Thiếu phospho: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Nguyên nhân gây ra tình trạng thiếu phospho

Thiếu phospho là tình trạng mức phospho trong máu hạ thấp hơn mức trung bình, gây ra nhiều ảnh hưởng xấu lên cơ thể, đặc biệt là ở xương. Phospho có thể có trong từ chế độ dinh dưỡng hàng ngày, tuy nhiên nếu chế độ ăn không đủ chất hoặc có những yếu tố ảnh hưởng đến khả năng dự trữ của phospho, người bệnh có thể thiếu hụt khoáng chất này. 

Một số nguyên nhân thường gặp gây thiếu phospho gồm:

Suy dinh dưỡng

Thiếu phospho hiếm khi xảy ra nếu chế độ ăn vẫn đảm bảo dinh dưỡng. Trong trường hợp suy dinh dưỡng kéo dài, lượng phospho dự trữ trong cơ thể dần cạn kiệt và không được bổ sung kịp thời. Khi đó nồng độ phospho trong máu sẽ giảm xuống và gây ra tình trạng thiếu hụt.

Suy dinh dưỡng là một trong những nguyên nhân có thể gây ra thiếu phospho

Thiếu vitamin D

Vitamin D đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ hấp thu canxi và phospho tại ruột non. Khi cơ thể thiếu vitamin D, khả năng hấp thu hai khoáng chất này giảm đáng kể. Hậu quả là nồng độ canxi và phospho trong máu đều có thể giảm.

Lạm dụng rượu

Người nghiện rượu thường gặp tình trạng suy dinh dưỡng và rối loạn cân bằng điện giải. Các rối loạn này bao gồm giảm phospho, giảm kali, giảm canxi trong máu kèm theo tình trạng kiềm hô hấp.

Theo một số nghiên cứu lâm sàng, khoảng 50% bệnh nhân nhập viện do nghiện rượu có thể xuất hiện giảm phosphat huyết trong vòng 3 ngày đầu điều trị.

Phục hồi sau nhiễm toan ceton do đái tháo đường

Nhiễm toan ceton do đái tháo đường xảy ra khi cơ thể thiếu insulin hoặc không sử dụng insulin hiệu quả. Khi điều trị bằng insulin đường tĩnh mạch, glucose và phospho trong huyết tương được vận chuyển nhanh vào trong tế bào để phục vụ quá trình tạo năng lượng. Quá trình này làm giảm đáng kể lượng phospho trong máu và có thể gây thiếu phospho.

Nhiễm kiềm hô hấp

Nhiễm kiềm hô hấp xảy ra khi người bệnh thở nhanh và sâu làm giảm nồng độ carbon dioxide trong máu động mạch, dẫn đến tăng pH máu.

Sự thay đổi pH trong tế bào kích thích enzyme phosphofructokinase hoạt động mạnh, thúc đẩy quá trình đường phân để tạo năng lượng ATP. Quá trình này tiêu thụ nhiều phospho và khiến phospho từ huyết tương di chuyển vào trong tế bào, từ đó làm giảm nồng độ phospho trong máu.

Hội chứng đói xương

Hội chứng đói xương thường xuất hiện sau phẫu thuật điều trị cường tuyến cận giáp hoặc sau điều trị các bệnh lý xương chuyển hóa.

Trong giai đoạn này, xương bắt đầu phục hồi và tăng cường hấp thu các khoáng chất như canxi và phospho để tái tạo cấu trúc xương. Nhu cầu tăng cao này làm giảm lượng phospho trong máu và dẫn đến thiếu phospho.

Sử dụng thuốc lợi tiểu và thuốc kháng acid dạ dày

Một số thuốc có thể làm giảm hấp thu phospho tại ruột hoặc tăng đào thải qua thận. Các thuốc thường gặp gồm:

• Thuốc lợi tiểu được dùng trong điều trị tăng huyết áp
• Thuốc kháng acid dạ dày chứa nhôm hoặc magie

Những thuốc này có khả năng gắn với phospho trong đường tiêu hóa, làm giảm lượng phospho được hấp thu vào máu.

