Thiếu sắt ở bà bầu: Nguyên nhân, triệu chứng và cách phòng ngừa

Tình trạng thiếu sắt ở bà bầu

Thiếu sắt ở bà bầu là tình trạng khi cơ thể của phụ nữ không đủ lượng sắt cần thiết để đáp ứng nhu cầu của cơ thể trong suốt thời gian mang thai. Sắt là một khoáng chất cần thiết giúp sản xuất hemoglobin - thành phần của hồng cầu có nhiệm vụ vận chuyển oxy trong máu từ phổi đến các cơ quan trong cơ thế. 

Trong thai kỳ, thể tích máu của người mẹ có thể tăng khoảng 30-50% nhằm đảm bảo cung cấp oxy và dưỡng chất cho thai nhi, đồng thời chuẩn bị cho quá trình sinh nở. Sự gia tăng này khiến nhu cầu sắt cũng tăng lên đáng kể. Khi lượng sắt cung cấp không đáp ứng đủ, mẹ bầu rất dễ rơi vào tình trạng thiếu máu do thiếu sắt. Đây là một rối loạn thường gặp nhưng có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của cả mẹ và thai nhi nếu không được phát hiện và điều chỉnh kịp thời.

Thiếu sắt trong thai kỳ không chỉ khiến người mẹ cảm thấy mệt mỏi, suy nhược, giảm khả năng lao động và sinh hoạt mà còn làm tăng nguy cơ sinh non, trẻ nhẹ cân, suy thai và ảnh hưởng lâu dài đến sự phát triển thần kinh của trẻ sau này. Vì vậy, theo dõi và bổ sung sắt đầy đủ là một phần không thể thiếu trong chăm sóc thai kỳ toàn diện.

Thiếu sắt ở bà bầu là tình trạng khi cơ thể của phụ nữ không đủ lượng sắt cần thiết

Nguyên nhân dẫn đến thiếu sắt ở bà bầu

Tình trạng thiếu sắt ở bà bầu có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó phổ biến gồm:

Nhu cầu sắt tăng cao

Khi mang thai, cơ thể người mẹ phải sản xuất thêm hồng cầu để nuôi dưỡng thai nhi. Điều này khiến nhu cầu sắt tăng mạnh nhằm phục vụ quá trình tổng hợp hemoglobin.

Rối loạn hấp thu sắt

Một số bệnh lý đường tiêu hóa như viêm ruột mạn tính hoặc tiền sử phẫu thuật tiêu hóa có thể làm giảm khả năng hấp thu sắt từ thức ăn, dẫn đến thiếu hụt kéo dài.

Tình trạng mất máu

Mất máu nhiều trước khi mang thai do rong kinh, chảy máu trong thai kỳ hoặc sau can thiệp y khoa đều làm suy giảm lượng sắt dự trữ trong cơ thể.

Mang thai nhiều lần hoặc khoảng cách giữa các lần mang thai ngắn

Cơ thể người mẹ không có đủ thời gian phục hồi dự trữ sắt và các vi chất cần thiết, làm tăng nguy cơ thiếu sắt trong những thai kỳ tiếp theo.

Chế độ ăn không cung cấp đủ sắt

Khẩu phần ăn nghèo thực phẩm giàu sắt hoặc thiếu sự đa dạng có thể khiến lượng sắt nạp vào không đáp ứng đủ nhu cầu. Các thực phẩm giàu sắt bao gồm thịt đỏ, gan, cá, trứng, các loại đậu, rau xanh đậm và ngũ cốc tăng cường sắt.

Chế độ dinh dưỡng không đủ chất cũng có thể khiến bà bầu thiếu sắt

Yếu tố sinh học và bệnh lý nền

Tuổi mẹ quá trẻ hoặc lớn tuổi, tình trạng dinh dưỡng kém, cũng như các bệnh lý về máu như thalassemia có thể ảnh hưởng đến quá trình tạo hồng cầu và làm trầm trọng hơn tình trạng thiếu sắt.

Xem thêm:

• Sinh non - Đẻ non: Nguyên nhân, biểu hiện và cách phòng tránh
  

Một số dấu hiệu thiếu sắt ở bà bầu

Các biểu hiện của thiếu máu do thiếu sắt trong thai kỳ thường không đặc hiệu và dễ nhầm lẫn với các thay đổi sinh lý khi mang thai. Một số triệu chứng thường gặp bao gồm:

• Mệt mỏi kéo dài
• Cảm giác yếu sức, giảm khả năng tập trung
• Chóng mặt hoặc choáng váng
• Đau đầu
• Da và niêm mạc nhợt nhạt hoặc hơi vàng
• Cảm giác hụt hơi khi vận động nhẹ

Trong những trường hợp thiếu máu nặng, mẹ bầu có thể xuất hiện thêm các dấu hiệu như:

• Nhịp tim nhanh
• Huyết áp thấp
• Khó tập trung, giảm trí nhớ

Do triệu chứng không điển hình, phụ nữ mang thai vẫn cần được xét nghiệm máu định kỳ để tầm soát thiếu máu, kể cả khi không có biểu hiện rõ ràng.

