Thiếu máu tán huyết: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Thiếu máu tán huyết là gì?

Trong cơ thể khỏe mạnh, quá trình hình thành hồng cầu mới và phá hủy hồng cầu cũ luôn diễn ra đồng thời nhằm duy trì số lượng hồng cầu ổn định trong máu. Hồng cầu có nhiệm vụ vận chuyển oxy và các chất dinh dưỡng đến các mô, cơ quan để duy trì hoạt động sống của cơ thể.

Thông thường, tuổi thọ trung bình của một hồng cầu khoảng 120 ngày. Sau khoảng thời gian này, hồng cầu già sẽ được phá hủy và thay thế bằng các tế bào mới do tủy xương sản xuất.

Tuy nhiên, khi vì một nguyên nhân nào đó mà quá trình phá hủy hồng cầu diễn ra nhanh hơn bình thường, tuổi thọ của hồng cầu bị rút ngắn. Nếu tủy xương không thể sản xuất đủ lượng hồng cầu mới để bù đắp sự thiếu hụt này, cơ thể sẽ rơi vào tình trạng thiếu máu. Hiện tượng này được gọi là thiếu máu tán huyết.

Nói cách khác, thiếu máu tán huyết xảy ra khi hồng cầu bị phá hủy quá nhanh so với khả năng tái tạo của cơ thể.

Thiếu máu tán huyết là tình trạng quá trình phá hủy hồng cầu diễn ra nhanh hơn so với bình thường

Nguyên nhân gây thiếu máu tán huyết

Các nguyên nhân gây thiếu máu tán huyết thường được chia thành hai nhóm chính dựa vào vị trí và bản chất của yếu tố gây phá hủy hồng cầu.

Nguyên nhân xuất phát từ bên ngoài hồng cầu

Đây là những yếu tố tác động từ môi trường bên ngoài làm tổn thương hoặc phá vỡ hồng cầu trong máu. Một số nguyên nhân thường gặp gồm:

• Yếu tố liên quan đến thuốc: Một số loại thuốc có thể kích hoạt phản ứng phá hủy hồng cầu ở những người có cơ địa nhạy cảm.
• Rối loạn miễn dịch: Thiếu máu tán huyết có thể xảy ra do phản ứng truyền máu không tương thích hoặc do bệnh thiếu máu tán huyết tự miễn, khi hệ miễn dịch của cơ thể tấn công chính hồng cầu.
• Nhiễm trùng và độc tố vi khuẩn: Một số vi sinh vật và độc tố của chúng có khả năng gây tổn thương trực tiếp đến màng hồng cầu.
• Tán huyết trong lòng mạch: Tình trạng hồng cầu bị phá hủy ngay trong hệ tuần hoàn.
• Tổn thương do nhiệt độ cao hoặc yếu tố môi trường.
• Cường lách: Lách hoạt động quá mức khiến quá trình loại bỏ hồng cầu diễn ra nhanh hơn bình thường.

Nguyên nhân xuất phát từ bản thân hồng cầu

Trong nhiều trường hợp, thiếu máu tán huyết xuất phát từ những bất thường bên trong cấu trúc hoặc chức năng của hồng cầu. Phần lớn các nguyên nhân này có liên quan đến yếu tố di truyền.

Các nhóm bệnh thường gặp bao gồm:

• Bất thường màng hồng cầu di truyền: Ví dụ điển hình là bệnh hồng cầu hình cầu di truyền, trong đó cấu trúc màng hồng cầu thay đổi khiến tế bào dễ bị phá hủy.
• Bệnh lý màng hồng cầu mắc phải:  Một tình trạng tiêu biểu là đái huyết sắc tố kịch phát về đêm, khi hồng cầu bị phá hủy hàng loạt trong quá trình lưu thông.
• Rối loạn chuyển hóa trong hồng cầu: Thiếu men G6PD (Glucose 6 Phosphate Dehydrogenase) khiến hồng cầu dễ bị phá vỡ khi tiếp xúc với một số thuốc hoặc thực phẩm.
• Bất thường huyết sắc tố: Một số bệnh lý di truyền ảnh hưởng đến cấu trúc hemoglobin như:
• Thalassemia: Bệnh hồng cầu hình liềm

Thalassemia là một trong những nguyên nhân gây ra bệnh

Xem thêm: 

• Bệnh Alpha Thalassemia là gì? Nguy hiểm như thế nào? Làm thế nào để phát hiện?
  

Triệu chứng và biến chứng của thiếu máu tán huyết

Không ít người băn khoăn thiếu máu tán huyết biểu hiện như thế nào và mức độ nguy hiểm ra sao. Trên thực tế, triệu chứng của bệnh có thể khác nhau tùy thuộc vào mức độ thiếu máu cũng như nguyên nhân gây bệnh.

