Dị ứng khi tiêm phòng uốn ván: Biểu hiện và hướng dẫn cách xử lý

Dị ứng khi tiêm phòng uốn ván là gì?

Dị ứng khi tiêm phòng uốn ván là phản ứng của hệ thống bảo vệ cơ thể chống lại tác nhân gây bệnh khi cơ thể tiếp xúc với vắc xin.

Khi vắc xin được đưa vào cơ thể, nó chứa kháng nguyên (chất giúp cơ thể nhận diện vi khuẩn uốn ván và sản sinh ra các kháng thể đặc hiệu để tiêu diệt chúng khi xâm nhập vào cơ thể). Tuy nhiên, quá trình này có thể gây ra một số tác dụng phụ cho người bệnh như cảm giác đau đớn tại chỗ tiêm, sốt nhẹ hoặc mệt mỏi.

Những phản ứng này thường xuất hiện từ vài phút đến vài giờ sau tiêm và đa số là phản ứng bình thường, không nguy hiểm. Theo các tổ chức y tế như CDC Hoa Kỳ, phần lớn phản ứng sau tiêm vắc xin đều khá nhẹ nhàng và có thể tự hết sau vài ngày.

Tuy nhiên, trong một số ít trường hợp, bệnh nhân bị dị ứng khi tiêm phòng uốn ván có thể diễn tiến nặng hơn và cần được theo dõi sát sao.

Xem thêm: Bác sĩ chuyên khoa giải đáp: 2 mũi tiêm uốn ván cách nhau bao lâu?

Sau khi tiêm phòng, người bệnh có thể bị sưng đỏ vết tiêm - triệu chứng của dị ứng  

Nguyên nhân gây ra dị ứng khi tiêm phòng uốn ván là gì?

Không phải ai tiêm vắc xin cũng có thể bị dị ứng. Phản ứng dị ứng có xảy ra hay không còn phụ thuộc vào tình trạng sức khỏe và cơ địa của từng người. Một số nguyên nhân gây dị ứng có thể đến từ các cơ chế sau:

• Phản ứng với thành phần của vắc xin: Ngoài kháng nguyên, vắc xin còn có các tá dược (chất hỗ trợ giúp vắc xin hoạt động hiệu quả hơn). Một số người có thể nhạy cảm với các thành phần này.
• Cơ địa dị ứng: Người có tiền sử dị ứng (dị ứng thuốc, thực phẩm, vắc xin trước đó) có nguy cơ gặp phản ứng rõ rệt hơn.
• Phản ứng miễn dịch tự nhiên: Đây là nguyên nhân phổ biến nhất. Khi cơ thể tạo miễn dịch, có thể xuất hiện các triệu chứng giống như khi bị nhiễm trùng nhẹ, ví dụ đau cơ hoặc sốt.

Theo thống kê, các phản ứng nghiêm trọng xảy ra với tỷ lệ rất thấp, dưới 1 trường hợp trên 1 triệu liều vắc xin. Điều này cho thấy lợi ích của tiêm phòng vẫn vượt xa nguy cơ nên người bệnh không cần quá lo lắng. 

Xem thêm: Lưu ý khi tiêm phòng uốn ván cần biết để giảm tác dụng phụ

Các mức độ dị ứng khi tiêm phòng uốn ván

Không phải tất cả các trường hợp dị ứng khi tiêm phòng uốn ván đều giống nhau. Theo quy định tại Thông tư 51/2017/TT-BYT, các phản ứng dị ứng (còn gọi là phản vệ được chia thành 4 cấp độ để giúp bác sĩ đánh giá và xử trí kịp thời.

• Mức độ nhẹ (độ I): Người bệnh chỉ có các biểu hiện trên da như nổi mẩn, ngứa hoặc phát ban. Đây là mức độ nhẹ nhất và thường không nguy hiểm.
• Mức độ nặng (độ II): Các triệu chứng không chỉ xuất hiện trên da mà còn ảnh hưởng đến nhiều cơ quan khác như hô hấp, tiêu hóa hoặc tim mạch.
• Mức độ nguy kịch (độ III): Phản ứng xảy ra ở nhiều cơ quan với mức độ nặng hơn, có thể gây khó thở, tụt huyết áp hoặc rối loạn ý thức.
• Mức độ rất nặng (độ IV): Đây là tình trạng nghiêm trọng nhất, có thể dẫn đến ngừng thở hoặc ngừng tim nếu không được cấp cứu kịp thời.

