xét nghiệm chuyên sâu. Bên cạnh đó, kết hợp với một số triệu chứng lâm sàng như:

• Tần suất và âm lượng ngáy.
• Tư thế nằm ngủ.
• Tình trạng ban ngày buồn ngủ, khó ghi nhớ hoặc tập trung.
• Các dấu hiệu của chứng ngưng thở khi ngủ.

Điều trị ngủ ngáy

Điều trị ngáy khi ngủ cần kết hợp các biện pháp chung quản lý yếu tố rủi ro cùng các phương pháp vật lý mở rộng đường thở, cố định cấu trúc liên quan. Dưới đây là một số cách mà bạn có thể tham khảo:

Phương pháp không dùng thuốc

Cách thông dụng nhất để giảm chứng ngủ ngáy bằng cách hỗ trợ người bệnh thay đổi tư thế, từ nằm ngửa sang nằm nghiêng. Bắt đầu từ những hướng điều trị đơn giản nhất như giảm cân, hạn chế uống rượu bia và hút thuốc lá.

Đeo dụng cụ hỗ trợ chống ngủ ngáy

Trên thị trường hiện có rất nhiều trang thiết bị được nghiên cứu sản xuất, giúp mở rộng đường hô hấp trong khi ngủ. Một số máy mà bạn có thể tham khảo như thiết bị kéo xương hàm dưới, dụng cụ giữ lưỡi, thiết bị CPAP.

Sử dụng thiết bị hỗ trợ chuyên dụng để cải thiện tình trạng ngủ ngáy

Tuy nhiên bạn cần lưu ý trước khi sử dụng, một số tác dụng phụ có thể xuất hiện như khó chịu khớp thái dương hàm, răng lệch, tiết nhiều nước bọt. Theo thống kế, phần lớn bệnh nhân đều đáp ứng tốt với hiệu quả điều trị.

Phẫu thuật

Đường thở chít hẹp quá mức làm gia tăng nguy cơ ngủ ngáy, cần phẫu thuật để điều chỉnh. Một số can thiệp ngoại khoa thường được xem xét thực hiện như sau:

• Tạo hình hầu họng là thủ thuật ngoại khoa gây mê toàn thân, tái tạo lại lưỡi gà, vòm họng và thành hầu để tăng kích thước đường thở. Phương pháp này được đánh giá hiệu quả với hội chứng ngáy nhưng tác dụng trong thời gian ngắn, chỉ kéo dài được vài năm.
• Phẫu thuật dưới sự hỗ trợ của tia laser có mức độ xâm lấn thấp hơn phẫu thuật tạo hình hầu họng, giảm kích thước lưỡi gà và khẩu cái mềm để mở rộng đường hô hấp.
• Phẫu thuật tạo hình bằng tiêm để xử lý tình trạng xơ cứng, thuốc sẽ được đưa vào lớp dưới niêm mạc vòm khẩu cái mềm và lưỡi gà, làm giảm kích thích mô mỡ thành sau họng và đáy lưỡi.
• Phẫu thuật gia cố vòm miệng sử dụng một nguồn năng lượng nhiệt nhất định, thông qua đầu dò để tiến hành đốt, làm tăng độ cứng cáp cho khẩu cái mềm, ngăn tình trạng hẹp đường hô hấp tiếp diễn.

Biện pháp phòng ngừa bé ngủ ngáy

Ngủ ngáy có thể chủ động phòng ngừa thông qua những thói quen sinh hoạt lành mạnh, ví dụ như:

• Giảm cân đối với người thừa cân, tích tụ các mô phụ trong họng. Nhiều nghiên cứu chỉ ra, giảm được 10% trọng lượng cơ thể sẽ giúp tình trạng ngáy cải thiện rõ rệt.
• Nằm ngủ nghiêng, giữ đầu gối cao khoảng 10cm giúp luồng khí trong cổ họng di chuyển dễ dàng.
• Điều trị dứt điểm viêm xoang, tắc nghẽn mũi do dị ứng, lệch vách ngăn, giải quyết tình trạng không khí qua mũi bị cản trở.
• Hạn chế, tránh uống rượu bia hoặc thuốc an thần có thể làm ức chế hệ thần kinh trung ương, nên dùng trước khi đi ngủ ít nhất 4 tiếng.
• Không ăn quá nhiều, quá no vào bữa tối.
• Không tiêu thụ những thực phẩm chế biến sẵn từ bơ sữa trước khi đi ngủ.
• Bỏ hút thuốc lá để giảm nguy cơ ngáy cũng như các nguy cơ tiềm ẩn bệnh lý khác.
• Tập thói quen ngủ đủ giấc, ngủ sớm, tránh thức khuya.
• Sử dụng máy tạo độ ẩm trong phòng ngủ giúp cổ họng không còn bị khô, hạn chế hiện tượng ngủ ngáy.

Kiểm soát cân nặng, nhịp sinh hoạt và dinh dưỡng để phòng tránh ngáy khi ngủ

Một số thắc mắc liên quan

Ngủ ngáy là hiện tượng cần được theo dõi sát sao, kịp thời điều chỉnh bằng thói quen sinh hoạt hoặc can thiệp đặc hiệu. Bệnh nhân tham khảo thêm các thông tin liên quan dưới đây, giúp nâng cao hiệu quả phòng ngừa bệnh chuyển biến xấu và nghiêm trọng hơn.

Ngủ ngáy có tốt không?

Ngủ ngáy không phải hiện tượng bình thường, không tốt cho sinh hoạt chung cũng như sức khỏe cá nhân. Đây là dấu hiệu cảnh báo các vấn đề bất thường của cơ thể, đặc biệt là các rối loạn hô hấp khi ngủ.

Ngủ ngáy có nguy hiểm không?

Ngủ ngáy có thể là tình trạng nguy hiểm, nhất là khi biểu hiện cho một vấn đề sức khỏe tiềm ẩn, ví như chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn. Mức độ nghiêm trọng còn được xác định, phụ thuộc vào nguyên nhân gây ra tiếng ngáy.

Ngủ ngáy có lây không?

Ngủ ngáy không phải bệnh lý lây từ người sang người, nhưng có thể sở hữu tính chất di truyền. Tình trạng này xuất phát từ sự sai lệch cấu trúc đường hô hấp, lối sống hoặc bệnh lý cá nhân, không có nguyên nhân từ vi khuẩn hay virus.

Khi nào ngáy ngủ cần điều trị?

Khi ngủ ngáy là biểu hiện của chứng ngưng thở khi ngủ, bệnh nhân cần sớm được can thiệp điều trị. Để sớm dứt điểm tình trạng này, bạn có thể nhận diện dựa vào các biểu hiện sau:

• Ngáy ngủ vượt quá 3 lần/tuần.
• Tiếng ngáy to, khó chịu.
• Ngáy kèm tiếng thở hổn hển, nghẹt thở hoặc khịt mũi.
• Béo phì và tăng cân.
• Buồn ngủ về ban ngày.
• Khả năng tập trung kém.
• Buổi sáng nhức đầu.
• Về ban đêm nghiến răng.
• Thường xuyên đi tiểu đêm.

Ngủ ngáy không phải hiện tượng bình thường, có thể là dấu hiệu cảnh báo các vấn đề sức khỏe đang xảy ra bên trong cơ thể. Bệnh nhân nên sớm đến chuyên khoa Tai - Mũi - Họng thăm khám, tìm kiếm nguyên nhân và tiếp nhận điều trị.