Một số loại thuốc có thể ảnh hưởng đến lượng phospho trong máu

Triệu chứng và biến chứng của thiếu phospho

Triệu chứng thiếu phospho

Các biểu hiện của thiếu phospho có thể ảnh hưởng đến nhiều hệ cơ quan khác nhau trong cơ thể, từ hệ thần kinh đến hệ cơ và hệ tim mạch.

Ở giai đoạn nhẹ, các triệu chứng thường không rõ ràng. Khi tình trạng thiếu phospho trở nên nghiêm trọng hơn, người bệnh có thể gặp các biểu hiện sau:

• Cảm giác lo âu, mệt mỏi, dễ kích thích
• Co giật hoặc giảm phản xạ thần kinh
• Nhịp thở bất thường
• Đau cơ và yếu cơ
• Suy giảm chức năng tim

Biến chứng của thiếu phospho

Nếu thiếu phospho kéo dài mà không được phát hiện và điều trị kịp thời, người bệnh có thể gặp nhiều biến chứng nguy hiểm ảnh hưởng đến tính mạng.

Các biến chứng thường gặp gồm:

• Tiêu cơ vân
• Hội chứng suy hô hấp cấp
• Rối loạn nhịp tim
• Tình trạng phá hủy hồng cầu

Do đó, khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ thiếu phospho, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị sớm.

Xem thêm:

• Rối loạn nhịp tim và cách điều trị hiệu quả

Phương pháp điều trị thiếu phospho

Điều trị bằng thuốc

Phần lớn mọi người có thể nhận đủ lượng phospho cần thiết thông qua chế độ ăn uống hàng ngày mà không cần dùng thuốc.

Tuy nhiên trong một số trường hợp thiếu phospho mức độ trung bình hoặc nặng, bác sĩ có thể chỉ định bổ sung phospho dưới dạng thuốc. Việc sử dụng thuốc cần được theo dõi chặt chẽ vì nồng độ phospho quá cao trong máu cũng có thể gây hại cho cơ thể.

Theo khuyến cáo của chuyên gia y tế Dan Brennan đăng tải trên trang MD, phác đồ điều trị có thể bao gồm:

• Trường hợp nhẹ có thể bổ sung phospho đường uống với liều khoảng 80 mmol mỗi ngày
• Trường hợp nặng có thể cần truyền phospho tĩnh mạch với liều tối đa 48 mmol

Bác sĩ sẽ chỉ định lượng phospho cần bổ sung

Bổ sung phospho qua thực phẩm

Đối với người muốn cải thiện tình trạng thiếu phospho một cách tự nhiên, việc tăng cường các thực phẩm giàu phospho trong chế độ ăn là giải pháp hiệu quả.

Các thực phẩm chứa nhiều phospho gồm:

• Nhóm sữa và chế phẩm từ sữa như sữa ít béo, sữa chua và phô mai
• Các loại thịt như thịt bò, thịt gà, cá, hải sản và trứng
• Ngũ cốc nguyên hạt và các loại đậu như gạo, bánh mì, đậu lăng, đậu Hà Lan, đậu nành
• Một số loại rau củ và trái cây như táo, khoai tây, cà chua và măng tây

Chế độ ăn đa dạng không chỉ giúp bổ sung phospho mà còn cung cấp nhiều vitamin và khoáng chất cần thiết cho sức khỏe tổng thể.

Thiếu phospho là tình trạng rối loạn điện giải có thể ảnh hưởng đến nhiều hệ cơ quan trong cơ thể. Mặc dù ít gặp ở người khỏe mạnh, nhưng các yếu tố như suy dinh dưỡng, nghiện rượu, bệnh lý chuyển hóa hoặc sử dụng một số thuốc vẫn có thể làm giảm nồng độ phospho trong máu.

Qua bài viết này của Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, hy vọng đã cung cấp những thông tin hữu ích về thiếu phospho. Nếu Quý khách có bất kỳ thắc mắc nào có thể liên hệ BVĐK Phương Đông qua Hotline 1900 1806 hoặc Đặt lịch khám để được nhân viên tư vấn và hỗ trợ nhanh chóng.