Đồng tử: Kích thước, chức năng và phương pháp kiểm tra

Đồng tử là gì?

Đồng tử (hay con ngươi) là lỗ màu đen nằm ở trung tâm mống mắt. Trong đó, các cơ trong mống mắt đóng vai trò kiểm soát kích thước đồng tử và có thể thay đổi theo lượng ánh sáng mà mắt tiếp nhận.

Đối với hệ thống thị giác, con ngươi không chỉ là bộ phận tiếp nhận và xử lý ánh sáng, mà còn có chức năng điều chỉnh tầm nhìn. Trong môi trường sáng mạnh, đồng tử sẽ co lại và nhỏ đi. Khi ánh sáng không gian yếu, đồng tử sẽ giãn ra và to hơn.

Đồng tử vừa là bộ phận tiếp nhận, xử lý ánh ánh, vừa giữ chức năng điều chỉnh tầm nhìn

Con ngươi được bảo vệ bởi giác mạc, một lớp trong suốt hình vòm bao phủ phía trước mắt. Ngoài ra, kết mạc - một lớp mô mỏng khác bao phủ bề mặt mắt cũng thực hiện chức năng bảo toàn, duy trì hoạt động của đồng tử nói riêng và toàn bộ nhãn cầu nói chung.

Kích thước con ngươi

Con ngươi là cấu trúc quan trọng của mắt, nằm ở trung tâm mống mắt thực hiện nhiệm vụ đưa ánh sáng đi đến võng mạc. Bộ phận này có màu đen do có chức năng hấp thụ ánh sáng và phản xạ ánh sáng.

Theo độ tuổi và lượng ánh sáng mà kích thước đồng tử sẽ có sự thay đổi. Đồng tử thường lớn nhất ở tuổi 15, ước tính dao động trong khoảng 3 - 8mm. Bắt đầu từ 25 tuổi trở đi, chu vi con ngươi sẽ giảm dần và không tuân theo quy luật cụ thể.

Trong điều kiện bình thường, đồng tử thường co bóp nhịp nhàng và ổn định. Tuy nhiên:

• Khi bị chiếu ánh sáng mạnh vào mắt, con ngươi phản ứng bằng cách co lại để giới hạn lượng ánh sáng thừa vào mắt và tăng độ rõ nét của hình ảnh. Đồng tử khi này to khoảng 2 - 4mm.
• Ngược lại với môi trường ánh sáng kém, đồng tử sẽ giãn ra 4 - 8mm để thu nhận nhiều ánh sáng hơn.

Kích thước con ngươi có thể thay đổi theo điều kiện môi trường ánh sáng

Sự co, giãn này còn được gọi chung là phản xạ đồng tử, thường được ứng dụng trong kiểm tra chấn thương ở thân não. Hoặc nhận diện, phát hiện những tổn thương nguy hại đến chức năng thị lực.

Chức năng đồng tử mắt

Đồng tử được ví như cửa ngõ ánh sáng của mắt, có nhiệm vụ điều tiết lượng sáng đi vào nhãn cầu. Khi ở môi trường sáng mạnh, đồng tử sẽ co lại để giảm bớt cường độ; ngược lại với điều kiện thiếu sáng, đồng tử giãn ra để tăng khả năng tiếp nhận. Cơ chế này giúp mắt thích nghi linh hoạt với các mức độ chiếu sáng khác nhau.

Sau khi đi qua đồng tử, các tia sáng được thuỷ tinh thể hội tụ và truyền đến võng mạc ở phía sau mắt. Tại đây chúng được chuyển đổi thành tín hiệu điện, dẫn truyền lên não. Não bộ tiếp tục tiếp nhận, xử lý thông tin để tạo thành hình ảnh giúp con người nhìn thấy.

Con ngươi mắt có nhiệm vụ điều tiết lượng ánh sáng đi vào nhãn cầu

Hoạt động co giãn của đồng tử được kiểm soát bởi hai nhóm cơ mống mắt, bao gồm cơ giãn mống mắt giúp đồng tử mở rộng và cơ thắt mống mắt giúp đồng tử thu nhỏ. Quá trình này chịu sự điều hoà của hệ thần kinh thông qua hai đường dẫn truyền, hướng tâm từ mắt đến não và ly tâm từ não trở lại mắt, giúp mắt phản xạ nhanh với ánh sáng.

Ngoài chức năng điều tiết, đồng tử còn là đường lưu thông thuỷ dịch từ phía sau ra phía trước mắt. Quá trình lưu thông thuận lợi giúp các cấu trúc trong mắt được nuôi dưỡng tốt hơn, duy trình môi trường ổn định và đảm bảo mắt hoạt động bình thường.

Những rối loạn nào ảnh hưởng đến đồng tử

Dù được bảo vệ bởi giác mạc và kết mạc nhưng đồng tử vẫn có nguy cơ tổn thương bởi các vấn đề rối loạn về kích thước và chức năng phản ứng:

• Đồng tử Marcus Gunn: Xảy ra khi đồng tử phản ứng bất thường khi bác sĩ chiếu sáng vào mắt.
• Anisocoria (Kích thước đồng tử không đều): Hiện tượng một bên đồng từ to hơn bên còn lại, tình trạng này có thể diễn ra tạm thời nhưng cũng có thể cảnh báo bệnh lý tiềm ẩn.
• Polycoria: Đây là một rối loạn tương đối hiếm gặp, xảy ra khi một bên mắt có nhiều hơn một đồng tử cùng hoạt động.
• Đồng tử Argyll Robertson: Đồng tử co nhỏ lại khi tập trung nhìn vào một đồ vật ở gần, nhưng không phản ứng với ánh sáng mạnh.
• Mitosis (đồng tử nhỏ): Tình trạng đồng tử thu nhỏ bất thường, cảnh báo nguy cơ đột quỵ hoặc sử dụng chất kích thích như thuốc phiện.
• Hội chứng Adie: Xác định khi đồng tử giãn ra và không phản ứng bình thường với sự thay đổi ánh sáng trong môi trường, ví dụ đồng tử duy trì ở trạng thái co thay vì giãn.

