Có thể bạn chưa biết, võng mạc là lớp mô cực mỏng nằm phía sau nhãn cầu, chịu trách nhiệm cảm nhận ánh sáng và truyền tín hiệu lên não để phân tích. Mọi bất thường ở võng mạc, đặc biệt là các bệnh lý như thoái hóa hắc võng mạc đều có thể gây suy giảm thị lực trong điều kiện ánh sáng yếu.
Thoái hóa hắc võng mạc là bệnh lý xảy ra khi lớp võng mạc - bộ phận nằm phía sau nhãn cầu bị tổn thương hoặc thoái hóa. Cụ thể, các tế bào võng mạc bị thoái hoá làm gián đoạn khả năng cung cấp máu và đào thải chất thải của hắc mạc. Theo đó, các tế bào cảm quang chết đi và hệ quả là tầm nhìn của người bệnh sẽ kém dần theo thời gian.
Ban đầu người bệnh chỉ cảm thấy nhìn kém trong bóng tối hoặc ánh sáng yếu, nhưng nếu tiến triển lâu dài, thị lực có thể suy giảm nghiêm trọng. Điểm đáng lưu ý là nhiều dạng thoái hóa hắc võng mạc có yếu tố di truyền. Điều này nghĩa là bệnh không xuất hiện do thói quen sinh hoạt đơn thuần mà có liên quan đến gen từ gia đình. Vì vậy, một số bệnh nhân dù còn trẻ vẫn có nguy cơ mắc bệnh.
Khác với các bệnh mắt gây đau hoặc đỏ mắt rõ rệt, bệnh thường diễn tiến âm thầm. Người bệnh dễ chủ quan vì thị lực ban ngày vẫn còn tương đối tốt ở giai đoạn đầu.
Các tế bào võng mạc thoái hóa sẽ làm thị lực của người bệnh bị suy giảm
Theo các bác sĩ chuyên khoa của Trung tâm Mắt Phương Đông, dựa trên nguyên nhân, bất thường ở võng mạc này có thể chia thành các nhóm như sau:
|
Loại bệnh |
Đặc điểm |
Diễn biến và biến chứng |
|
- Thường gặp ở người trên 50 tuổi, ảnh hưởng trực tiếp đến vùng nhìn trung tâm. - Gồm 2 thể: thể khô (phổ biến, tiến triển chậm) và thể ướt (ít gặp hơn nhưng tiến triển nhanh). |
Thể ướt nguy hiểm hơn, có thể gây mất thị lực vĩnh viễn nếu không điều trị kịp thời. |
|
|
Thoái hóa hắc võng mạc do cận thị nặng |
- Hay gặp nhất ở người có độ cận cao. - Nguyên nhân: Nhãn cầu dài khiến võng mạc và hắc mạc bị kéo căng, mỏng đi, dễ xuất hiện vùng thoái hóa và các vết nứt. |
Có nguy cơ hình thành mạch máu bất thường, ảnh hưởng nghiêm trọng đến thị lực nếu tiến triển nặng. |
|
Thoái hóa hắc võng mạc di truyền (ví dụ: viêm võng mạc sắc tố) |
- Do đột biến gen, làm tổn thương dần các tế bào cảm nhận ánh sáng. - Triệu chứng đầu tiên là giảm thị lực ngoại vi, quáng gà, sau đó ảnh hưởng đến thị lực trung tâm giảm dần |
Bệnh tiến triển âm thầm nhưng kéo dài, có thể gây suy giảm thị lực nghiêm trọng theo thời gian. |
Tình trạng thoái hóa ở võng mạc có diễn biến tương đối nặng và có yếu tố di truyền. Điều này có nghĩa là bệnh có thể được truyền từ thế hệ trước sang thế hệ sau theo nhiều kiểu khác nhau, như di truyền trội, di truyền lặn hoặc liên quan đến giới tính.
Theo thống kê, cứ khoảng 4.000 người thì có 1 người mắc bệnh này. Trong đó, dạng di truyền trội chiếm khoảng 20%, còn dạng di truyền liên quan đến giới tính chiếm gần 10%. Những trường hợp còn lại chủ yếu là di truyền lặn hoặc do đột biến gen mới xuất hiện. Ngoài ra, căn cứ theo nghiên cứu, bệnh thường xảy ra ở nam nhiều hơn so với nữ.
Mặc dù đây là bệnh lý xuất hiện ngay từ khi trẻ sinh ra nhưng triệu chứng chỉ xuất hiện vào giai đoạn khi bệnh nhân từ 10 - 30 tuổi. Các biểu hiện xuất hiện rất kín đáo và âm thầm, đa số người bệnh thường chỉ nhận ra khi thị lực đã thay đổi rõ rệt.
Một số triệu chứng thường gặp mà bệnh nhân và gia đình nên lưu ý bao gồm:
Ở giai đoạn muộn, người bệnh có thể gặp khó khăn ngay cả khi đọc chữ hoặc nhận diện khuôn mặt. Điều này cũng thường gặp ở các bệnh nhân trên 40 tuổi, thị lực thường suy giảm nghiêm trọng.
