Co đồng tử: Nguyên nhân, điều trị và cách phòng ngừa

Co đồng tử là gì?

Co đồng tử là tình trạng các cơ mống mắt thu nhỏ hoặc co lại, nhỏ hơn 2mm. Đồng tử thường thay đổi kích thước khi bị chiếu ánh sáng mạnh vào mắt, tuy nhiên trong một số trường hợp cũng có thể cảnh báo vấn đề bất thường về sức khỏe mắt.

Co đồng tử là tình trạng đồng tử bị thu nhỏ hoặc co lại bất thường

Đồng tử là chấm đen tròn nằm ở trung tâm mắt, thực hiện nhiệm vụ kiểm soát ánh sáng đi vào bên trong. Ở điều kiện môi trường ánh sáng bình thường, kích thước đồng tử sẽ dao động ở khoảng 2 - 3mm.

Nguyên nhân khiến đồng tử co lại

Đồng tử co lại bởi nhiều nhóm nguyên nhân khác nhau, có thể ảnh hưởng từ yếu tố sinh lý, tác dụng phụ của thuốc, đặc điểm di truyền hoặc bệnh lý tiềm ẩn. Xác định đúng nguyên nhân góp phần tối ưu công tác theo dõi và điều trị hiệu quả hơn.

Do tuổi tác

Kích thước đồng tử có khả năng thay đổi theo độ tuổi, cụ thể:

• Trong khoảng 2 tuần đầu đời, đồng tử trẻ sơ sinh thường nhỏ hơn bình thường để bảo vệ đôi mắt tránh khỏi tác động mạnh từ môi trường ánh sáng xung quanh.
• Khi lớn tuổi hơn, đồng tử cũng có xu hướng thu nhỏ do cơ kiểm soát đồng tử dần trở nên yếu và khó giãn nở như trường. Điều này khiến lượng ánh sáng đi vào mắt giảm, khiến người già thường khó nhìn rõ về đêm hoặc thiếu ánh sáng.

Kích thước đồng tử của trẻ nhỏ và người cao tuổi thường nhỏ hơn bình thường

Tác dụng phụ của thuốc

Việc sử dụng một số loại thuốc có thể gây tác dụng phụ co đồng tử, điển hình như opioid và barbiturat, myotic, pilocarpin. Trong đó, pilocarpin thường được kê đơn điều trị bệnh tăng nhãn áp, khô miệng, tình trạng đồng tử co lại xảy ra do phản ứng hoá học tác động trực tiếp đến các cơ điều khiển.

Di truyền

Co đồng tử bẩm sinh là một dạng rối loạn di truyền, cơ điều khiển đồng tử không phát triển đúng cách hoặc không có ngay từ khi sinh ra. Tình trạng này được xác định do ảnh hưởng từ gen di truyền của bố hoặc mẹ, khiến một hoặc cả hai mắt. Điều này làm tăng nguy cơ mắc cận thị hoặc tăng nhãn áp.

Do bệnh lý

Một số bệnh lý về mắt có thể ảnh hưởng đến hoạt động của hệ thống thần kinh điều khiển đồng tử, ví dụ như:

Dựa vào triệu chứng của từng nhóm nguyên nhân bệnh lý nêu trên, nếu người bệnh nhận thấy những triệu chứng bất thường cần nhanh chóng thăm khám y tế. Tuyệt đối không chủ quan, việc chậm trễ điều trị có thể làm bệnh tình tiến triển nặng, gặp khó khăn trong điều trị hoặc kiểm soát về sau.

Dấu hiệu kèm theo co đồng tử

Khi xảy ra tình trạng co đồng tử, mắt người bệnh hoặc bộ phận liên quan có thể xuất hiện kèm theo các biểu hiện bất thường dưới đây:

• Mí mắt sụp.
• Mắt kích ứng, chuyển đỏ.
• Mắt mờ, thị lực giảm tạm thời.
• Nhạy cảm với ánh sáng.
• Đau đầu.
• Dễ bị kích động, trầm cảm nhẹ.
• Buồn nôn, nôn.

Một số triệu chứng cảnh báo vấn đề bất thường đi kèm đồng từ co nhỏ

Co đồng tử nguy hiểm không?

