Bướu hoạt dịch cổ tay: Triệu chứng, nguyên nhân và điều trị

Bướu hoạt dịch cổ tay là gì?

Bướu hoạt dịch cổ tay hay thoát vị bao hoạt dịch cổ tay là các khối u hình thành trong bao gân hoặc bao khớp. Hai bộ phận này chứa một lượng hoạt dịch lỏng dính, có vai trò bôi trơn và cung cấp dinh dưỡng cho các mô xung quanh hoạt động trơn tru.

Bướu hoạt dịch cổ tay là tình trạng hoạt dịch bao gân, bao khớp bị thoát vị

Khi bao gân, bao khớp bị chấn thương, viêm, gặp áp lực lớn có thể làm hoạt dịch thoát ra ngoài và tạo thành một túi chứa chất lỏng. Bướu hoạt dịch thường có hình tròn, bầu dục, di chuyển được và kích thước dao động từ vài milimet đến vài centimet.

Khối u hoạt dịch có tính chất lành tính, không phát triển thành ung thư nên ít đe dọa đến sức khỏe người bệnh. Thậm chí một số bướu còn tự biến mất mà không cần can thiệp điều trị.

Triệu chứng bướu hoạt dịch cổ tay

Bướu hoạt dịch phát triển âm thầm, không khởi phát triệu chứng rõ ràng. Chỉ khi khối u phát triển lớn chèn ép lên dây thần kinh hoặc cấu trúc xương xung quanh, bệnh nhân sẽ gặp phải một số vấn đề như:

• Cổ tay, bàn tay nổi một khối u, thường mọc ở mặt lưng nhưng cũng có thể hình thành mặt trong, bên trụ hoặc bên quay.
• Kết cấu khối u có thể mềm hoặc cứng, di động được hoặc không, dễ thay đổi kích thước theo tư thế bàn tay hoặc cổ tay.
• Cổ tay hoặc bàn tay, đặc biệt ngón cái, ngón trỏ và ngón giữa có cảm giác đau nhức, tê bì.
• Việc vận động bàn tay, cổ tay gặp khó khăn, làm ảnh hưởng đến khả năng sinh hoạt và làm việc.
• Cổ tay, bàn tay bị thay đổi hình dạng do khối u, làm mất thẩm mỹ.

Biểu hiện lâm sàng của u nang hoạt dịch

Nguyên nhân hình thành bướu hoạt dịch

Nguyên nhân làm xuất hiện bướu hoạt dịch đến nay chưa được xác định rõ ràng, song thường liên quan đến một số yếu tố nguy cơ sau:

• Chấn thương: Sau khi cổ tay, bàn tay bị va đập người bệnh có thể xuất hiện bướu hoạt dịch. Do các hoạt động tác động mạnh có thể làm rách bao gân, bao khớp, tạo điều kiện cho hoạt dịch thoát ra bên ngoài.
• Tình trạng viêm: Viêm bao gân, viêm bao khớp do nhiễm trùng, dị ứng, tự miễn hoặc bệnh khớp khác có thể làm tăng tiết hoạt dịch và giãn nở các bộ phận này, lâu dần hình thành u nang.
• Áp lực: Khi áp lực nội khớp tăng lên do sự co giãn lặp đi lặp lại của các cơ, gân hoặc vận động mạnh vùng cổ tay sẽ làm hoạt dịch đẩy ra ngoài qua những điểm thoát vị. Theo thời gian lượng dịch này tích tụ thành một túi chứa, còn gọi là bướu hoạt dịch cổ tay.

Xem thêm: Phân biệt 2 căn bệnh về khớp viêm màng hoạt dịch và viêm bao gân

Nguyên nhân liên quan hình thành nên bướu hoạt dịch

Ai có nguy cơ cao bị bướu hoạt dịch cổ tay

Mọi lứa tuổi, giới tính đều có nguy cơ xuất hiện u nang hoạt dịch. Tuy nhiên cao hơn ở nhóm người:

• Thường xuyên sử dụng lực cổ tay, bàn tay như đánh máy, vẽ, may, thê, đàn, cơ khí, chơi thể thao, viết,...
• Người tiền sử chấn thương do tai nạn va đập mạnh.
• Người bị viêm bao gân, viêm bao khớp do nhiễm trùng, dị ứng, tự miễn.
• Mắc các bệnh lý xương khớp như viêm khớp dạng thấp, viêm khớp cấp, viêm khớp psoriatic, gout,...
• Tiền sử gia đình có người mắc u nang hoạt hoạt dịch cổ tay.
• Phụ nữ có tỷ lệ mắc bệnh cao hơn nam giới do chịu ảnh hưởng bởi nội tiết tố nữ.
• Khối u thường xuất hiện ở nhóm bệnh nhân 20 - 40 tuổi, do đây là độ tuổi lao động chính và dần bị ảnh hưởng bởi sự lão hóa tự nhiên.
• Tình trạng sức khỏe tổng thể kém như thiếu vitamin, thiếu khoáng chất, mất cân bằng nội tiết, tiểu đường, tim mạch, gan, thận hoặc suy giảm miễn dịch.
• Thói quen sinh hoạt thiếu lành mạnh như hút thuốc, lạm dụng rượu bia, ăn đồ chiên rán chế biến sẵn, ngủ không đủ giấc, căng thẳng, lo âu kéo dài.