Một trong số các triệu chứng của người bệnh là thị lực ban đêm bị suy giảm nghiêm trọng
Việc chẩn đoán bệnh lý này phải dựa vào kiểm tra chuyên sâu, bởi quan sát bên ngoài mắt thường khó phát hiện bất thường. Các phương pháp chẩn đoán thường được áp dụng bao gồm:
Bác sĩ quan sát trực tiếp võng mạc để tìm các dấu hiệu đặc trưng của thoái hóa võng mạc như sau:
Đây là bài kiểm tra phạm vi nhìn của mắt. Người bệnh sẽ thực hiện các bài kiểm tra ánh sáng để xác định vùng nhìn bị thu hẹp.
Đây là xét nghiệm quan trọng nhất, hỗ trợ bác sĩ đánh giá chức năng của các tế bào võng mạc. Máy sẽ đo phản ứng của các tế bào cảm nhận ánh sáng trong võng mạc khi tiếp xúc ánh sáng.
Bằng cách này, các bác sĩ sẽ đánh giá được mức độ tiến triển của bệnh và khả năng liên quan yếu tố di truyền. Quy trình thực hiện tương đối nhẹ nhàng và thường không cần gây mê.
Đây là bệnh lý có tính chất di truyền và tiến triển lâu dài nên y học hiện nay vẫn chưa thể phục hồi hoàn toàn phần võng mạc đã bị tổn thương. Các phương pháp điều trị hiện nay hướng tới làm chậm diễn biến và bảo toàn thị lực cho người bệnh.
Về các phương pháp điều trị, trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định bệnh nhân dùng vitamin A palmitate. Đây là dạng vitamin A có tác dụng hỗ trợ hoạt động của tế bào võng mạc. Tuy nhiên, người bệnh không nên tự ý uống vitamin A tại nhà vì loại thuốc này bị chống chỉ định cho phụ nữ mang thai do có thể ảnh hưởng xấu đến thai nhi. Ngoài ra, nếu dùng trong thời gian dài, cơ thể sẽ bị tích tụ vitamin A và tạo ra gánh nặng cho gan.
Bên cạnh các phương pháp hiện tại, y học thế giới đang nghiên cứu những hướng điều trị mới như:
Dù còn trong giai đoạn thử nghiệm, những tiến bộ này mở ra nhiều hy vọng cho người mắc bệnh trong tương lai.
Việc phòng ngừa bệnh lý không chỉ dựa vào công nghệ y học mà còn phụ thuộc rất lớn vào cách người bệnh chăm sóc mắt mỗi ngày. Những thay đổi nhỏ trong lối sống có thể giúp giảm áp lực lên võng mạc và làm chậm tiến triển bệnh.
Các bác sĩ chuyên khoa dinh dưỡng cho hay: Một chế độ ăn uống hợp lý sẽ tạo thành “lớp bảo vệ tự nhiên”, hỗ trợ tích cực trong quá trình duy trì chức năng và góp phần đẩy lùi quá trình thoái hóa. Thay vì chờ đến khi mắt có vấn đề mới điều chỉnh, bạn nên duy trì thói quen ăn uống tốt ngay từ sớm.
Để chủ động bảo vệ đôi mắt sáng khỏe, bạn nên điều chỉnh chế độ ăn theo gợi ý dưới đây:
Bạn nên bổ sung nhiều trái cây và rau xanh vào bữa ăn hàng ngày để phòng tránh các bệnh về mắt
Ít ai để ý rằng những yếu tố quen thuộc như ánh nắng hay màn hình điện tử cũng có thể âm thầm làm tổn thương võng mạc theo thời gian. Cụ thể, tia UV từ ánh nắng mặt trời là nhân tố khiến tế bào mắt lão hóa nhanh hơn. Đồng thời, nếu tiếp xúc với ánh sáng xanh từ điện thoại, máy tính trong thời gian dài cũng khiến mắt mỏi và gia tăng áp lực lên võng mạc
Để bảo vệ mắt, bạn nên duy trì các thói quen sinh hoạt đơn giản như sau:
Để quá trình điều trị bệnh lý diễn ra thuận lợi, người bệnh nên tham khảo và thực hiện theo các hướng dẫn dưới đây:
Nhìn chung, thoái hóa hắc võng mạc là một trong số các bệnh lý mắt di truyền diễn biến nặng nhưng vô cùng nguy hiểm. Hiện nay bệnh chưa thể điều trị dứt điểm nên cách phòng tránh hiệu quả nhất là dự phòng sớm nếu gia đình có tiền sử và chủ động đi khám mắt định kỳ ít nhất 6 tháng/ lần.
BỆNH VIỆN ĐA KHOA PHƯƠNG ĐÔNG
Địa chỉ: Số 9, Phố Viên, Phường Đông Ngạc, Thành phố Hà Nội, Việt Nam
Tổng đài tư vấn: 19001806
Website: https://benhvienphuongdong.vn
Lưu ý: Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, vui lòng liên hệ với Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên viên y tế để được tư vấn cụ thể.