Biến chứng của thiếu sắt ở bà bầu

Nếu thiếu sắt ở bà bầu không được phát hiện và điều trị kịp thời, nguy cơ biến chứng có thể xảy ra cho cả mẹ và thai nhi.

Đối với người mẹ

Thiếu máu do thiếu sắt làm tăng nguy cơ sảy thai, nhau tiền đạo, nhau bong non, đái tháo đường thai kỳ, tăng huyết áp thai kỳ, tiền sản giật, vỡ ối sớm, băng huyết sau sinh và nhiễm trùng hậu sản. Trong đó, băng huyết sau sinh là biến chứng đặc biệt nguy hiểm, có thể đe dọa tính mạng.

Đối với thai nhi

Trẻ sinh ra từ mẹ bị thiếu máu thiếu sắt dễ bị nhẹ cân, sinh non, suy thai và thiếu máu sơ sinh. Thiếu sắt sớm có thể ảnh hưởng đến sự phát triển não bộ do tác động tiêu cực lên các tế bào oligodendrocyte, làm rối loạn quá trình tạo myelin và ảnh hưởng đến dẫn truyền thần kinh.

Trẻ có nguy cơ sinh non nếu thiếu sắt

Chẩn đoán và điều trị thiếu sắt ở bà bầu

Tổ chức Y tế Thế giới định nghĩa thiếu máu ở phụ nữ mang thai khi nồng độ hemoglobin thấp hơn 11g/dL tại bất kỳ thời điểm nào của thai kỳ. Bác sĩ thường chỉ định xét nghiệm công thức máu ngay từ đầu thai kỳ và kiểm tra lại vào khoảng tuần 24 đến tuần 28 nếu cần.

Khi được chẩn đoán thiếu máu thiếu sắt, mẹ bầu sẽ được tư vấn điều chỉnh chế độ ăn kết hợp bổ sung sắt với liều lượng phù hợp từng cá thể. Một số trường hợp có thể gặp tác dụng phụ như buồn nôn hoặc táo bón khi uống sắt đường uống. Khi đó, mẹ nên trao đổi với bác sĩ để được đổi loại sắt phù hợp hơn.

Với các trường hợp thiếu máu nặng, việc điều trị có thể cần thực hiện tại cơ sở y tế trong vài tháng bằng phương pháp truyền sắt tĩnh mạch nhằm nhanh chóng ổn định nồng độ hemoglobin.

Phòng ngừa thiếu sắt ở bà bầu

Phòng ngừa thiếu sắt ở bà bầu cần được thực hiện sớm và liên tục trong suốt thai kỳ thông qua các biện pháp sau:

• Duy trì chế độ ăn giàu sắt từ thực phẩm tự nhiên như thịt, cá, trứng, gan, rau xanh và các loại đậu
• Ưu tiên nguồn sắt từ động vật do khả năng hấp thu cao hơn so với sắt từ thực vật
• Kết hợp thực phẩm giàu vitamin C hoặc thực phẩm lên men trong bữa ăn để tăng hấp thu sắt
• Bổ sung folate và axit folic từ rau lá xanh, mầm lúa mì, các loại hạt và trái cây như cam, dâu tây, dưa hấu, lê

Do chế độ ăn hàng ngày khó đáp ứng đủ nhu cầu sắt khuyến nghị, Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo phụ nữ mang thai nên bổ sung sắt đều đặn từ khi phát hiện mang thai cho đến sau sinh 1 tháng.

Các chế phẩm sắt hiện nay gồm sắt vô cơ và sắt hữu cơ, trong đó sắt hữu cơ thường dễ hấp thu hơn và ít gây táo bón. Sắt được bào chế dưới dạng viên hoặc dạng dung dịch uống, mỗi loại đều có ưu điểm riêng. Để lựa chọn phù hợp và an toàn, mẹ bầu nên tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa.

Qua bài viết này của Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, hy vọng đã cung cấp những thông tin hữu ích về tình trạng thiếu sắt ở bà bầu. Nếu Quý khách xuất hiện các tình trạng nghi ngờ thiếu sắt có thể liên hệ BVĐK Phương Đông qua Hotline 1900 1806 hoặc Đặt lịch khám để được nhân viên tư vấn và hỗ trợ nhanh chóng.