Hiện nay, vắc xin phòng uốn ván có nhiều loại khác nhau. Ngoài vắc xin chỉ phòng riêng uốn ván còn có các loại vắc xin phối hợp giúp phòng cùng lúc nhiều bệnh như bạch hầu, ho gà, bại liệt, viêm gan B hoặc viêm màng não do vi khuẩn Hib. Điều này giúp giảm số lần tiêm mà vẫn đảm bảo hiệu quả phòng bệnh.

Xem thêm: Tiêm phòng uốn ván ở đâu Hà Nội an toàn và uy tín?

Dị ứng tại chỗ

Đây là nhóm phản ứng thường gặp nhất sau khi tiêm vắc xin uốn ván. Các biểu hiện xuất hiện ngay tại vị trí tiêm và phần lớn chỉ mang tính chất nhẹ, là phản ứng bình thường của cơ thể khi tiếp xúc với vắc xin. Những triệu chứng này thường tự giảm dần và biến mất sau vài ngày mà không cần điều trị đặc biệt.

Phát ban là một trong số các triệu chứng của dị ứng thường gặp nhất 

Dị ứng toàn thân

Khác với phản ứng tại chỗ, phản ứng toàn thân là những biểu hiện lan ra toàn cơ thể, không chỉ giới hạn ở vị trí tiêm. Những triệu chứng này thường ở mức độ trung bình, có thể gây khó chịu nhưng hiếm khi nguy hiểm.

Phản ứng nghiêm trọng / Sốc phản vệ

Sốc phản vệ (bao gồm dị ứng cấp tính, tụt huyết áp và suy hô hấp) là nhóm dị ứng khi tiêm phòng uốn ván nguy hiểm nhất. Các phản ứng này cần được nhận biết sớm và xử trí ngay lập tức tại cơ sở y tế, có thể kể đến như sau:

Hướng dẫn cách xử lý bị dị ứng khi tiêm phòng uốn ván

Việc xử lý đúng cách sẽ giúp giảm nhẹ triệu chứng và ngăn ngừa các vấn đề về mặt sức khỏe. Tùy theo mức độ của dị ứng, bạn nên chăm sóc người bệnh theo hướng dẫn dưới đây:

Trường hợp nhẹ

Nếu chỉ có các biểu hiện nhẹ như đau tại chỗ tiêm hoặc sốt nhẹ, bạn không cần đến Bệnh viện mà chỉ cần thực hiện các biện pháp chăm sóc sức khỏe dưới đây:

• Nghỉ ngơi đầy đủ, tránh vận động mạnh
• Uống nhiều nước để cơ thể phục hồi tốt hơn
• Ăn uống đầy đủ dinh dưỡng
• Có thể dùng thuốc hạ sốt hoặc giảm đau nếu cần (theo hướng dẫn của bác sĩ)

Nếu như không may có các dấu hiệu của dị ứng, bạn nên uống nhiều nước 

Trường hợp nặng

Nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường như sốt cao kéo dài, khó thở, nổi mề đay lan rộng hoặc choáng váng thì tức là người bệnh đang có các triệu chứng dị ứng mức độ nặng. Khi đó, bạn cần đưa bệnh nhân đến ngay cơ sở y tế gần nhất. Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc tại nhà và khi gặp bác sĩ phải thông báo bệnh nhân vừa tiêm vắc xin.

Làm thế nào để phòng tránh dị ứng khi tiêm phòng uốn ván?

Dù không thể loại bỏ hoàn toàn nguy cơ, bạn vẫn có thể giảm thiểu khả năng bị dị ứng khi tiêm phòng uốn ván bằng những cách sau. Cụ thể, trước khi tiêm, bạn nên chủ động thông báo cho bác sĩ nếu:

• Từng có tiền sử dị ứng với thuốc hoặc vắc xin
• Có bệnh nền hoặc đang dùng thuốc điều trị

Ngoài ra, việc lựa chọn cơ sở tiêm chủng uy tín là rất quan trọng. Trung tâm tiêm chủng cần có đầy đủ trang thiết bị và nhân viên y tế được đào tạo để xử lý các tình huống khẩn cấp. Lưu ý ràng sau khi tiêm, bạn nên:

• Ở lại cơ sở y tế ít nhất 30 phút để theo dõi
• Tiếp tục theo dõi tại nhà trong 24–48 giờ
• Nghỉ ngơi, uống đủ nước và không vận động quá sức

Có thể nói, dị ứng khi tiêm phòng uốn ván hoàn toàn có thể xảy ra với tất cả mọi người và diễn biến tùy tình trạng sức khỏe cũng như cơ địa của mỗi người. Để hạn chế các biến chứng nguy hiểm, bạn nên ở lại cơ sở để theo dõi ít nhất 30 phút sau khi tiêm và thực hiện các biện pháp xử lý đúng cách, kịp thời (nếu cần).