Chấn thương cổ chân: Triệu chứng, nguyên nhân và điều trị

Chấn thương cổ chân là gì?

Chấn thương cổ chân là những tổn thương xảy ra ở vùng cổ chân, bao gồm trật khớp, gãy xương, nứt vỡ xương, bong gân, giãn hoặc đứt dây chằng. Tình trạng này thường xảy ra khi người bệnh chơi thể thao, gặp tai nạn giao thông hoặc đi đứng trên bề mặt thiếu bằng phẳng.

Chấn thương cổ chân là những tổn thương đứt vỡ ở vùng cổ chân

Bất kỳ ai cũng có nguy cơ gặp phải chấn thương, tuy nhiên nam giới trong độ tuổi 15 - 24 dễ gặp hơn cả. Trong đó có hơn 50% trường hợp liên quan đến những hoạt động thể thao cường độ cao, áp lực tác động vùng cổ chân lớn như đá bóng, chơi bóng rổ hoặc chạy bộ.

Các chấn thương cổ chân thường gặp

Khớp cổ chân được cấu tạo từ 3 xương mác, xương chày và xương sên, cố định chặt chẽ với nhau bằng hệ thống dây chằng. Do chịu trách nhiệm nâng đỡ trọng lượng cơ thể, hỗ trợ hoạt động các xương xung quanh nên khi xảy ra chấn động, khả năng vận động chi dưới bị ảnh hưởng ít nhiều.

Dưới đây là 3 dạng sang chấn cổ chân thường gặp:

Bong gân cổ chân

Bong gân cổ chân là hiện tượng dây chằng, gân bị căng hoặc kéo giãn quá mức do va chạm, vấp ngã khi di chuyển. Các bó sợi dây chằng cổ chân khi này bị đứt gãy một phần hoặc hoàn toàn, khiến cổ chân mất ổn định và vững chãi.

Viêm gân và điểm bám gân cổ chân

Viêm gân, điểm bám gân cổ chân là tình trạng gân hoặc vị trí điểm bám gân cổ chân xuất hiện các vết rách nhỏ. Nguyên nhân có thể đến từ việc bị kéo giãn quá mức, tổn thương không được điều trị đúng cách dẫn đến viêm.

Viêm gân và điểm bám gân cổ chân là dạng chấn thương thường gặp

Dạng chấn thương này nếu bỏ lỡ thời điểm vàng điều trị, kéo dài có thể đồng thời làm đứt gân. Điều này ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng khớp cổ chân, khiến việc đi đứng thông thường gặp khó khăn.

Gãy xương cổ chân

Gãy xương cổ chân là tình trạng một hoặc nhiều xương tại vùng cổ chân bị nứt, gãy, có thể kèm theo di lệch hoặc không. Tùy theo mức độ, vị trí tổn thương mà bác sĩ sẽ có chỉ định điều trị phù hợp như bó bột, nẹp xương hoặc phẫu thuật hồi phục cấu trúc giải phẫu.

Nguyên nhân chấn thương khớp cổ chân

Cổ chân xảy ra chấn thương thường khớp khớp bị vặn xoắn, chịu áp lực lớn vượt giới hạn vận động sinh lý thông thường. Dưới đây là một vài nguyên nhân điển hình mà bạn có thể gặp phải:

• Di chuyển trên địa hình không bằng phẳng khiến bàn chân, cổ chân bị lệch hoặc lật khỏi tư thế tự nhiên.
• Đi giày dép không phù hợp với bàn chân, làm mất tính ổn định khi bước đi.
• Trong lúc vận động, tập thể thao như bóng chuyền, chạy nhảy, đá bóng bị vấp ngã.
• Tai nạn giao thông khiến cổ chân chịu lực mạnh, đột ngột.
• Khi nhảy, bật cao tiếp đất sai kỹ thuật khiến lực dồn lên cổ chân không đều.
• Xoay vặn đột ngột khi đổi hướng bất ngờ hoặc mất thăng bằng khi di chuyển.

Nguyên nhân khiến vùng cổ chân gặp chấn thương

Triệu chứng bị chấn thương cổ chân

Dấu hiệu nhận biết các dạng chấn thương xương cổ tay khá tương đồng, dễ bị nhầm lẫn:

• Đau đột ngột sau va đập.
• Vùng cổ chân sưng tấy.
• Cổ chân bị bầm tím.
• Giảm hoặc mất khả năng đi lại.
• Khả năng vận động khớp cổ chân bị hạn chế.

Song nếu muốn nhận biết rõ ràng hơn, xác định tình trạng người bệnh có thể căn cứ thêm vào nhóm biểu hiện trong bảng dưới:

Tuy nhiên để đưa kết luận chẩn đoán, bác sĩ cần căn cứ thêm vào hình ảnh hoặc kết quả xét nghiệm cận lâm sàng khác. Bệnh nhân nên đến cơ sở y tế, tiếp nhận chỉ định chuyên môn.

