Phẫu thuật cắt dịch kính: Lợi ích và những lưu ý khi thực hiện

Dịch kính võng mạc là gì?

Bên trong mắt không hoàn toàn là khoảng rỗng mà được lấp đầy bởi một chất gel trong suốt gọi là dịch kính. Dịch kính võng mạc có nhiệm vụ giúp nhãn cầu giữ hình dạng ổn định và tạo môi trường để ánh sáng truyền đến võng mạc tức nơi tiếp nhận hình ảnh và gửi tín hiệu về não.

Ở trạng thái bình thường, dịch kính trong suốt như nước. Tuy nhiên, theo tuổi tác hoặc do bệnh lý, dịch kính có thể bị đục, xuất huyết hoặc co kéo võng mạc. Khi đó, người bệnh thường xuất hiện các dấu hiệu như:

• Nhìn mờ dần hoặc méo hình
• Thấy chấm đen, ruồi bay trước mắt
• Ánh chớp lóe sáng bất thường
• Thị lực giảm nhanh

Nếu không được xử lý kịp thời, những thay đổi này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến võng mạc và làm suy giảm thị lực lâu dài. Đây cũng là lý do bác sĩ có thể cân nhắc phẫu thuật cắt dịch kính trong một số trường hợp thị lực của người bệnh bị suy giảm nhanh chóng. 

Phẫu thuật cắt dịch kính là gì?

Phẫu thuật cắt dịch kính (Vitrectomy) là phương pháp loại bỏ phần dịch kính bị đục hoặc tổn thương bên trong mắt và thay thế bằng dung dịch chuyên dụng như nước muối sinh lý hoặc dung dịch cân bằng nội nhãn.

Theo các bác sĩ chuyên khoa, mục tiêu chính của phương pháp can thiệp ngoại khoa này là:

• Loại bỏ dịch kính bệnh lý gây cản trở thị lực
• Giảm co kéo lên võng mạc
• Tạo điều kiện để bác sĩ xử lý tổn thương võng mạc từ bên trong mắt
• Ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm như bong võng mạc hoặc xuất huyết nội nhãn

Phẫu thuật được thực hiện bằng các dụng cụ vi phẫu rất nhỏ, thao tác tương tự một ca mổ nội soi trong nhãn cầu. Nhờ tiến bộ công nghệ, phương pháp này ngày càng an toàn và mang lại hiệu quả cải thiện thị lực cho nhiều người bệnh mắc bệnh lý dịch kính, võng mạc.

Mục đích của thủ thuật là loại bỏ dịch kính và giảm co kéo lên võng mạc 

Lợi ích của phẫu thuật cắt dịch kính 

Mặc dù cắt dịch kính không dành cho tất cả bệnh nhân có triệu chứng nhìn mờ tuy nhiên, can thiệp ngoại khoa này vẫn mang lại nhiều lợi ích quan trọng trong điều trị bệnh lý về mắt như sau:

• Loại bỏ máu, mô viêm hoặc dịch kính đục gây che khuất tầm nhìn
• Giúp võng mạc trở lại vị trí bình thường
• Hạn chế tiến triển tổn thương võng mạc
• Giảm nguy cơ mất thị lực vĩnh viễn
• Tạo điều kiện thực hiện laser hoặc xử lý rách võng mạc ngay trong mổ

Nhiều người bệnh nhận thấy thị lực cải thiện rõ sau phẫu thuật, tuy nhiên mức độ hồi phục còn phụ thuộc vào tình trạng võng mạc trước đó. 

Xem thêm: Rách võng mạc có nguy hiểm không? Phải điều trị như thế nào?

Khi nào được chỉ định phẫu thuật cắt dịch kính 

Can thiệp ngoại khoa sẽ được đưa ra trong trường hợp người bệnh gặp các vấn đề sức khỏe như sau:

• Vẩn đục dịch kính gây giảm thị lực đáng kể
• Xuất huyết dịch kính
• Bong võng mạc có vết rách
• Bệnh võng mạc đái tháo đường tăng sinh
• Co kéo dịch kính tại hoàng điểm hoặc gai thị
• Viêm nội nhãn
• Chấn thương mắt
• Biến chứng sau phẫu thuật thủy tinh thể

Các bất thường này nếu trì hoãn điều trị thì có thể làm tổn thương võng mạc nghiêm trọng. Trong khi đó, một số trường hợp không phù hợp để thực hiện can thiệp cắt dịch kính bao gồm:

• Nhãn cầu đã teo, mất chức năng thị giác
• Glocom tân mạch nặng
• Tình trạng toàn thân không đảm bảo gây mê hoặc phẫu thuật

Phân loại phẫu thuật cắt dịch kính 

Hiện nay, có hai hình thức phẫu thuật, điều trị các bệnh lý về dịch kính, võng mạc như sau:

Tùy tình trạng bệnh lý của từng bệnh nhân mà các bác sĩ sẽ chỉ định điều trị theo phương pháp phẫu thuật phù hợp 

Lưu ý những điều người bệnh cần chuẩn bị trước khi cắt dịch kính 

Nếu chưa cần mổ khẩn cấp, người bệnh nên ưu tiên nghỉ ngơi và hạn chế các hoạt động có thể làm tình trạng võng mạc nặng hơn. Khi đó, bạn có thể thực hiện theo các hướng dẫn dưới đây:

• Hạn chế vận động mạnh, tránh di chuyển xa hoặc đi máy bay khi có bệnh lý võng mạc chưa ổn định
• Ăn sáng bình thường vào ngày mổ (trừ trường hợp cần xét nghiệm máu phải nhịn ăn theo hướng dẫn)
• Không sử dụng rượu bia, chất kích thích trước phẫu thuật
• Không trang điểm vùng mắt để giảm nguy cơ nhiễm khuẩn
• Tránh mặc áo chui đầu hoặc quần áo dễ rụng sợi
• Ngủ đủ giấc, giữ tinh thần thoải mái trước ngày mổ
• Không tự lái xe đến bệnh viện trong ngày phẫu thuật

Phẫu thuật dịch kính diễn ra như thế nào?

Hiện nay, phẫu thuật can thiệp dịch kính võng mạc được thực hiện theo quy trình chuẩn, kiểm soát chặt chẽ từng bước nhằm đảm bảo an toàn tối đa.

Thăm khám và tư vấn trước mổ

Trước tiên, các bác sĩ sẽ kiểm tra toàn diện mắt, đánh giá mức độ tổn thương và giải thích rõ về mục tiêu điều trị, kết quả kỳ vọng và các nguy cơ có thể xảy ra.  Việc trao đổi trước giúp người bệnh hiểu rõ và chuẩn bị tâm lý tốt hơn.

Tiến hành phẫu thuật

Khoảng 1 giờ trước mổ, mắt sẽ được tra thuốc giãn đồng tử để bác sĩ quan sát rõ cấu trúc bên trong. Về cơ bản, quá trình phẫu thuật diễn ra gồm các bước như sau:

• Gây tê cạnh nhãn cầu giúp người bệnh không cảm thấy đau trong khi mổ
• Tạo đường vào buồng dịch kính bằng cách bác sĩ đặt các dụng cụ vi phẫu rất nhỏ tại rìa giác mạc
• Cắt bỏ dịch kính bị tổn thương hoặc gây co kéo võng mạc
• Kết hợp xử lý bệnh lý, trong trường hợp bệnh nhân có các bất thường võng mạc, các bác sĩ có thể laser võng mạc, nhuộm màng hoặc xử lý tổn thương đi kèm
• Bơm khí hoặc dầu silicon (nếu cần) để giúp võng mạc ổn định sau mổ

Chăm sóc và phục hồi sau phẫu thuật cắt dịch kính mắt như thế nào?

Giai đoạn sau mổ đóng vai trò quan trọng không kém so với quá trình phẫu thuật. Việc chăm sóc đúng cách giúp mắt hồi phục tốt và giảm nguy cơ biến chứng sau phẫu thuật. Hiện nay, người bệnh có thể được hướng dẫn chăm sóc mắt theo chỉ dẫn như sau:

• Nhỏ thuốc mắt đúng liều và đúng thời gian bác sĩ kê đơn
• Giữ vệ sinh mắt sạch sẽ
• Không dụi mắt hoặc tác động mạnh lên vùng mắt
• Duy trì tư thế nằm sấp 3–5 ngày nếu được chỉ định
• Nghỉ ngơi, tránh lao động nặng trong thời gian đầu
• Tái khám sau 1–3 ngày hoặc sớm hơn khi có dấu hiệu bất thường

Thông thường, mắt cần khoảng 2–4 tuần để ổn định dần. Trong thời gian này, thị lực có thể chưa hồi phục ngay nên người bệnh không nên lái xe hoặc làm việc cần quan sát chính xác.

Hãy vệ sinh mắt sạch sẽ, đặc biệt là khi có trang điểm vùng mắt 

Biến chứng có thể thể gặp sau phẫu thuật dịch kính

Dù kỹ thuật hiện đại đã giúp tăng độ an toàn, mọi ca phẫu thuật vẫn tồn tại một tỷ lệ rủi ro nhất định như sau:  

Biến chứng trong phẫu thuật

Trong quá trình phẫu thuật, một số tình huống hiếm gặp có thể xuất hiện, bao gồm:

• Tổn thương giác mạc xảy ra khi dụng cụ phẫu thuật vô tình chạm vào giác mạc, có thể khiến giác mạc bị đục tạm thời.
• Tổn thương thể thủy tinh do dụng cụ va chạm hoặc sự thay đổi áp lực dịch trong mắt khi phẫu thuật.
• Chảy máu trong dịch kính hoặc võng mạc có thể xảy ra khi mạch máu trong mắt bị tác động trong lúc thao tác.
• Rách võng mạc xuất hiện khi võng mạc bị co kéo hoặc bị ảnh hưởng trong quá trình cắt dịch kính.
• Bong võng mạc có thể là vùng bong cũ nặng hơn hoặc xuất hiện thêm vùng bong mới.
• Bong thể mi hiếm gặp, liên quan đến vị trí đặt dụng cụ truyền dịch vào mắt.