Một số rối loạn về kích thước và chức năng phản ứng ảnh hưởng đến hoạt động của con ngươi

Một số rối loạn khác cũng có thể ảnh hưởng đến chức năng hoạt động của đồng tử như:

• Hội chứng Horner (còn gọi liệt giao cảm nhãn cầu) là tình trạng hiếm gặp, có xu hướng ảnh hưởng đến một bên mắt và mặt.
• Liệt dây thần kinh sọ số 3 ảnh hưởng đến chức năng chuyển động của mắt, co đồng tử và định vị mí mắt.
• Chấn thương sọ não là một trong những yếu tố được bác sĩ khai thác đầu tiên khi phát hiện chức năng hoạt động của đồng tử bị ảnh hưởng.
• Đục thuỷ tinh thể khiến thấy kính trong mắt trở nên mờ nhoè. Bệnh nhân có thể được điều trị bằng cách phẫu thuật nhưng cần cẩn trọng lựa chọn cơ sở y tế, giảm thiểu tác động đến kích thước con ngươi cũng như xuất hiện biến chứng.
• Đau đầu, đau đầu cụm chủ yếu tác động đến một bên đầu và một bên mắt, kèm theo tình trạng chảy nước mắt một bên.

Phương pháp kiểm tra sức khoẻ con ngươi

Để kiểm tra sức khoẻ đồng tử, bệnh nhân cần trải qua một số bài xét nghiệm với ánh sáng và mức độ phản xạ. Dưới đây là những bài kiểm tra có thể được chỉ định:

• Khám mắt toàn diện: Bác sĩ chiếu đèn vào đồng tử để quan sát phản ứng. Nếu bình thường, cả hai đồng tử sẽ xuất hiện phản ứng co, giãn với ánh sáng.
• Nhỏ thuốc nhỏ mắt để kiểm tra phản ứng: Loại thuốc nhỏ mắt như pilocarpin hoặc phenylephrine sẽ được sử dụng để kiểm tra cách đồng tử hoạt động.
• Xét nghiệm bệnh lý liên quan: Trong trường hợp đồng tử hoạt động bất thường, nghi ngờ đột quỵ hoặc chấn thương não, bác sĩ sẽ chỉ định thêm xét nghiệm máu hoặc chẩn đoán hình ảnh để kiểm tra kỹ hơn.

Bệnh nhân chẩn đoán, đánh giá sức khoẻ đồng tử tại Bệnh viện Đa khoa Phương Đông

Cách bảo vệ sức khoẻ đồng tử

Đồng tử có xu hướng chịu tổn thương bởi những rối loạn hoặc bệnh lý hệ thần kinh liên quan, nên mỗi cá nhân cần chủ động phòng ngừa và nâng cao công tác bảo vệ sức khoẻ mắt:

• Không hút thuốc, nếu có thói quen cần tập bỏ thuốc.
• Chế độ dinh dưỡng lành mạnh với rau xanh, trái cây, cá béo, các loại hạt và nước.
• Đều đặn tập thể dục 30 - 60 phút mỗi ngày nhằm giảm nguy cơ béo phì, bệnh về mắt hoặc đái tháo đường.
• Đeo kính râm, kính chuyên biệt bảo vệ mắt khi làm việc hoặc chơi thể thao.
• Dành thời gian nghỉ ngơi cho mắt giữa các buổi làm việc, học tập, áp dụng quy tắc 20 - 20 - 20.
• Định kỳ khám sức khỏe mắt với bác sĩ chuyên khoa, nhất là bệnh tăng nhãn áp hoặc đái tháo đường.

Một số biện pháp chăm sóc, bảo vệ sức khoẻ mắt được gợi ý từ chuyên gia Nhãn khoa

Chuyên khoa Mắt - Bệnh viện Đa khoa Phương Đông là một trong những đơn vị thăm khám, điều trị khoẻ mắt uy tín tại khu vực miền Bắc. Với đội ngũ y tế giàu kinh nghiệm, trang thiết bị hiện đại và kỹ thuật công nghệ cao, trung tâm luôn sẵn sàng chăm sóc, bảo tồn và nâng cao thị lực cho người bệnh.

Liên hệ 1900 1806 hoặc Đặt lịch khám với bác sĩ Nhãn khoa tại Bệnh viện Đa khoa Phương Đông.

Kết luận

Đồng tử là một phần quan trọng của hệ thống thị giác, thông qua những phản ứng bất thường của cấu trúc có thể giúp bác sĩ phát hiện và chẩn đoán chính xác bệnh lý khác. Để bảo toàn khả năng nhìn, bệnh nhân nên chủ động khám mắt với bác sĩ chuyên khoa, đặc biệt nhóm đối tượng nguy cơ cao.