Trong phần lớn các trường hợp, đồng tử co lại là hiện tượng sinh lý bình thường của mắt, nhất là khi sinh hoạt trong môi trường ánh sáng mạnh hoặc tập trung nhìn vào một vật ở gần. Đổi lại, nếu tình trạng này xảy ra bất thường dù không có thay đổi về môi trường ánh sáng, rất có thể đang cảnh báo bệnh lý tiềm ẩn cần thăm khám sớm.

Phương pháp chẩn đoán

Nhằm chẩn đoán chính xác tình trạng co đồng tử, bệnh nhân trước tiên sẽ được kiểm tra trong môi trường ánh sáng yếu. Toàn bộ quá trình, bác sĩ sẽ yêu cầu bạn nhìn vào một đồ vật ở xa.

Dựa vào các đặc điểm dưới đây, bác sĩ có thể đưa kết luận chính xác nhất với bệnh tình của bạn:

• Kích thước, hình dạng đồng tử.
• Khả năng mở của mí mắt trên.
• Tính cân xứng giữa hai đồng tử.
• Vị trí đồng tử bên trong tròng đen.
• Phản xạ đồng tử khi chiếu nguồn ánh sáng mạnh.

Kiểm tra sức khoẻ mắt tại Bệnh viện Đa khoa Phương Đông

Theo đó, ở điều kiện ánh sáng mạnh kích thước đồng tử dao động trong khoảng 2 - 4mm, trong bóng tối ước tính ở mức 4 - 8mm. Bác sĩ sẽ kiểm tra đồng thời hai bên đồng tử để kiểm tra khả năng co giãn, mức độ phản ứng với ánh sáng.

Một số trường hợp khác, bệnh nhân cần nhỏ thuốc mắt làm giãn đồng tử, cung cấp thêm thông tin chẩn đoán. Hoặc nếu cần loại trừ nguyên nhân do hội chứng Horner, bác sĩ sẻ chỉ định thêm chụp ngực, não hoặc cổ.

Điều trị co đồng tử

Điều trị đồng tử co cần dựa vào nguyên nhân gây bệnh, đặc biệt với nhóm do bệnh lý gây ra. Bệnh nhân tuyệt đối không tự ý dùng thuốc hoặc can thiệp lên mắt khi chưa thăm khám, nhận chỉ định từ bác sĩ Nhãn khoa.

Dùng thuốc

Nếu đồng tử co do viêm nhiễm trong mắt, bác sĩ thường kê đơn thuốc làm giãn đồng tử chứa atropine hoặc homatropine. Những loại thuốc này thường có tác dụng dài hơn thuốc giãn đồng tử trong chẩn đoán ban đầu, có thể lên tới 2 tuần, giúp thuyên giảm triệu chứng khó chịu và cải thiện khả năng nhìn.

Đa số bệnh nhân bị thu hẹp kích thước đồng tử được điều trị bằng thuốc uống

Phẫu thuật

Rất hiếm trường hợp co đồng tử cần phẫu thuật, chỉ áp dụng với một số trường hợp đặc biệt. Ví dụ như xác định mắc hội chứng Horner do khối u gây ra, can thiệp ngoại khoa cần được tiến hành để xử trí tình trạng chèn ép lên đường dẫn truyền thần kinh.

Biện pháp phòng ngừa co đồng tử

Mặc dù không phải mọi trường hợp đồng tử co đều có thể phòng ngừa, ngăn chặn hoàn toàn. Song những biện pháp bảo vệ chặt chẽ có thể giảm thiểu tối đa các yếu tố nguy cơ:

• Trao đổi với bác sĩ về việc sử dụng một số loại thuốc có thể thu nhỏ kích thước đồng tử.
• Luôn trang bị dụng cụ bảo hộ khi hoạt động thể thao, lao động dễ gây chấn thương vùng đầu cổ, não hoặc mắt.

Chủ động phòng ngừa đồng tử co bằng cách kiểm soát thói quen sinh hoạt, lao động thường ngày

Co đồng tử là tình trạng đồng tử nhỏ hơn bình thường, không phản ứng với những thay đổi môi trường ánh sáng hoặc tiêu điểm. Tình trạng này xảy ra bởi nhiều nguyên nhân khác nhau, có thể liên quan đến yếu tố sinh lý hoặc bệnh lý tiềm ẩn, cần được chẩn đoán và điều trị sớm.