Những biến chứng này thường được bác sĩ theo dõi sát và xử lý ngay trong lúc phẫu thuật nếu phát hiện.

Biến chứng sau phẫu thuật

Sau phẫu thuật cắt dịch kính, mắt cần thời gian để hồi phục nên một số phản ứng có thể xảy ra:

• Dịch kính bị đục hoặc phù nhẹ thường liên quan đến thời gian mổ hoặc loại dịch sử dụng trong phẫu thuật.
• Chảy máu dịch kính đa số ở mức độ nhẹ và có thể tự cải thiện theo thời gian.
• Đục thể thủy tinh khá thường gặp, có thể xuất hiện do tác động trong phẫu thuật hoặc do bóng khí tiếp xúc lâu với thể thủy tinh.
• Bong võng mạc tái phát xảy ra ở một số trường hợp đã có bệnh lý võng mạc trước đó.
• Các biến chứng khác như tăng nhãn áp, viêm trong mắt, nhiễm trùng nội nhãn hoặc hạ nhãn áp kéo dài.

Đục thủy tinh thể là một trong số các biến chứng không mong muốn sau phẫu thuật 

Câu hỏi thường gặp

Cắt dịch kính có nguy hiểm không?

Cắt dịch kính là một phẫu thuật tương đối phức tạp vì bác sĩ cần thao tác trực tiếp bên trong mắt để điều trị các bệnh lý dịch kính và võng mạc. Tuy nhiên, với sự hỗ trợ của kỹ thuật hiện đại, phương pháp này hiện nay đã an toàn hơn rất nhiều và giúp giảm đáng kể nguy cơ biến chứng.

Tỷ lệ thành công của phẫu thuật khá cao tại Việt Nam cũng như trên thế giới. Để đảm bảo an toàn, người bệnh nên trao đổi kỹ với bác sĩ về tình trạng mắt, phương pháp điều trị và những rủi ro có thể xảy ra trước khi quyết định phẫu thuật.

Bao lâu thì mắt hồi phục sau phẫu thuật cắt dịch kính ?

Sau phẫu thuật, mắt cần thời gian nghỉ ngơi để ổn định và hồi phục. Thông thường, vết thương sẽ dần lành trong khoảng 2 – 4 tuần, tùy vào cơ địa và tình trạng bệnh của mỗi người.

Trong thời gian này, nên hạn chế hoạt động mạnh và chỉ lái xe khi thị lực đã hồi phục ổn định để đảm bảo an toàn. Việc sử dụng thuốc nhỏ mắt đúng theo hướng dẫn của bác sĩ cũng giúp mắt phục hồi nhanh hơn.

Chi phí phẫu thuật là bao nhiêu?

Chi phí phẫu thuật cắt dịch kính không cố định mà phụ thuộc vào nhiều yếu tố như mức độ bệnh, phương pháp điều trị và cơ sở y tế thực hiện.

Phẫu thuật dịch kính có tái phát không?

Sau phẫu thuật, vẫn có một tỷ lệ nhỏ trường hợp bệnh có thể tái phát. Tái phát sớm thường xảy ra trong vòng 6 tuần đầu, còn tái phát muộn có thể xuất hiện sau đó.

Nguyên nhân thường liên quan đến quá trình lành thương hoặc các bệnh lý võng mạc đi kèm. Tuy nhiên, tỷ lệ này không cao. Việc tái khám đúng lịch và chăm sóc mắt đúng cách sẽ giúp giảm nguy cơ tái phát đáng kể.

Khi nào có thể sinh hoạt bình thường sau phẫu thuật cắt dịch kính?

Thời gian hồi phục sau phẫu thuật thường kéo dài khoảng 2 – 4 tuần, có thể nhanh hoặc chậm hơn tùy cơ địa từng người. Trong giai đoạn này, người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn chăm sóc, dùng thuốc đúng chỉ định và tái khám đầy đủ.

Tóm lại, phẫu thuật cắt dịch kính là phương pháp điều trị hiện đại, an toàn cho số đông các bệnh nhân có bất thường ở dịch kính - võng mạc. Tuy nhiên, đê đạt hiệu quả tốt nhất, bạn nên dành thời gian thăm khám định kỳ và lựa chọn phẫu thuật tại các Bệnh viện uy tín.