Biểu hiện cần gặp bác sĩ

Ngay sau khi xảy ra va đập, tai nạn tác động đến vùng cổ chân, người bệnh cần nhanh chóng đến khám bác sĩ chuyên môn. Việc kéo dài, đợi khi bệnh tiến triển có thể làm giảm hiệu quả điều trị, thậm chí để lại di chứng về lâu dài.

• Bệnh nhân cẩn trọng với nhóm dấu hiệu dưới đây:
• Cơn đau vùng cổ chân dữ dội, không giảm dù đã nghỉ ngơi.
• Lan rộng khu vực bầm tím, cổ chân sưng to.
• Việc đứng dậy, đi lại gặp khó khăn với bên chân bị thương.
• Biến dạng hoặc lệch vị trí mắt cá chân.
• Cơ bàn chân, cổ chân tê bì, mất cảm giác, yếu sức.

Những biểu hiện nguy hiểm cần khám bác sĩ

Chấn thương lật cổ chân có nguy hiểm không?

Cổ chân khi bị thương, nếu không điều trị kịp thời và đúng cách có thể gây biến chứng nghiêm trọng. Hoặc người bệnh trở lại vận động quá sớm sẽ khiến vùng bong gân, gãy xương, viêm gân tái phát nhiều lần.

Biến chứng mà bạn có thể gặp phải như đau cổ chân mạn tính, viêm khớp, mất vững khớp cổ chân hoặc thoái hoá khớp cổ chân. Bệnh tiến triển sang giai đoạn này thường giảm hiệu quả điều trị, khó hồi phục hoàn toàn chức năng vận động ban đầu.

Phương pháp chẩn đoán

Dựa vào thông tin biểu hiện lâm sàng, khả năng di chuyển chân bác sĩ sẽ chỉ định bệnh nhân làm thêm một số xét nghiệm khác như:

• Chụp X-quang mắt cá chân, cẳng chân, bàn chân phát hiện vùng cổ bàn chân bị trật khớp hoặc gãy xương.
• Chụp CT-Scan với trường hợp nghi ngờ gãy xương không quan sát rõ trên phim X-quang, đặc biệt với những vị trí khó thấy hoặc xương nhỏ.
• Chụp MRI đánh giá tình trạng sang chấn mô mềm như dây chằng, gân và mô quanh khớp.

Hình ảnh chẩn đoán chấn thương gân, xương, khớp cổ chân

Điều trị chấn thương cổ chân

Việc điều trị chấn thương cổ chân phụ thuộc vào loại chấn thương và mức độ nghiêm trọng. Mỗi tình trạng sẽ có phác đồ điều trị riêng nhằm ba mục tiêu giảm đau, phục hồi chức năng cũng như ngừa biến chứng lâu dài.

Gãy xương cổ chân

Tùy mức độ gãy xương mà bệnh nhân có thể điều trị nội khoa hoặc ngoại khoa:

• Gãy một phần, không di lệch, khớp cổ chân vẫn ổn định thường khuyến nghị đeo nẹp, bó bột giúp xương liền lại tự nhiên.
• Xương di lệch nhiều, khớp mất ổn định thì phẫu thuật là giải pháp tối ưu giúp phục hồi cấu trúc giải phẫu.

Hướng điều trị gãy xương di lệch ít và di lệch nhiều

Sau khi xương liền lại, có thể cử động người bệnh bắt đầu liệu trình vật lý trị liệu chuyên sâu. Phần lớn các bài tập sẽ tập trung tăng sức mạnh cơ, cải thiện khả năng thăng bằng và phạm vi vận động khớp cổ chân.

Bong gân cổ chân

Phác đồ điều trị bong gân cổ chân được xác định dựa vào mức độ tổn thương:

• Độ nhẹ chỉ giãn dây chằng: Kết hợp phương pháp RICE với bài tập gấp duỗi cổ chân nhẹ nhàng.
• Độ vừa là tình trạng rách một phần dây chằng: Xem xét nẹp cố định cổ chân tạm thời, áp dụng RICE kéo dài. Qua giai đoạn đầu người bệnh bắt đầu vận động với các bài tập tăng cường sức mạnh và phạm vi chuyển động.
• Độ nặng xác định khi dây chằng rách hoàn toàn: Bệnh nhân được cố định khớp cổ chân và vật lý trị liệu sau khi qua giai đoạn bất động. Trường hợp điều trị bảo tồn không đạt hiệu quả, xem xét can thiệp mổ tái tạo dây chằng.

Viêm gân cổ chân

Đối với viêm gân cổ chân, việc điều trị có thể thực hiện theo các phương pháp:

• Bó bột hoặc đeo nẹp để cố định vết thương.
• Dùng thuốc chống viêm dạng uống hoặc tiêm trực tiếp vào vị trí chấn thương.
• Vật lý trị liệu giúp mở rộng phạm vi chuyển động, nâng cao sức mạnh cổ chân.
• Phẫu thuật với những tình trạng chấn thương nghiêm trọng.