Đối tượng nguy cơ cao xuất hiện khối u hoạt dịch cổ tay

Biến chứng có thể mắc phải

Bướu hoạt dịch cổ tay thường không gây biến chứng nghiêm trọng nhưng nếu can thiệp không đúng cách, kịp thời có thể làm xuất hiện các vấn đề nguy hiểm như:

• Viêm nhiễm: Nhiễm trùng bướu hoạt dịch gây loạt triệu chứng khó chịu như mưng mủ, sưng đỏ, sốt cao. Thậm chí vùng viêm có thể lan rộng ra các mô xung quanh gây viêm gân, viêm mô liên kết, viêm khớp hoặc viêm màng não.
• Chèn ép dây thần kinh: Kích thước bướu hoạt dịch khớp có thể chèn ép lên các dây thần kinh cổ tay, bàn tay, đặc biệt dây thần kinh trung tâm. Trong trường hợp này, người bệnh có thể đối mặt với nguy cơ co cứng, co giật, tê liệt, suy giảm chức năng hoặc tổn hại thần kinh vĩnh viễn.
• Rối loạn chức năng cổ tay, bàn tay: Người bệnh đối mặt với tình trạng đau nhức, khó chịu, khả năng vận động và tính linh hoạt bị sụt giảm. Ảnh hưởng nghiêm trọng đến những người làm nghệ thuật hoặc vận động viên cần dùng bàn tay, cổ tay.

Biến chứng u hoạt dịch cổ tay có thể gặp phải

Biểu hiện nguy hiểm cần thăm khám

Bướu hoạt dịch thường lành tính, ít gây nguy hiểm đến sức khỏe người bệnh nhưng nếu xuất hiện bất kỳ biểu hiện nào dưới đây, cần nhanh chóng thăm khám y tế:

• Giảm khả năng vận động, mất thẩm mỹ.
• Da cổ tay, bàn tay thay đổi màu.
• Bướu phát triển nhanh, gây đau dữ dội.
• Sưng đau, nóng đỏ khi chạm vào cảnh báo nguy cơ viêm nhiễm.
• Hình dạng khối u bất thường, không đều, không di chuyển và cứng có thể báo hiệu khối u ác tính.

Phương pháp chẩn đoán

Bướu hoạt dịch cổ tay được kết hợp chẩn đoán lâm sàng và cận lâm sàng, đảm bảo xác định đúng mức độ tổn thương, chẩn đoán phân biệt với các bệnh lý xương khớp liên quan.

Khám lâm sàng

Khi đến bệnh viện, người bệnh sẽ được kiểm tra tình trạng khối u cổ tay, bàn tay cùng các triệu chứng đi kèm. Bác sĩ có thể chỉ định thêm một số thử nghiệm đơn giản để đánh giá bước đầu:

• Thử nghiệm Finkelstein: Bệnh nhân được yêu cầu gập ngón tay cái vào lòng bàn tay, gập tiếp cổ tay về phía ngón ý. Nếu cảm thấy đau ở bất kỳ vị trí nào trên cổ tay, bàn tay, đặc biệt mặt trong hay nói chuyện với bác sĩ.
• Thử nghiệm Phalen: Bệnh nhân gập cổ tay về phía sau, căng hết mức trong 30 - 60 giây để tạo áp lực lên dây thần kinh giữa. Hãy quan sát các ngón tay có bị tê, ngứa ran và đau tăng dần hay không.
• Thử nghiệm Tinel: Bác sĩ thao tác gõ nhẹ lên vùng khối u, nếu người bệnh bị bướu hoạt dịch có thể cảm nhận rõ các cơn đau nhức, tê bì nghiêm trọng ở ngón tay cái, ngón giữa và ngón trỏ.

