Các phản ứng thường gặp sau tiêm vắc xin lao cha mẹ cần lưu ý

Tìm hiểu về vắc xin lao

Vắc xin lao BCG (Bacille Calmette-Guérin) là vắc xin sống giảm độc lực được sử dụng để phòng bệnh lao. Trong loại vắc xin này, vi khuẩn lao đã được làm suy yếu nên không đủ khả năng gây bệnh ở người khỏe mạnh nhưng vẫn có thể kích thích hệ miễn dịch tạo ra khả năng bảo vệ cơ thể trước vi khuẩn lao.

Hiện nay, vắc xin BCG được khuyến cáo tiêm cho trẻ sơ sinh càng sớm càng tốt sau sinh nếu đủ điều kiện sức khỏe. Chỉ cần một liều duy nhất, trẻ đã có thể hình thành hệ miễn dịch lâu dài, đặc biệt giúp giảm nguy cơ mắc các biến chứng như lao nặng, lao màng não hoặc lao kê trực tiếp đe dọa tính mạng trẻ nhỏ.

Tuy nhiên, cũng giống như nhiều loại vắc xin khác, sau tiêm BCG trẻ có thể gặp một số phản ứng thường gặp sau tiêm vắc xin lao nhất định. Tuy nhiên, đa số các phản ứng này là biểu hiện bình thường của quá trình tạo miễn dịch và không gây nguy hiểm.

Phản ứng thường gặp sau tiêm vắc xin lao

Sau khi tiêm vắc xin lao, cơ thể trẻ sẽ bắt đầu nhận diện kháng nguyên và kích hoạt hệ miễn dịch. Quá trình này có thể tạo ra một số phản ứng tại chỗ hoặc toàn thân khiến nhiều phụ huynh lo lắng.

Phản ứng thường gặp

Phản ứng thường gặp sau tiêm vắc xin lao phổ biến nhất là thay đổi tại vị trí tiêm. Thông thường, khoảng 2 - 6 tuần sau tiêm, vùng da nơi tiêm có thể xuất hiện một nốt đỏ nhỏ, sau đó nổi gồ lên giống như mụn, tiến triển thành mụn mủ và loét nông.

Các bác sĩ đều đồng tình rằng, đây là diễn biến hoàn toàn bình thường sau khi tiêm vắc xin lao. Sau một thời gian, vết loét sẽ khô lại, đóng vảy và để lại một vết sẹo nhỏ trên cánh tay. Chính vết sẹo này được xem là dấu hiệu cho thấy cơ thể đã có đáp ứng miễn dịch với vắc xin.

Bên cạnh phản ứng tại chỗ tiêm, một số bé có thể rơi vào các tình huống sau khi tiêm như sau:

• Sốt nhẹ trong 1 - 2 ngày đầu sau tiêm.
• Quấy khóc hoặc khó chịu hơn bình thường.
• Nổi hạch nhỏ ở nách cùng bên cánh tay được tiêm.
• Vùng tiêm hơi đỏ hoặc sưng nhẹ.

Lưu ý rằng: Đa số các biểu hiện này đều không cần điều trị đặc biệt. Các bậc phụ huynh chỉ cần theo dõi, cho trẻ bú đủ và chăm sóc đúng cách. Đặc biệt, không nên nặn mủ, bôi thuốc hoặc đắp lá lên vị trí tiêm vì có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng.

Trẻ em có thể quấy khóc sau khi tiêm vắc xin lao 

Phản ứng hiếm gặp

Mặc dù vắc xin BCG được đánh giá có độ an toàn cao nhưng vẫn có thể gây ra các tác dụng phụ với xác suất xảy ra rất thấp. 

Một trong những biến chứng hiếm gặp là viêm hạch bạch huyết. Trẻ có thể bị nổi hạch nách lớn hơn bình thường, kích thước trên 1,5cm hoặc hạch hóa mủ. Đa số trường hợp sẽ tự lành nhưng nếu hạch tiếp tục to lên, rò dịch hoặc kéo dài nhiều tháng thì cần được bác sĩ thăm khám.