Điều trị viêm gân cổ chân theo mức độ tổn thương

Chấn thương cổ chân bao lâu thì hồi phục?

Thời gian hồi phục tối thiểu đối với nhóm sang chấn xương cổ chân vào khoảng 6 tuần. Trong quá trình điều trị người bệnh hạn chế vận động quá sức, tạo áp lực lên cổ chân khiến ổ gãy xương bị ảnh hưởng, cản trở quá trình làm lành.

Người bệnh cũng có thể xem xét áp dụng thực hiện phương pháp RICE trong tuần đầu, phù hợp áp dụng với bong gân cổ chân. Sau 1 - 2 tuần hãy bắt đầu tập vật lý trị liệu, phục hồi chức năng đảm bảo phạm vi chuyển động, sức mạnh và tinh hoạt cho dây chằng cổ chân.

Chấn thương xương cổ chân cần khoảng 6 tuần để hồi phục

Đối với vận động viên, người thường xuyên chơi thể thao có thể cần 3 - 4 tháng để bình phục hoàn toàn. Tuy nhiên để chắc chắn bạn vẫn nên tái khám, xác nhận với bác sĩ về tiên lượng lành xương, tránh tập luyện sớm khi cấu trúc xương chưa thực sự ổn định.

Bài tập phục hồi chấn thương cổ chân

Trong thời gian chăm sóc phục hồi, người bệnh nên kết hợp thực hiện các bài tập tăng cường sức mạnh và giữ thẳng bằng, tránh tái phát tổn thương. Đồng thời đảm bảo xương khớp cổ chân giữ được tính linh hoạt, hạn chế tình trạng co cứng hay giới hạn phạm vi vận động.

Bài tập kéo giãn cơ sinh đôi

Đây là bài tập hỗ trợ giảm căng cứng, tính linh hoạt cổ chân và đẩy nhanh tốc độ phục hồi sau chấn thương:

• Bước 1: Đứng quay mặt vào tường, giữ khoảng cách khoảng 60cm.
• Bước 2: Đặt hai tay lên tường sao cho ngang và rộng bằng vai.
• Bước 3: Bước một chân về phía trước và một chân về phía sau, lưu ý các ngón chân hướng thẳng về phía trước.
• Bước 4: Giữa thẳng chân sau rồi từ từ hạ gót chân chạm sàn.
• Bước 5: Gập nhẹ gối chân trước đến khi cảm nhận được cơn căng nhẹ mặt chân sau.
• Bước 6: Đổi chân và lặp lại các động tác.

Bài tập kéo giãn cơ sinh đôi giúp cổ chân phục hồi sức mạnh sau chấn thương

Mỗi bên thực hiện 2 - 3 lần, giữ trong khoảng 20 - 30 giây trước khi đổi bên. Lưu ý luôn giữ tư thế thẳng lưng, không cố rướn người về phía trước, sai lệch kỹ thuật làm giảm hiệu quả điều trị.

Bài tập giữ thăng bằng

Với bài tập giữ thăng bằng, người bệnh có thể nâng cao khả năng kiểm soát cơ thể, hỗ trợ cổ chân ổn định trong thời gian phục hồi:

• Bước 1: Đứng thẳng và nhấc một chân lên khỏi mặt đầu, dồn lực giữ thăng bằng trên chân còng lại. Thời gian tốt nhất để bài tập phát huy tác dụng vào khoảng 30 giây mỗi bên.
• Bước 2: Hít thở sâu, đổi bên và thực hiện tương tự. Lặp lại động tác mỗi bên 3 - 5 lần để thấy hiệu quả rõ rệt.

Biện pháp phòng ngừa

Với những nguyên nhân gây chấn thương đột ngột, người bệnh thường khó phòng ngừa tuyệt đối nhưng vẫn có thể áp dụng một số cách để giảm thiểu nguy cơ:

• Khi cơ thể mệt mỏi nên dừng chơi thể thao, tập luyện thể dục, đặc biệt khi xuất hiện cơn đau ở cổ chân.
• Trước mọi bài tập đều cần khởi động kỹ lưỡng, giúp kéo giã cổ chân.
• Không chạy nhảy, tập luyện trên địa hình gồ ghề, thiếu bằng phẳng.
• Lựa chọn giày dép vừa vặn, phù hợp với từng hoạt động. Ưu tiên đi giày có đệm gót và vòm khi chạy và đi bộ.
• Tránh sử dụng giày đã bị mòn gót.
• Phụ nữ hạn chế sử dụng giày cao quá trong thời gian dài, tần suất thường xuyên.

Biện pháp phòng ngừa vùng xương cổ chân bị chấn thương

Chấn thương cổ chân là những tổn thương liên quan đến xương, gân và dây chằng vùng cổ chân, điển hình như bong gân, viêm gân hoặc gãy xương. Mỗi mức độ tổn thương sẽ có phương pháp can thiệp phù hợp, tránh để lại di chứng lâu dài ảnh hưởng đến khả năng vận động của chi dưới.