Triệu chứng thường gặp

Thiếu máu tán huyết có thể ở mức độ nhẹ, trung bình hoặc nặng. Người bệnh thường xuất hiện một số biểu hiện đặc trưng sau:

• Da xanh xao, niêm mạc nhợt nhạt do lượng hồng cầu giảm.
• Vàng da và vàng củng mạc mắt do tăng bilirubin trong máu.
• Chóng mặt, hoa mắt, đau đầu, cảm giác choáng váng.
• Khó thở, thở nhanh, đặc biệt khi gắng sức hoặc thay đổi tư thế.
• Tim đập nhanh, hồi hộp, đánh trống ngực.
• Nước tiểu sẫm màu, có thể vàng đậm hoặc lẫn máu.
• Có thể sốt hoặc không sốt. Nếu sốt thường kèm theo rét run và ớn lạnh từng cơn.
• Gan to hoặc lách to trong trường hợp tán huyết kéo dài hoặc nặng.

Các biểu hiện này có thể tiến triển từ từ hoặc xuất hiện đột ngột. Vì nhiều triệu chứng dễ nhầm lẫn với các bệnh lý khác, người bệnh nên thăm khám sớm để được chẩn đoán chính xác.

Biến chứng của thiếu máu tán huyết

Nếu không được kiểm soát kịp thời, thiếu máu tán huyết có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm đối với các cơ quan trong cơ thể.

Một số biến chứng thường gặp gồm:

• Suy giảm chức năng cơ quan: Khi lượng hồng cầu giảm, các cơ quan như não, tim, phổi và thận không được cung cấp đủ oxy. Điều này khiến người bệnh mệt mỏi, giảm khả năng vận động, khó tập trung. Trong trường hợp nặng có thể xảy ra ngất, đột quỵ hoặc hôn mê.
• Biến chứng tim mạch: Do thiếu máu, tim phải tăng cường hoạt động để bơm máu đi nuôi cơ thể. Lâu dài có thể gây đau thắt ngực hoặc suy tim.
• Tổn thương thận: Lượng máu cung cấp cho thận giảm khiến chức năng lọc và đào thải độc tố suy giảm. Điều này có thể dẫn đến thiểu niệu và nguy cơ suy thận.

Bệnh có thể gây tổn thương đến thận do không đủ lượng máu cần thiết

Cần làm gì khi nghi ngờ thiếu máu tán huyết?

Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ thiếu máu tán huyết, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám. Bác sĩ sẽ tiến hành đánh giá lâm sàng kết hợp với các xét nghiệm cần thiết như xét nghiệm máu, xét nghiệm huyết học hoặc các phương pháp chẩn đoán chuyên sâu nhằm xác định nguyên nhân gây bệnh.

Tùy theo mức độ và nguyên nhân, phương pháp điều trị có thể khác nhau.

• Trong trường hợp thiếu máu tán huyết nhẹ: Người bệnh có thể chưa cần điều trị đặc hiệu mà chỉ cần theo dõi định kỳ và kiểm soát các yếu tố nguy cơ.
• Với trường hợp bệnh nặng: Việc điều trị là cần thiết nhằm ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm. Phác đồ điều trị thường tập trung vào việc xử lý nguyên nhân gây tán huyết.

Ngoài điều trị y khoa, người bệnh cũng cần chú ý các yếu tố hỗ trợ sức khỏe như:

• Xây dựng chế độ dinh dưỡng cân đối và đầy đủ dưỡng chất.
• Bổ sung các vi chất cần thiết theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Duy trì lối sống khoa học, nghỉ ngơi hợp lý.
• Theo dõi và xử lý kịp thời các biến chứng liên quan.

Đối với các trường hợp thiếu máu tán huyết bẩm sinh, đặc biệt là bệnh di truyền, người bệnh thường phải theo dõi và kiểm soát bệnh trong thời gian dài. Các biện pháp như truyền máu định kỳ hoặc tránh các yếu tố gây tán huyết chủ yếu giúp cải thiện triệu chứng chứ không thể điều trị triệt để.

Trong sinh hoạt hàng ngày, người bệnh nên chú ý:

• Giữ ấm cơ thể, tránh để nhiễm lạnh.
• Hạn chế tiếp xúc với nguồn lây nhiễm, thực hiện rửa tay thường xuyên.
• Đảm bảo ăn chín uống sôi để phòng ngừa nhiễm trùng.
• Không hút thuốc lá, hạn chế rượu bia và tránh sử dụng các chất kích thích.

Việc phát hiện sớm và quản lý đúng cách sẽ giúp kiểm soát tốt thiếu máu tán huyết, hạn chế tối đa các biến chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

Qua bài viết này của Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, hy vọng đã cung cấp những thông tin hữu ích về thiếu máu tán huyết. Nếu Quý khách có bất kỳ thắc mắc nào có thể liên hệ BVĐK Phương Đông qua Hotline 1900 1806 hoặc Đặt lịch khám để được nhân viên tư vấn và hỗ trợ nhanh chóng.