Một số trẻ có thể bị phản ứng tại chỗ quá mức như vết loét lớn, kéo dài nhiều tuần không lành hoặc sưng đỏ lan rộng quanh vị trí tiêm.

Hiếm gặp hơn nữa là các phản ứng toàn thân như sốt cao kéo dài, bỏ bú nhiều, mệt lả, co giật hoặc các biểu hiện liên quan đến suy giảm miễn dịch. Đây là những tình huống cần được đánh giá y khoa ngay để loại trừ các nguyên nhân nghiêm trọng.

Nhìn chung, các biến chứng nặng sau tiêm BCG rất hiếm xảy ra, đặc biệt ở trẻ khỏe mạnh được tiêm chủng đúng chỉ định.

Hướng dẫn cách chăm sóc sau khi tiêm vắc xin lao

Sau khi tiêm vắc xin lao, việc chăm sóc đúng cách sẽ giúp trẻ cảm thấy dễ chịu hơn và hạn chế nguy cơ xảy ra các biến chứng không mong muốn.

Trong những ngày đầu sau tiêm, phụ huynh nên cho trẻ bú mẹ đầy đủ hoặc bổ sung đủ nước theo độ tuổi để cơ thể duy trì trạng thái ổn định. Nếu trẻ sốt nhẹ dưới 38,5°C, có thể cho trẻ nghỉ ngơi ở nơi thoáng mát, mặc quần áo rộng rãi và tiếp tục theo dõi thân nhiệt.

Ở vị trí tiêm các bậc cha mẹ cần giữ vùng da sạch sẽ và khô ráo. Khi xuất hiện mụn mủ hoặc vết loét nhỏ, tuyệt đối không bóp nặn, chích mủ hoặc băng kín vì có thể làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn.

Nếu trẻ có biểu hiện đau hoặc khó chịu nhiều thì hãy tuân thủ theo hướng dẫn sử dụng thuốc của bác sĩ. Bên cạnh đó, cha mẹ cũng nên tiếp tục quan sát trẻ trong những tuần tiếp theo vì phản ứng đặc trưng của vắc xin lao thường xuất hiện muộn hơn so với nhiều loại vắc xin khác.

Các bậc phụ huynh nên dành thời gian chăm sóc bé sau khi mới đi tiêm về 

Khi nào cần đến bệnh viện?

Phần lớn phản ứng thường gặp sau tiêm vắc xin lao đều diễn ra ở mức độ nhẹ và có thể tự khỏi được. Tuy nhiên, phụ huynh cần đưa trẻ đến cơ sở y tế nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường như sau:

• Sốt cao liên tục hoặc sốt kéo dài nhiều ngày.
• Trẻ bỏ bú, bú kém kéo dài từ 1 - 2 ngày trở lên.
• Quấy khóc nhiều, khó dỗ hoặc mệt lả bất thường.
• Vị trí tiêm sưng to, đỏ nhiều hoặc loét kéo dài không lành.
• Hạch nách sưng lớn, hóa mủ hoặc kéo dài trên 6 tuần.
• Xuất hiện co giật, tím tái, khó thở hoặc rối loạn ý thức.

Đây có thể là những dấu hiệu cảnh báo phản ứng bất thường sau tiêm hoặc các vấn đề sức khỏe khác cần được bác sĩ đánh giá và xử trí kịp thời. Mặc dù những trường hợp này khá hiếm gặp, việc theo dõi sát trẻ trong những ngày và tuần đầu sau tiêm vẫn rất quan trọng để đảm bảo an toàn tối đa cho trẻ.

Nếu bé bỏ bú từ 1 -2 ngày trở lên thì gia đình hãy đưa bé đến Bệnh viện sớm 

Nhìn chung, các phản ứng thường gặp sau tiêm vắc xin lao như đỏ da tại chỗ tiêm, nổi mụn mủ nhỏ, để lại sẹo hoặc sốt nhẹ thường là dấu hiệu cho thấy cơ thể trẻ đang hình thành miễn dịch bảo vệ trước bệnh lao. Dẫu vậy, các bậc phụ huynh cũng không nên chủ quan mà nên chăm sóc bé theo chỉ dẫn và đưa bé đi thăm khám nếu phát hiện các dấu hiệu bất thường.