Ung thư võng mạc ở trẻ em (hay còn gọi là u nguyên bào võng mạc) là bệnh lý di truyền ác tính. Nếu phát hiện trong giai đoạn muộn, bệnh nhi không những bị suy giảm thị giác mà thậm chí phải loại bỏ hoàn toàn nhãn cầu và đối mặt với nhiều nguy cơ về mặt sức khỏe khác.
Ung thư võng mạc ở trẻ em là bệnh gì?
Ung thư võng mạc ở trẻ em (còn gọi là u nguyên bào võng mạc) là một loại ung thư hiếm gặp, xuất phát từ võng mạc tức lớp mô nằm ở phía sau mắt, có nhiệm vụ tiếp nhận ánh sáng và truyền tín hiệu về não giúp chúng ta nhìn thấy.
Ở trẻ nhỏ, các tế bào võng mạc đang trong giai đoạn phát triển. Khi có quá trình này bị rối loạn, các tế bào có thể tăng sinh mất kiểm soát và hình thành khối u. Bệnh thường gặp ở trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt là trước 2 tuổi. Trong nhiều trường hợp, bệnh đã xuất hiện từ rất sớm, thậm chí ngay từ khi trẻ chào đời.

Bệnh này thường gặp ở trẻ em dưới 5 tuổi
Triệu chứng của bệnh ung thư võng mạc ở trẻ em
Các triệu chứng của bệnh thường xuất hiện ở 1 hoặc cả 2 mắt, có thể hơi khác nhau giữa các bệnh nhi nhưng nhìn chung đều có các điểm chung như sau:
- Ánh sáng trắng ở đồng tử (bạch nhãn): Đây là dấu hiệu điển hình nhất cảnh báo võng mạc xuất hiện khối u. Khi nhìn vào mắt trẻ hoặc chụp ảnh có flash, đồng tử (phần màu đen ở giữa mắt) có thể phản chiếu màu trắng thay vì màu đen bình thường.
- Lác mắt (lé mắt): Hai mắt không nhìn cùng hướng hoặc không di chuyển đồng bộ với nhau.
Ngoài ra, khi bệnh tiến triển, trẻ có thể có các biểu hiện dưới đây:
- Đỏ mắt, đau mắt hoặc sưng mắt
- Giảm thị lực (nhìn kém hơn bình thường)
- Mắt lồi ra phía trước
- Màu mống mắt (phần có màu của mắt) không đồng đều giữa hai bên
Trong trường hợp bệnh đã tiến vào giai đoạn di căn tức là tế bào ung thư di chuyển sang cơ quan khác, trẻ có thể có các triệu chứng như sau:
- Chán ăn, sụt cân
- Buồn nôn, nôn
- Đau đầu
- Yếu cơ, tê bì hoặc khó vận động
Nguyên nhân gây ra bệnh ung thư võng mạc ở trẻ em là gì?
Nguyên nhân chính gây ra bất thường võng mạc ở trẻ em là do đột biến ở gen RB1. Đây là gen có vai trò kiểm soát sự phân chia và phát triển của tế bào. Bệnh có thể chia ra làm hai dạng như sau:
- Dạng di truyền: Trẻ được di truyền gen bất thường từ cha mẹ. Trong trường hợp này, bệnh thường xuất hiện sớm, có thể ảnh hưởng cả hai mắt và có nguy cơ mắc thêm các loại ung thư khác trong tương lai cao hơn.
- Dạng không di truyền (tự phát): Đột biến xảy ra ngẫu nhiên trong quá trình phát triển của trẻ. Trường hợp này thường chỉ ảnh hưởng một mắt và không liên quan đến các bệnh lý ác tính khác.