Phương pháp khám lâm sàng bướu hoạt dịch cổ tay

Khám cận lâm sàng

Để có kết luận chuẩn xác, bệnh nhân cần làm thêm các xét nghiệm chuyên sâu khác như:

• Siêu âm xác định kích thích bướu hoạt dịch, vị trí, hình trạng và độ di động. Đồng thời phát hiện dấu hiệu viêm, nhiễm trùng, chèn ép dây thần kinh hoặc phân biệt với khối u ác tính.
• Chụp X-quang loại trừ khả năng gãy xương, trật khớp, viêm khớp, loãng xương, ung thư xương, u xương.
• Chụp CT-Scan giúp quan sát chi tiết cấu trúc bên trong bướu hoạt dịch và các mô xung quanh, phát hiện các vấn đề mà phim X-quang bỏ sót.
• Chụp MRI tạo hình hình ảnh 3D chi tiết cấu trúc mô mềm, xương bàn tay và xương cổ tay. Là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh hiện đại, phát hiện các tổn thương nhỏ, khó quan sát.
• Chọc hút hoạt dịch xét nghiệm đặc tính của khối u, từ đó đưa ra phương án chẩn đoán và điều trị hiệu quả.

Điều trị bướu hoạt dịch cổ tay

Tùy thuộc theo kích thước, vị trí, mức độ ảnh hưởng và triệu chứng của khối u lên khớp tay mà bác sĩ sẽ chỉ định điều trị bảo tồn hoặc can thiệp xâm lấn. Dưới đây là thông tin chi tiết liên quan đến hai nhóm phương pháp khắc phục chính:

Điều trị bảo tồn

Với những khối u chưa ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe khớp tay, bạn có thể áp dụng một số biện pháp bảo tồn để làm chậm quá trình phát triển cũng như giảm nhẹ triệu chứng. Bao gồm:

• Tránh vận động cổ tay, khớp tay quá mức, gây áp lực lên vùng phát triển khối u.
• Sử dụng thuốc giảm đau, chống viêm, chống nhiễm trùng, chống dị ứng để cải thiện triệu chứng của bướu. Cần có chỉ định y tế từ bác sĩ, tránh tự ý dùng hoặc lạm dụng thuốc.
• Dùng nẹp, bó bột để cổ định cổ tay, giảm áp lực làm trầm trọng tình trạng thoát vị dịch.
• Massage nhẹ nhàng vùng bướu hoạt dịch giúp kích thích tuần hoàn máu, giảm viêm, giảm đau và hỗ trợ dịch thoát ra ngoài. Nên thao tác từ cổ tay về phía ngón tay, không nên thao tác mạnh hoặc quá lâu.
• Vật lý trị liệu giúp cải thiện chức năng, tính linh hoạt bàn tay và cổ tay. Tuy nhiên chú ý tần suất, cường độ và lựa chọn bài tập phù hợp, không cố gắng sức.

Phương pháp điều trị bảo tồn u hoạt dịch cổ tay

Điều trị xâm lấn

Một số bướu hoạt dịch ảnh hưởng nặng nề đến sinh hoạt thường ngày, chèn ép lên dây thần kinh, bác sĩ có thể chỉ định can thiệp xâm lấn:

• Chọc hút hoạt dịch giúp giảm kích thước, cơn đau do khối u gây ra, nhưng phương pháp này không thể loại bỏ hoàn toàn, vẫn tiềm ẩn nguy cơ tái phát. Tùy trường hợp, bác sĩ có thể xem xét sử dụng thêm thuốc corticosteroid ngăn chặn nguy cơ viêm, hình thành khối u trở lại.
• Phẫu thuật loại bỏ hoàn toàn bướu hoạt dịch cổ tay, ngăn chặn nguy cơ tái phát. Song tiềm ẩn nguy cơ nhiễm trùng, chảy máu, sẹo, tổn thương dây thần kinh hoặc gân, cần cân nhắc kỹ lưỡng trước khi can thiệp.

Phòng ngừa bướu hoạt dịch cổ tay phát triển

Những thói quen sinh hoạt, dinh dưỡng lành mạnh có thể hạn chế nguy cơ bướu hoạt dịch diễn tiến, phát triển lớn. Bệnh nhân tham khảo gợi ý trong bảng dưới đây:

Chủ động áp dụng các biện pháp nghỉ ngơi hợp lý, vận động đúng kỹ thuật, giữ tư thế đúng cùng chế độ dinh dưỡng lành mạnh giúp kiểm soát sự tiến triển của bướu. Để tối ưu nhất, người bệnh nên tham vấn ý kiến của bác sĩ chuyên khoa Cơ Xương Khớp và Dinh Dưỡng.

Kết luận

Bướu hoạt dịch cổ tay là một khối u lành tính có thể kiểm soát bằng các biện pháp bảo tồn như nghỉ ngơi, hạn chế vận động, dùng thuốc chống viêm, giảm đau. Nếu lơ là, chủ quan với lối sống tiêu cực, khối u có thể phát triển lớn chèn ép lên dây thần kinh và các mô khớp xung quanh.