Sau chụp PET/CT có cần cách ly không?

Vì sao nhiều người sợ sau chụp PET/CT?

Vì khi chụp PET/CT có dùng thuốc phóng xạ. Nghe tới chữ “phóng xạ”, nhiều người lập tức nghĩ tới:

• Nhiễm xạ.
• Môi trường xung quanh người chụp nhiễm phóng xạ.
• Hoặc sẽ giống điều trị I-131 phải cách ly.

Đó là sự nhầm lẫn phổ biến nhất. PET/CT là kỹ thuật Y Học Hạt Nhân chẩn đoán. Không phải điều trị bằng liều phóng xạ cao.

PET/CT là kỹ thuật Y học Hạt nhân chẩn đoán, không điều trị bằng liều phóng xạ cao 

Thuốc phóng xạ trong chụp PET/CT tồn tại bao lâu?

Loại thuốc dùng phổ biến nhất hiện nay là F-18 FDG. Đồng vị F-18 có thời gian bán rã khoảng 10 phút. Nghĩa là:

• Sau khoảng 2 giờ, hoạt độ trong cơ thể người chụp giảm chỉ còn một nửa.
• Vài giờ tiếp theo lại giảm tiếp rất mạnh.

Ngoài ra, phần lớn thuốc sẽ được đào thải qua nước tiểu. Đó là lý do sau chụp PET/CT, bệnh nhân thường được dặn:

• Uống nhiều nước.
• Đi tiểu thường xuyên.

Mục tiêu là giúp cơ thể thải thuốc nhanh hơn và giảm thêm liều bức xạ còn lại.

Vì sao chụp PET/CT không cần cách ly?

Có 3 lý do chính.

Liều phóng xạ dùng để chẩn đoán, không phải điều trị

PET/CT chỉ cần lượng phóng xạ đủ để máy ghi hình. Khác với điều trị I-131:

• Dùng liều cao để tiêu diệt mô bệnh.
• PET/CT không nhằm mục tiêu “chiếu xạ điều trị”.

Nên lượng thuốc phóng xạ đưa vào cơ thể người chụp rất thấp, đây là khác biệt quan trọng nhất.

Phóng xạ giảm rất nhanh sau tiêm

Thuốc phóng xạ F-18 giảm hoạt độ liên tục theo thời gian. Sau khoảng 6–8 giờ mức phóng xạ đã giảm rất đáng kể so với thời điểm mới tiêm, “chỉ còn khoảng 5–10% so với lúc mới tiêm”. Đó là lý do phần lớn bệnh nhân PET/CT được cho về ngay sau ghi hình, không cần nằm viện cách ly.

Thuốc phóng xạ giảm rất nhanh sau khi tiêm

Bức xạ phát ra ngoài cơ thể người chụp thấp hơn nhiều người tưởng

Tia phát ra từ cơ thể không “thoát toàn bộ” ra môi trường. Một phần đã bị: Mô mềm, cơ, mỡ, các cơ quan trong cơ thể…hấp thu và làm suy giảm trước khi ra ngoài.

Ngoài ra, cường độ bức xạ giảm rất nhanh theo khoảng cách: Theo nguyên lý vật lý của bức xạ, cường độ tia giảm rất nhanh khi tăng khoảng cách. Nếu khoảng cách tăng từ 1 cm lên 10 cm, mức bức xạ sẽ giảm khoảng 100 lần. Điều đó có nghĩa:

• Không cần tránh người thân.
• Không cần ở phòng riêng.
• Không cần kiêng tiếp xúc xã hội.

Sau chụp PET/CT có được ôm con không?

Câu trả lời là: Có.

Người chụp PET/CT không phải “nguồn phát xạ nguy hiểm”. Tuy nhiên, trong vài giờ đầu sau tiêm không nên bế trẻ sơ sinh sát người liên tục hàng giờ trong 12 tiếng đầu sau chụp. Đây là nguyên tắc tối ưu an toàn bức xạ cho nhóm nhạy cảm, chứ không phải vì nguy cơ cao.

Có cần ngủ riêng không?

Không cần.

Sau chụp PET/CT, bệnh nhân vẫn sinh hoạt cùng gia đình như bình thường: 

• Sinh hoạt bình thường.
• Ngủ bình thường.
• Đi làm bình thường ngay sau chụp.

PET/CT không phải lý do để người bệnh phải chuyển sang ở phòng riêng hay tách khỏi người thân. Nếu kỹ thuật này nguy hiểm tới mức phải cách ly nhiều ngày, bệnh nhân đã không được cho về nhà ngay sau ghi hình. 

Sau khi chụp PET/CT vẫn có thể sinh hoạt bình thường

Có cần dùng riêng nhà vệ sinh?

Không.

Chỉ cần:

• Xả nước sạch sau đi vệ sinh,
• Rửa tay kỹ.

Đây là nguyên tắc vệ sinh cơ bản vì thuốc đào thải qua nước tiểu.

PET/CT khác gì điều trị I-131?

Đây là điểm nhiều người nhầm nhất.

Không thể lấy nguyên tắc cách ly của I-131 để áp cho PET/CT.

Những ai cần lưu ý đặc biệt hơn khi tiếp xúc?

Bao gồm:

• Phụ nữ mang thai.
• Trẻ sơ sinh.

Trong các trường hợp này, bác sĩ y học hạt nhân sẽ hướng dẫn cụ thể tùy loại thuốc và liều sử dụng.

Điều quan trọng nhất người bệnh cần hiểu

Sau PET/CT:

• Bạn không trở thành “nguồn phóng xạ nguy hiểm”.
• Không gây nhiễm xạ cho gia đình.
• Và đa số trường hợp không cần cách ly.

Điều người bệnh cần quan tâm hơn là:

• Chẩn đoán chính xác.
• Đánh giá đúng giai đoạn bệnh.
• Và lựa chọn điều trị phù hợp càng sớm càng tốt.

PET/CT được sử dụng rộng rãi trên toàn thế giới vì giá trị chẩn đoán lớn và mức độ an toàn đã được kiểm soát rất chặt chẽ trong thực hành y học hạt nhân hiện đại.