Các bất thường về mặt di truyền có thể là nguyên nhân gây ra bệnh lý này
Phân loại bệnh ung thư võng mạc ở trẻ em
Sau khi chẩn đoán u nguyên bào võng mạc, các bác sĩ sẽ xác định mức độ bệnh để lựa chọn cách điều trị phù hợp. Trên lý thuyết, bệnh được chia ra thành u nguyên bào trong mắt tức bệnh lý mà khối u chỉ nằm trong một hoặc cả hai mắt, không lan sang các bộ phận khác của cơ thể.
Ngoài ra còn có u nguyên bào ngoài mắt dùng để chỉ các ca bệnh mà khối u đã lan ra các mô xung quanh mắt hoặc các bộ phận khác của cơ thể.
Với các trường hợp mà khối u nằm trọn vẹn trong mắt thì các bác sĩ có thể được chia ra thành 5 nhóm từ A - E với nhóm A là quy ước các khối u nhỏ, có thể điều trị và bảo toàn được mắt. Trong khi đó, nhóm E là chỉ các trường hợp có khối u lớn, đã tiến triển và thường không thể giữ lại nhãn cầu.
Nếu qua thăm khám, các bác sĩ phát hiện khối u đã lan rộng thì bệnh sẽ được phân loại thành các giai đoạn từ 1 đến 4, tùy mức độ lan rộng.
Ung thư võng mạc ở trẻ em nguy hiểm như thế nào?
Người bệnh có thể gặp các biến chứng nghiêm trọng sau trong quá trình điều trị hoặc điều trị muộn, bao gồm:
- Bong võng mạc
- Ung thư di căn
- Mất thị lực
- Tác dụng phụ của hóa trị và xạ trị như mệt mỏi, bầm tím, chảy máu, loét miệng, nhiễm trùng, nôn mửa và tiêu chảy
- Chảy máu hoặc nhiễm trùng sau phẫu thuật .
Chẩn đoán bệnh ung thư võng mạc ở trẻ em như thế nào?
Giống như các bệnh lý về mắt khác, các bác sĩ sẽ tiến hành hỏi bệnh và khám mắt tổng quát trước. Chỉ định khám đáy mắt có thể được đưa ra để các bác sĩ quan sát kỹ các bất thường ở khu vực võng mạc. Bên cạnh đó, bệnh nhi có thể cần làm thêm các xét nghiệm khác, chẳng hạn như:
- Siêu âm nhãn cầu
- Chụp CT, chụp MRI
- Xét nghiệm máu
Trong một số trường hợp, trẻ có thể không có triệu chứng nhưng vẫn được phát hiện ung thư khi kiểm tra định kỳ, đặc biệt nếu gia đình có người thân đã hoặc đang điều trị u nguyên bào võng mạc.
Điều trị ung thư võng mạc ở trẻ em như thế nào?
Các phương pháp điều trị sẽ được cân nhắc dựa trên tình trạng sức khỏe, diễn biến bệnh lý và nguyên nhân mắc bệnh của bệnh nhân. Các phương pháp điều trị phổ biến có thể được áp dụng bao gồm:
- Liệu pháp laser hay quang đông: Các bác sĩ sẽ sử dụng laser để cắt đứt nguồn máu nuôi dưỡng khối u, có tác dụng rất tốt với các trường hợp võng mạc mới xuất hiện các khối u nhỏ
- Hóa trị: Dùng thuốc để thu nhỏ khối u (có thể truyền trực tiếp vào động mạch hoặc uống trực tiếp). Đây là phương pháp có tác dụng thu nhỏ kích thước khối u trước khi các bác sĩ xạ trị hoặc phẫu thuật
- Xạ trị: Một lượng phóng xạ nhất định sẽ được đưa vào cơ thể để ngăn chặn các tế bào ác tính phát triển
- Liệu pháp nhiệt: Các bác sĩ sẽ sử dụng cụ laser để tiêu diệt tế bào ung thư. Phương pháp này thường được áp dụng với hóa trị, xạ trị áp dụng cho các khối u có kích thước lớn.
- Phẫu thuật: Các bác sĩ có thể cân nhắc để thực hiện loại bỏ nhãn cầu. Khi loại bỏ, hốc mắt và nhãn cầu sẽ được thay thế bằng mắt nhân tạo và cấy ghép.
Ngoài ra còn một số phương pháp điều trị khác như liệu pháp đông lạnh, ghép tế bào gốc, chăm sóc hỗ trợ và thử nghiệm lâm sàng.

Trong một số trường hợp, người bệnh có thể được chỉ định xạ trị
Nhìn chung, ung thư võng mạc ở trẻ em là bệnh lý hiếm gặp, vô cùng nguy hiểm và có yếu tố di truyền. Không phải tất cả trường hợp mắc bệnh đều có thể phòng tránh được. Tuy nhiên, các cha mẹ có thể chủ động phát hiện bệnh lý sớm bằng cách quan sát các triệu chứng bất thường và đưa bé đi thăm khám mắt định kỳ.